nima.jpg (4395 bytes)

Nima Youshij (1895 - 1969)

Hey, People

Hey, you over there
who are sitting on the shore, happy and laughing,
someone is dying in the water,
someone is constantly struggling
on this angry, heavy, dark, familiar sea.
When you are drunk
with the thought of getting your hands on your enemy,
when you think in vain
that you've given a hand to a weak person
to produce a better weak person,
when you tighten your belts, when,
when shall I tell you
that someone in the water
is sacrificing in vain?

Hey, you over there
who are sitting pleasantly on the shore,
bread on your tablecloths, clothes on your bodies,
someone is calling you from the water.
He beats the heavy wave with his tired hand,
his mouth agape, eyes torn wide with terror,
he has seen your shadows from afar,
has swallowed water in the dark blue deep,
each moment his impatience grows.
He raises from these waters
a foot, at times,
at times, his head...
Hey you there,
he still has his eyes on this old world from afar,
he's shouting and hopes for help.
Hey you there
who are calmly watching from the shore,
the wave beats on the silent shore, spreads
like a drunk fallen on his bed unconscious,
recedes with a roar, and this call comes from afar again:
Hey, you over there...

And the sound of the wind
more heart-rending by the moment,
and his voice weaker in the sound of the wind;
from waters near and far
again this call is heard:
Hey, you over there...

adamha.gif (29224 bytes)

My House is Cloudy

My House is Cloudy
the entire earth is cloudy.

Above the narrow pass, the shattered and desolate and drunken
wind whirls downward.
The entire world is desolated by it
so are my senses!

Oh, piper who has lost the road entranced by the melody of the flute,
where are you?

My house is cloudy but
the cloud is on the verge of weeping.
In the memory of my bright days that slipped through my fingers,

I cast a look upon my sun on the threshold of the ocean
and the entire world is desolated and shattered by the wind
and on the road, the piper continues to play his flute,

in this cloud-filled world

his own path stretching out before him.


Along the Riverbank

Along the riverbank wanders the old turtle
the day's a sunny day.
The rice-paddy scene is warm.

The old turtle basks in the warm lap of its sun,

sleep at ease
along the riverbank.

Along the riverbank there's only me
tired from the pain of desire,
awaiting my sun.
But my eyes
cannot see it for an instant.

My sun
has hidden its face from me in the distant waters.
For me everything is clear everywhere
in my standing,
in my hurrying,
only my sun is not clear
along the riverbank.


Yellow hasn't become red for no reason
the red hasn't cast its color
upon the wall for no reason.

Morning has come from that side of the Azakoo mountains but
Vazna Mountain is not clear.
The power of the dimly-lit snow works all its chaos
on every window-pane it settles.

Vazna is not clear
from this, I have a heavy heart;
the guest-killing guesthouse's day is dark
every soul jumbled together aimlessly:
some sleepy people
some uncouth people
some simple people.

My Heart of Steel

Leave me alone,
- Me, the babbler-
And do not take away my horse,
My saddle-cover and my provision,
Because a restive thought
Has drawn me out of my house.

I have returned from a land
Where no happiness is found.
I have seen lands
Which are the bases of vicious rebels
Who occupy themselves with massacres;
Lands, with spring planted in every corner,
Not flowers, but the wounds of men slain.

On my way, I thought in vain
That any traveller could pass
Through this desert of death
If he had a heart of steel
And could nonchalantly observe good and evil,
Taking all problems easily,
Knowing this world
As the place of hatred and murder,
The place of destruction and wretchedness.

But now I see that my return,
With all the wisdom I put to use,
Has been to the same desert of death,
And the horrible nightmares which have been
My memories from my journey
And still alive before my eyes,
Burning my existence
In their annihilating fire.

For me, a ruined man of travel,
There is not a moment of time to stay;
Now I am more plundered than anyone else;
I have lost whatever I had,
My heart of steel is no longer with me;
I was nothing but my heart,
And now I see
That my heart of steel is left behind on the way;
There is no doubt
That my heart has been thrown
By those malicious people
Into the arms of a spring
Whose flowers, as I said,
Are of blood and wounds.
And now I am thinking that my heart of steel
Would change,
Rusting in the blood of my brothers
So innocently, so unjustly slain.

shamlu.gif (23182 bytes)

shamlu-poem.gif (16555 bytes)

sheri-ke-zendegist.gif (28030 bytes)

... On my shoulder is a dove that drinks from your mouth, On my shoulder is a dove That refreshes my throat, On my shoulder is a dove, kind and graceful, That talks to me of light, And of Man, who is the god of all deities...
My bird of golden song Nests in the foliage of your abode; Sweetheart, put on your best dress, Love is fond of us. With you I follow my dreams in wakefulness, I find my poetry in the truth of your brow.

You talk with me of light, and of Man, Who has kinship with all the gods...

(By Ahmad Shamlou)

ofoq1.gif (21511 bytes)

ofoq2.gif (4847 bytes)

sohrab.jpg (19419 bytes)

Tonight I shall go ; Toward the wordless vast which ever calls unto me ; somebody called again : Sohrab!; Where are my shoes?!
I have a lot to say to you, Oh Bird! You who sing out of sight. Over the lagoons, green eyes do you fly, or your wings by the spring of apprehension do you wash. Where are you hidden , Oh Bird?
Let us steal Life and divide it between two wonders. Let us see everything in the younders. ....
A swan is suddenly startled from rest. She cleans her white wings from dust of the Nile. Together with the delicate dance of the reed bed. The lagoon opens her wet eyes white. ......

I peel a pomegranate and say to myself ; Weren't it good if one could see, the seeds of people hearts ; Tears come when the juice splashes in my eyes.....

Let us clean our eyes; Let us see in another way; Under the rain, we should see our friends; Under the rain, we should look for love.

( Sohrab Sepehri)

فروغ فرخزاد

My whole being is a dark chant
which will carry you
perpetuating you
to the dawn of eternal growths and blossoming
in this chant I sighed you sighed
in this chant
I grafted you to the tree to the water to the fire.

Life is perhaps
a long street through which a woman holding
a basket passes every day

Life is perhaps
a rope with which a man hangs himself from a branch
life is perhaps a child returning home from school.

Life is perhaps lighting up a cigarette
in the narcotic repose between two love-makings
or the absent gaze of a passerby
who takes off his hat to another passerby
with a meaningless smile and a good morning .

Life is perhaps that enclosed moment
when my gaze destroys itself in the pupil of your eyes
and it is in the feeling
which I will put into the Moon's impression
and the Night's perception.

In a room as big as loneliness
my heart
which is as big as love
looks at the simple pretexts of its happiness
at the beautiful decay of flowers in the vase
at the sapling you planted in our garden
and the song of canaries
which sing to the size of a window.

this is my lot
this is my lot
my lot is
a sky which is taken away at the drop of a curtain
my lot is going down a flight of disused stairs
a regain something amid putrefaction and nostalgia
my lot is a sad promenade in the garden of memories
and dying in the grief of a voice which tells me
I love
your hands.

I will plant my hands in the garden
I will grow I know I know I know
and swallows will lay eggs
in the hollow of my ink-stained hands.

I shall wear
a pair of twin cherries as ear-rings
and I shall put dahlia petals on my finger-nails
there is an alley
where the boys who were in love with me
still loiter with the same unkempt hair
thin necks and bony legs
and think of the innocent smiles of a little girl
who was blown away by the wind one night.

There is an alley
which my heart has stolen
from the streets of my childhood.

The journey of a form along the line of time
inseminating the line of time with the form
a form conscious of an image
coming back from a feast in a mirror

And it is in this way
that someone dies
and someone lives on.

No fisherman shall ever find a pearl in a small brook
which empties into a pool.

I know a sad little fairy
who lives in an ocean
and ever so softly
plays her heart into a magic flute
a sad little fairy
who dies with one kiss each night
and is reborn with one kiss each dawn.
(By Forough Farokh-zad)

 tavalodi.jpg (32425 bytes)


essyan.gif (10377 bytes)

akhavan.gif (23694 bytes)

ghasedak.gif (17880 bytes)
akhavan1.gif (6736 bytes)
akhavan2.gif (7477 bytes)
akhavan3.gif (7031 bytes)
akhavan4.gif (4859 bytes)

kadkani2.gif (13009 bytes)
kadkani1.gif (11672 bytes)
behbahani1.gif (14520 bytes)
sayeh.gif (30675 bytes)
mukhtar2.gif (13761 bytes)
pirayeh.gif (18673 bytes)
Two poems by Khajoo Kermani

Hunting the Hunter

Reason is a bird
from our nest;
Galaxies are some dust
risen from our doorstep.

The world-illuminating sun,
the sovereign of the East,
Is an ornamental image
on the ceiling of our hall of mirrors.

The blood you see
in the eye of the horizon at sunset
Is the sips
of our nocturnal wine.

What we hunt
is no one but the hunter;
Our trap is the same
as our bait.

Our arrow pierces
through the armour of the firmament,
For our target is
the heart of the universe.

No charm can lure us
away from the path
Since the two worlds
are full of our fascinating tale.

Though with the people of the time
we are not happy,
Happy are those
who live in our time.

If there exists a paradise,
it lies in the dust of his doorstep,
Where we have
our eternal abode.

now our songs are sung
All over the world
with the music of our fame.

The Gem and The Mine

Of thee I tell thee secrets
in a wordless language;
From thee I ask the way to thee
on a traceless trace.

In vain thou concealest thyself
from the eyes, for thy sun-like face
Beams through heavenly veil
like the light of day.

What a delicate concept thou art,
far above reasoning!
What a divine Verse thou art,
needless of interpretation!

How can I close my eyes to thee?
Thou art the lamp inside the eye.
How can I part with thee?
Thou art the resident in the soul.

We are all rays and thou art the candle;
We are all substance and thou art the spirit;
We are all raindrops and thou art the ocean;
We are all gems and thou art the mine.

I have never seen a face like thine,
so graceful point by point;
I have never seen a scripture like thee,
so meaningful verse by verse.

So mercilessly injuring Khajoo's heart
with the arrow of thy coquettish glances
Is far from the way of friendship
and against the rules of affection.

mlk.jpg (13096 bytes)Standing Tall

In honor of Martin Luther King

Some kings rule their kingdoms sitting down
Surrounded by luxury, soft cushions and fans
But this King stood strong
stood proud
stood tall...

When the driver told Rosa "Move to the back of the bus!"
When the waiter told students "We don't serve your kind!"
When the Mayor told voters "Your vote don't count!"
And when the sheriff told marchers "Get off our streets!"
using fire hoses, police dogs and cattle prods
to move them along
This King stood strong
stood proud
stood tall
Speaking of peace
of love
and children
hand in hand
free at last
free at last

When some yelled for violence
For angry revenge
An eye for an eye
And a tooth for a tooth
He stood his ground
Preaching peace

And when some spit out hate
He stood there smiling
Spreading love
Until it rolled like the sea across the land
Sweeping away Jim Crow
Breaking down the walls
Ringing the bell
For Freedom

Standing on the mountain top
They shot him
Hoping to see him fall
Hoping to put him away
To bring him low

But this King
even in death
even today
stands strong
stands proud
stands tall
And we remember

Good-byes Are Harder Than Hellos

Hellos are hard,
You don't know what to say,
You would look at me,
But I'd look the other way.

I blushed every time I saw you,
You talked to me every day,
You smiled, and you laughed,
But once again I looked away,

Finally one day,
You talked to me once more,
And finally I got the courage,
to say hi and not ignore.

From that point on,
We were together every day,
Until you left me,
and went far, far away.

We had to say goodbye,
They are harder than Hellos,
But after a short time,
I finally let you go.

I know it will be hard,
For both you and I,
But whenever we get lonely,
We can look up in the sky,

And I will know that God, the Father,
Is watching over you,
And you will also know,
That he's watching me, too.

He'll bring us back together,
Before too much time has passed,
And we can be together,
Once again, Once more, at Last.


No More Tears To Cry

a year and a half
since that cold day in January
yet I still remember it like it was yesterday
(I guess to me it always will be )

rain poured down as if it desperately needed to rid itself of all moisture
as if the clouds felt that they had to ring out all the water that night

that very night
or else the world would come to a drastic end

to me that "end" seemed to come anyway

the streets were pools of water
cars spinning out of control
she never had a chance to grow up

she was merely fifteen

too young to experience life on her own
yet too old to have it spoon-fed to her

she wanted to be independent
a rebel
she wanted to say that she had done it without her parents ever knowing
but they found out

2:00 AM
knock on the door
"I'm sorry ma'am"
was the first words out of his mouth
"your daughter was killed tonight in a car accident"
the world came to a halting stop and yet the room still managed to
continue to spin

"you don't know what you are talking about"
"my baby . . . my baby, she's upstairs sleeping"

frantically she ran up the stairs
she was gone
no where to be found

its over

she was identified

it was really her

a best friend to so many . . . her life stolen away

I heard the next day

full of disbelief I acted as if I never heard the words

"lies . . . our school is so full of lies . . . its only a nasty rumor, you know how
that is"
was my reply to the news that soon became a reality to me shortly after

I saw her

lying . . . still
no movement
although I could have sworn that at any moment she was just going to rise
up out of the baby blue bed that she rested in and bring peace to a room
full of grief

it didn't even look like her

it wasn't her

too long I glared at her
questions running through my mind like a freight train at a speed to fast
to comprehend

"God, she was just a child. How could a life so young, be stolen so
quickly? "

no reply

I got infuriated with Him
she was a good kid
just made a few bad choices
I never thought they were severe enough to be punishable by death

the next day
as I witnessed the casket that held the breathless
body of my dear friend
be lowered into the earth

tears poured down my cheeks like rain out of heaven

it was so cold that day
I could feel the salty droplets dry hard on my

fifteen degrees

I wondered for so long about the life of my friend
I pondered this question so many times

why shall the innocent die, while the murderers run free?

how come she never got to fulfill the "perfect"
plan that we are all promised?

it has taken me this year and a half to understand the loss of my friend
it has taken me this long to realize that her
plan was played out

it is all summed up in this one word that often brings shutters to the
bones of so many


her death was a lesson to all that she left behind life is fragile
there is no way that we can control who lives and dies
all we can do is have faith that we will get through it

good and bad are obvious and sometimes not so obvious

right and wrong choices can determine life or death

so it's time for us to wake up
mourn no more
for time will heal our broken hearts

and one day
there will be no more tears to cry

The Final Act

Screeching tires, shattering glass,
twisting metal, fiberglass.
The scene is set it all goes black,
The curtain raised the final act.
Sirens raging in the night,
sounds of horror, gasps of fright.
Intense pain, the smell of blood
tearing eyes begin to flood.
They pull out our bodies one by one,
What is going on, we were only having fun!
One of my friends is missing, what did I do?
Her scattered belongings everywhere,
in the road there lies her shoe.
A man is leaning over me and looking in my eyes,
"What were you thinking, son"?
"Did you really think that you could drive?"
He pulled up the sheet still looking in my eyes,
"If you'd only called your Mom or Dad, you'd still be alive!"
I started to scream, I started to yell;
But no one could hear me, no one could tell.
They put me in an ambulance; they took me away.
The doctor at the hospital exclaimed, "DOA!"
My father's in shock, my mother in tears,
she collapses in grief, overcome by the fear.
They take me to this house and place me in this box.
I keep asking what is happening,
But I cant make it stop.
Everyone is crying, my family is so sad.
I wish someone would answer me,
I'm starting to get mad.
My mother leans over me and kisses me good-bye,
My father pulling her away, she is screaming, "WHY"?
They lower my body into a dirt grave,
It feels so very cold, I yell to be saved.
Then I see an angel; I begin to cry.
Can you tell me what is happening?
she replies "YOU DIED."
I can't be dead; I'm still so young!
I want to do so many things - like sing, and dance, and run.
What about college or graduation day?
what about a wedding? Please - I want to stay.
The angel looked upon me, and with a saddened voice,
"It didn't have to end like this; you knew you had a choice."
"I'm sorry it's too late now; time I can't turn back."
"Your life is finished; that, my son, is a fact!"
Why did this happen? I didn't want to die!
The angel, she embraced me and with her words she sighed,
"Son, this is the consequence you paid to drink and drive.
I wish you made a better choice, If you did you would be alive.
It doesn't matter if you beg me, or plead on bended knee, There is
nothing I can do, you have to come with me."
Looking down at my family, I said my last good-bye.
"I'm sorry I disappointed you, Dad.
Mommy, please don't cry,
I didn't mean to hurt you, or cause you any pain.
I'm sorry all you're left with is a grave that bears my name.
I'm sorry all your dreams for me have all been ripped away;
the plans for my future all gathered in a grave.
It was such a stupid thing I did, I wish I could take it back;
But the curtain is being lowered.



The Weight Of The Butterfly Flower

The flowering peach,
a daughter's bloom,
each February
she lived
in tiny pink bud.

Her tree fed my memory,
flitted across my vision
with nectar so sweet with sorrow
that the sky wept.

Oh, such weight
the delicate pink
butterfly flower held.
It took her place somehow
and lived for her each year.

A tree-gift from the fluttering
girls and boys of second grade,
now almost middle aged
with children named
Michelle, perhaps.

She will always be eight,
the bright and moving child
of my youth,
so spark and full of fire.
The first that captured my heart
and held it,
she holds it still.

She died again this fall, Michelle,
her leaves turned and bid a final
tremble to the ground.
The tree no longer lives,
just a sentinel stark and bleak
its gamine trunk.

under the canopy that burned
my heart again
from brown and rotting leaves
emerges the everlasting
circle of creation,
a fragile new beginning
strong with claims of yes.

Wedding Poem - Yesterday, Today And Tomorrow

Cherished are the memories that
Brought us to this day,
For yesterday, was just a dream ...
A wish to contemplate.

A fantasy where in my mind,
A fleeting glimpse I'd see ...
A vision of the true desires
I longed for endlessly.

And when I dreamed, I did not know
The love I'd feel today;
The height of my true feelings,
And the depths they would portray.

And if I had one wish today,
A simple wish t'would be ...
Is that the love we feel this moment,
Lasts eternally.

Reality has merged now
As you stand here by my side;
And as I join your hand in mine,
My heart does fill with pride.

For as I pledge my love to you,
I see in many ways,
Reflections of my love for you
Are mirrored in your gaze.

And by our presence here today,
And for the love we share,
I thank you for our yesterdays
That brought us to be here.

But more than this, I vow to you,
My wishes yet to come ...
Tomorrow's dreams and fantasies,
This day that we are one.

Tomorrow's an adventure
That we'll share together now;
Our future's intertwined forever,
Through this holy vow.

I promise to remember
In the future years and days,
The love I feel for you this moment ...
... Dreams fulfilled today.

For in the coming years as we
Move on, and reminisce,
Back to the day I stood with you
And promised with a kiss ...

That blessed are the days that
I have looked into your eyes,
And felt the warmth and love reflect,
The essence of our lives.


Yesterday we dreamed of what might be;
Today we validate our love;
And tomorrow we will cherish the life we have shared as one.

I Still Miss You

This yearning in my heart
This confusion in my mind
The words left unspoken
Haunts me all the time

Everyday I watch pass by
With an emptiness in my life
And a hole in my heart
Where only you belong

There are nights I wake up crying
And wishing you were here
To hold me in your arms
And kiss away my tears

There is something that keeps me holding on -
What I'll never know
But one day things will go my way
And I'll have you in my arms


God took you away.
It doesn't seem fair,
but in the back of my mind,
you will always be there.

You weren't a close friend,
but our paths did cross,
and your absence in this world,
is to me a great loss.

You were too young to die, and
too innocent to feel that pain.
Only heaven benefits,
because you it has now gained.

I may think of you a little less
with each passing day,
but your strength is something I won't forget,
you have changed me in a way.

I wish for you eternal peace;
that's what you deserve my friend.
I hope I lead my life well enough
to meet up with you in the end.



Image of you in a cloud rolls by
The sky opens up, somewhere in my mind
A vision of you in a pale blue dress
Tears falling down, you took my breath
Memories of you . . .

Rain always hides these tears in my eyes
Thunder laughs and my soul dies
Will I hear your voice
Will I touch your skin
Will the ocean waves let me in

Epitaph read like a warning sign
Lightning strikes, I close my eyes
A vision of you in a torn red dress
Tears in your eyes, your hair a mess
Memories of you . . .

Rain always hides these tears in my eyes
Thunder laughs and my soul dies
Will I hear your voice
Will I touch your skin
Will the ocean waves let me in

The time is near, the time is nigh
To answer the call, to answer the cry
My head still spins, my body aches
Cold wind stings my eyes, my face
Look around, no one there
Will anybody notice, anyone care . . .

Will I hear you laugh
Will I see you cry
Will this world just end and let me die

My Heart Believes In You

I kept my head up high,
and then you came my way.
I have been hurt
so many times.
My heart filled with so much pain.
but now that pain has gone away.
For I have found a place I want to be.
This place I see is with thee.
For in your arms I have felt and seen,
a wonderful feeling that I cannot believe.
A safe haven in your arms just for me.
Now I give my heart to thee.
For my heart believes in you


You Meant So Much

You meant so much to all of us
You were special and that's no lie
You brightened up the darkest day
And the cloudiest sky

Your smile alone warmed hearts
Your laugh was like music to hear
I would give absolutely anything
To have you well and standing near

Not a second passes
When you're not on our minds
Your love we will never forget
The hurt will ease in time

Many tears I have seen and cried
They have all poured out like rain
I know that you are happy now
And no longer in any pain.


I sit in my closet
rapped up in a ball,
going through old letters
containing so many secrets,
reading old notes
that were so close to being taken up by teachers,
looking through pictures
that were left to be forgotten,
trying to forget the memories
that still haunt me in my sleep,
a familiar face reminds me of so much,
I had her buried in my mind
before the dirt even covered her casket,
I should have gone too,
I was supposed to be with her
when she died,
I come across this note,
her named signed at the bottom,
oh, the memories we had,
still overcome by the last one,
she shouldn't have been lying on that gurney,
covered with all those machines,
they were supposed to save her,
instead I killed her
in my mind,
a cold chill ran down my spine,
I had the feeling of being watched,
and when I turned,
the image of that familiar face . . .


As I stare at the sky,
I see a shooting star.
I think of you
And all that we could be.

I made a wish
Upon that shooting star,
Hoping you would love me
The way that I love you.

When I looked into your eyes
I knew it was true;
I loved you,
And I thought you loved me too.

Since then you found a girl;
I wish that I was her,
But I am not,
And I won't stop wishing for you.

Day after day,
I wish you would hold me tight.
Kiss me with your soft gentle lips,
And say that you love me.

But every time I see you,
You're holding on to her;
You're kissing her so gently,
And saying you love her.

I love you more than words could say;
I wish I could hold you night and day.
I'll love you always and forever,
Even if you don't love me.


God Was Your Closest Friend

I knew you were hurting although you wouldn’t cry,
And could see you were suffering, see the pain in your eye
I wanted to comfort you, to hold you, be with you that day,
You looked so helpless and frail while in bed you did lay.

I watched as you shivered from a new pain,
And wondered how I might have handled the same.
I wanted to scream, to shout, and to yell,
You said you were fine although your skin was so pale.

I knew in my heart your time was near end,
And wished I could take you, your body to mend.
I knew that soon God would be your closest friend,
You told me many times that’s how it would end.

I stood there watching as each breath came slow,
And fought to find courage, my emotions were low.
I promised you when the time came that I’d not cry,
You never saw my eyes wet, always they were dry.

I held your hand as I silently said goodbye,
And knew in my heart that soon you would die.
I stroked your forehead and said how I loved you,
You nodded and smiled and I knew that you knew.

I no longer care, my tears I can’t hide,
And as I stood there waiting for death by your side.
I knew then that God was your closest friend,
You had told me many times that’s how it would end.



I wait by the phone everyday
But you never call
I get ready to go somewhere
But you never show up
I tell you important things
But you never listen
I say I love you
But you never answer
I write you mail
But you never respond
I ask if you love me, I ask if you care
But you never pay attention to me.

You make me feel all alone.
You make me feel unloved.
You make me feel like no one cares and no one ever will
How can you do that to someone you are supposed to love?
How can someone so sweet be so cruel?
How can I hate so many things you do but still love you so much?
Those are questions that will go unanswered forever
Because I can ask and ask but you will never respond.

Goodbye my brother



Death is so permanent
for those who haven’t tried it

Death is too tragic
when destiny shows up early

Death is anything
and everything
like those enjoying wine

Death is a white sky
at night and everything is great
for those who want to imagine

Death is playing banjo
songs without time

Death is a monster movie come alive
for those that have not died

Death has no direction

Death dies out another cigarette

Death is always on vacation

Death rolls the dice
behind whispers of prayers

Death is slow motion

Death is better than sex

Death is good as long as it is somebody else

Death is a sweet symphony
when it ‘s right


I Hope You Love Me Too

I wish I could tell you
the way that I feel
So tortured inside

I want to say so many things but I can't find the courage
Can you see through my emotions?

I try to put on an act
Can you see through me?

It can't hide much longer
Sooner or later it will come out
Sooner or later I will tell you

I just hope you love me, too.

The truth of your love washes my soul 

This breath in my lungs is for you,
The ache in my bones and the aching of my heart,
for you.
Overwhelmed by the thought of a
I am now in your presence.
The truth of your love washes my soul
Incomplete without you
Wishing for the source
For the sweet, soft, brightness that comes with your faith
In something that can't be seen,
Only felt.
The morning is a new day that is still yesterday,
Touching on a heightened level
Knowing each beat that flows through you
Wanting the future
Wanting the next
Wanting the warmth
Praying for the strength.
For the wisdom and long-suffering,
For the patience
That a thousand
lovers never had
Wanting to fill you,
Waiting to touch you,
Wishing for a miracle that will most certainly come as you.

Nazım Hikmet Turkish poet                     اشعاری از ناظیم حکمت شاعر ترکیه ای با ترجمه انگلیسی  

Seviyorum Seni

Seviyorum seni
ekmeği tuza banıp yer gibi
Geceleyin ateşler içinde uyanarak
ağzımı dayayıp musluğa su içer gibi
Ağır posta paketini
neyin nesi belirsiz
telaşlı, sevinçli, kuşkulu açar gibi
Seviyorum seni
denizi ilk defa uçakla geçer gibi
İstanbul'da yumuşacık kararırken ortalık
içimde kımıldayan birşeyler gibi
Seviyorum seni
Yaşıyoruz çok şükür der gibi.


I Love You 

I love you
like dipping bread into salt and eating
Like waking up at night with high fever
and drinking water, with the tap in my mouth
Like unwrapping the heavy box from the postman
with no clue what it is
fluttering, happy, doubtful
I love you
like flying over the sea in a plane for the first time
Like something moves inside me
when it gets dark softly in Istanbul
I love you
Like thanking God that we live.

Seni düşünmek

Seni düşünmek güzel şey, ümitli şey,
Dünyanın en güzel sesinden
En güzel şarkıyı dinlemek gibi birşey...
Fakat artık ümit yetmiyor bana,
Ben artık şarkı dinlemek değil,
Şarkı söylemek istiyorum.

Thinking of you

Thinking of you is pretty, hopeful,
It is like listening to the most beautiful song
From the most beautiful voice on earth...
But hope is not enough for me any more,
I don't want to listen to songs any more,
I want to sing.

Seni Düşünürüm...

Seni düşünürüm
anamın kokusu gelir burnuma
dünya güzeli anamın.

Binmişin atlıkarıncasına içimdeki bayramın
fır dönersin eteklerinle saçların uçuşur
bir yitirip bir bulurum al al olmuş yüzünü.

Sebebi ne
seni bir bıçak yarası gibi hatırlamamın
sen böyle uzakken senin sesini duyup
yerimden fırlamamın sebebi ne?

Diz çöküp bakarım ellerine
ellerine dokunmak isterim
arkasındasın camın.
Ben bir şaşkın seyircisiyim gülüm
alacakaranlığımda oynadığım dramın.

I Think of You...

I think of you
and I feel the scent of my mother
my mother, the most beautiful of all.

You are on the carousel of the festival inside me
you hover around, your skirt and your hair flying
Mere seconds between finding your beautiful face and losing it.

What is the reason,
why do I remember you like a wound on my heart
what is the reason that I hear your voice when you are so far
and I can't help getting up with excitement?

I kneel down and look at your hands
I want to touch your hands
but I can't
you are behind a glass.
Sweetheart, I am a bewildered spectator of the drama
that I am playing in my twilight.

Sen Benim Sarhoşluğumsun

Sen benim sarhoşluğumsun...
Ne ayıldım, ne ayılabilirim,
Ne ayılmak isterim.
Başım ağır, dizlerim parçalanmış
Üstüm başım çamur içinde
Yanıp-sönen ışığına düşe kalka giderim.
You are My Drunkenness

You are my drunkenness...
I did not sober up, as if I can do that;
I don't want to anyway.
I have a headache, my knees are full of scars
I am in mud all around
I struggle to walk towards your hesitant light.

Karıma Mektup

Bursa Hapisanesi

Bir tanem!
Son mektubunda:
"Başım sızlıyor
yüreğim sersem!"
"Seni asarlarsa
seni kaybedersem;"
Yaşarsın karıcığım,
kara bir duman gibi dağılır hatıram rüzgarda; yaşarsın kalbimin
kızıl saçlı bacısı
en fazla bir yıl sürer
yirminci asırlılarda
ölüm acısı.

bir ipte sallanan bir ölü.
Bu ölüme bir türlü
razı olmuyor gönlüm.
emin ol ki sevgilim;
zavallı bir çingenenin
kıllı, siyah bir örümceğe benzeyen eli
gecirecekse eğer
ipi boğazıma,
mavi gözlerimde korkuyu görmek için
boşuna bakacaklar

alaca karanlığında son sabahımın
dostlarımı ve seni göreceğim,
ve yalnız
yarı kalmış bir şarkının acısını
toprağa götüreceğim...

Karım benim!
İyi yürekli
altın renkli,
gözleri baldan tatlı arım benim:
ne diye yazdım sana
istendiğini idamımın,
daha dava ilk adımında
ve bir şalgam gibi koparmıyorlar
kellesini adamın.

Haydi bunlara boş ver.
Bunlar uzak bir ihtimal.
Paran varsa eğer
bana fanila bir don al,
tuttu bacağımın siyatik ağrısı,
Ve unutma ki
daima iyi şeyler düşünmeli
bir mahbusun karısı.

Letter to My Wife

Bursa Prison

My one and only!
Your last letter says:
"My head is throbbing,
my heart is stunned!"
You say:
"If they hang you,
if I lose you,
I'll die!"
You'll live, my dear-
my memory will vanish like black smoke in the wind.
Of course you'll live, red-haired lady of my heart:
in the twentieth century
grief lasts
at most a year.

a body swinging from a rope.
My heart
can't accept such a death.
you can bet
if some poor gypsy's hairy black
spidery hand
slips a noose
around my neck,
they'll look in vain for fear
in Nazim's
blue eyes!
In the twilight of my last morning

will see my friends and you,
and I'll go
to my grave
regretting nothing but an unfinished song...

My wife!
eyes sweeter than honey-my bee!
Why did I write you
they want to hang me?
The trial has hardly begun,
and they don't just pluck a man's head
like a turnip.

Look, forget all this.
If you have any money,
buy me some flannel underwear:
my sciatica is acting up again.
And don't forget,
a prisoner's wife
must always think good thoughts.
Yaşamaya Dair I

Yaşamak şakaya gelmez,
büyük bir ciddiyetle yaşayacaksın
bir sincap gibi mesela,
yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden,
yani bütün işin gücün yaşamak olacak.
Yaşamayı ciddiye alacaksın,
yani o derecede, öylesine ki,
mesela, kolların bağlı arkadan, sırtın duvarda,
yahut kocaman gözlüklerin,
beyaz gömleğinle bir laboratuvarda
insanlar için ölebileceksin,
hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için,
hem de hiç kimse seni buna zorlamamışken,
hem de en güzel en gerçek şeyin
yaşamak olduğunu bildiğin halde.
Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,
yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,
hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil,
ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,
yaşamak yanı ağır bastığından.
On Living I

Living is no laughing matter:
you must live with great seriousness
like a squirrel, for example-
I mean without looking for something beyond and above living,
I mean living must be your whole occupation.
Living is no laughing matter:
you must take it seriously,
so much so and to such a degree
that, for example, your hands tied behind your back,
your back to the wall,
or else in a laboratory
in your white coat and safety glasses,
you can die for people-
even for people whose faces you've never seen,
even though you know living
is the most real, the most beautiful thing.
I mean, you must take living so seriously
that even at seventy, for example, you'll plant olive trees-
and not for your children, either,
but because although you fear death you don't believe it,
because living, I mean, weighs heavier.
Ben Senden Önce Ölmek İsterim

senden önce ölmek isterim.
senden önce ölmek isterim.
Gidenin arkasından gelen
gideni bulacak mı zannediyorsun?
Ben zannetmiyorum bunu.
İyisi mi, beni yaktırırsın,
odanda ocağın üstüne korsun
içinde bir kavanozun.
Kavanoz camdan olsun,
şeffaf, beyaz camdan olsun
ki içinde beni görebilesin...
Fedakârlığımı anlıyorsun :
vazgeçtim toprak olmaktan,
vazgeçtim çiçek olmaktan
senin yanında kalabilmek için.
Ve toz oluyorum
yaşıyorum yanında senin.
Sonra, sen de ölünce
kavanozuma gelirsin.
Ve orda beraber yaşarız
külümün içinde külün,
ta ki bir savruk gelin
yahut vefasız bir torun
bizi ordan atana kadar...
Ama biz
o zamana kadar
o kadar
ki birbirimize,
atıldığımız çöplükte bile zerrelerimiz
yan yana düşecek.
Toprağa beraber dalacağız.
Ve bir gün yabani bir çiçek
bu toprak parçasından nemlenip filizlenirse
sapında muhakkak
iki çiçek açacak :
biri sen
biri de ben.
daha ölümü düşünmüyorum.
Ben daha bir çocuk doğuracağım.
Hayat taşıyor içimden.
Kaynıyor kanım.
Yaşayacağım, ama çok, pek çok,
ama sen de beraber.
Ama ölüm de korkutmuyor beni.
Yalnız pek sevimsiz buluyorum
bizim cenaze şeklini.
Ben ölünceye kadar da
bu düzelir herhalde.
Hapisten çıkmak ihtimalin var mı bu günlerde?
İçimden bir şey:
belki diyor.

I Want to Die Before You

want to die before you.
want to die before you.
Do you think that who passes later
will find who's gone before?
I don't think so.
You'd better have me burned,
and put me on the stove in your room
in a jar.
The jar shall be made of glass,
transparent, white glass
so that you can see me inside...
You see my sacrifice:
I renounced from being part of the earth,
I renounced from being a flower
to be able to stay with you.
And I am becoming dust,
to live with you.
Later, when you also die,
you'll come to my jar.
And we'll live there together
your ash in my ash,
until a careless bride
or an unfaithful grandson
throws us out of there...
But we
until that time
will mix
with each other
so much that
even in the garbage we are thrown into
our grains will fall side by side.
We will dive into the soil together.
And one day, if a wild flower
feeds from this piece of soil and blossoms
above its body, definitely
there will be two flowers:
one is you
one is me.
don't think of death yet.
I will give birth to a child.
Life is flooding from me.
My blood is boiling.
I will live, but long, very long,
but with you.
Death doesn't scare me either.
But I find our way of funeral
rather unlikable.
Until I die,
I think this will get better.
Is there a hope you'll get out of prison these days?
A voice in me says:

Ceviz Ağacı

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,
ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda,
budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda.
Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.
Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,
koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.
Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.
Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul'a.
Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.
Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul'u.
Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.
The Walnut Tree

my head foaming clouds, sea inside me and out
I am a walnut tree in Gulhane Park
an old walnut, knot by knot, shred by shred
Neither you are aware of this, nor the police

I am a walnut tree in Gulhane Park
My leaves are nimble, nimble like fish in water
My leaves are sheer, sheer like a silk handkerchief
pick, wipe, my rose, the tear from your eyes
My leaves are my hands, I have one hundred thousand
I touch you with one hundred thousand hands, I touch Istanbul
My leaves are my eyes, I look in amazement
I watch you with one hundred thousand eyes, I watch Istanbul
Like one hundred thousand hearts, beat, beat my leaves

I am a walnut tree in Gulhane Park
neither you are aware of this, nor the police
Beş Satırla

Annelerin ninnilerinden
spikerin okuduğu habere kadar,
yürekte, sokakta, kitapta, yenebilmek yalanı,
anlamak, sevgilim, o, ne müthiş bahtiyarlık,
anlamak gideni ve gelmekte olanı.

Five Lines

To overcome lies in the heart, in the streets, in the books
from the lullabies of the mothers
to the news report that the speaker reads,
understanding, my love, what a great joy it is,
to understand what is gone and what is on the way.
William Shakespeare 

Sonnet 18

Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date:
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimmed;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature's changing course untrimmed;
But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow'st;
Nor shall death brag thou wander'st in his shade,
When in eternal lines to time thou grow'st:
   So long as men can breathe, or eyes can see,
   So long lives this, and this gives life to thee.


Autumn loves the clarity of change,
Unmerciful redeemer of all being.
To celebrate the shift from green to gray,
Unasked, it adds some poignance to decay,
Making death an aperture for seeing
Not merely loss but passion, rich and strange.




ادامه مطلب
[ سه شنبه سیزدهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 7:52 ] [ جلال ]



سرخ تر ، سرخ تر از بابک باش

دشمن اگر چه خون میریزد ولی از جوشش خون میترسد ،

مثل خون باش ، بجوش

تا این جهان ، روی زمین ،شهر و دیار

یکسره بابکستان گردد !

با فروپاشي شاهنشاهي ساساني توسط اعراب آنان که از ژرفاي بيابانهاي عربستان به ايران آمده بودند نظامي را بر پا کردند که ايران را به ما قبل دوران مادها برد . ولي خوشبختانه با پيروزي انقلاب بزرگ شرق به رهبري بزرگ مردي به نام ابومسلم خراساني نظام شبه برده داري و شبه فئودالي اعراب به يکباره فرو ريخت و دوباره ايرانيان  به حکومت بازگشتند و مملکت را در دست گرفتند و تلاش براي از بين بردن نظام شبه فئودالي و برده گي اعراب را آغاز کردند . از میان پيشگامان اين  قیام بزرگ براي رهائی از استیلای اعراب  ميتوان به  يوسف برم - سپيدگامگان - سرخ جامگان - حمزه آذرک سيستاني و بابک خرمدين نام برد . خرمدين در آن زمان به کساني گفته ميشد که داراي دين بهي ميبودند که آنرا زرتشتي ميناميدند و پيرو مزدک . در انجمن بابک گريستن معني نداشت و آنان از آيين زرتشتي و مزذکي پيروي ميکردند و گريستن را جزو مکروهات دين ميدانستند و شاد زيستن را مستحبات . اما شاد زيستن براي آنان به اين معنا بود که تنها زماني انسان ميتواند شاد باشد که در جامعه محروميت نباشد و مردم در رفاه باشند . آنان از آيين زرتشتي پيروي ميکردند و چراگاهها و رودخانه ها و زمينهاي کشاورزي را براي مردم رايگان قرار دادند تا اربابان نتواند حقي از کشاورزان ضايع کنند و سپس ازدواج يک مرد با دو زن در يک زمان را منع کردند و مساوات بين زنان و مردان را برقرار کردند .


  • صحنه ای از فیلم بابک





 بابک سردار ايران در آغاز قرن دوم و به عبارتي در سال 200 ق جنبش خود را رسما آغاز کرد . "ابن حزم" مينويسد ايرانيان از نظر وسعت ممالک و فزوني نيرو بر همه ملتها برتري داشتند. مرکز فعاليت بابک در آذربايجان بود . به گزارش "بلاذري" در حاکميت ابن فيس اعراب گروه گروه به آذربايجان خيزش ميکردند و اموال و زمينهاي آنان را تصرف کردند . طبق تاريخي بخارا از اعراب چنين ميگويد : مردي وي را دو دختربود که "ورقا ابن نصر" هردو دختر را بيرون کشيد . مرد گفت : از بين اين شهر بزرگ چرا دختران مرا ميبري ؟ مرد عرب جواب نداد و اعتنايي نکرد . پدر بجست و کاردي بزد و برشکمش فرو برد . خبر به سران قبيله رسيد و تمام مرداني که در آن روستا قادر به جنگ بودند به جهت تنبيه توسط اعراب وحشي کشته شدند . ابومسلم شرق ايران را از اعراب پاکسازي کرده بود و آذربايجان همچنان در قدرت اعراب بود . بنابراين بابک برخواست و به پشتوانه مردم دست به نهضتي زد که در تاريخ هميشه جاويد ماند . نخستين درگيري سپاه مامون با بابک در سال 204 ق گزارش شده است و نتيجه اين جنگ پيروزي بابک شد . سال ديگر مجددا لشگري از اعراب براي مبارزه با بابک عازم آذربايجان شد و در نتيجه سپاه اعراب در سال 206 ق توسط بابک به کلي در هم کوبيده شد . بعد از آن در سالهاي 206 تا 212 هر سال سپاه عباسي عازم جنگ با بابک شدند که هرباره شکست خوردند . در سال 209 ق در دو نبرد بزرگ دو تن از فرماندهاي برجسته مامون به قتل رسيدند .

در سال 212 ق محمد ابن حميد طوسي با سمت والي آذرايجان اعزام شد و سپاه بزرگي در اختيارش گذاردند تا به کار بابک خاتمه دهد . محمد بن حميد نزديک به دو سال با بابک درگير جنگ بود که در نهايت در ربيع الاول 214 ق / خرداد 208 ش محمد ابن حميد در کنار روستاي بهشت آباد کشته شد و سپاه او به کلي منهدم گشت . بعد از اين پيروزي هاي چشمگير بابک به گفته تاريخ طبري مردم تا اصفهان و همدان به جنبش او پيوستند . در آن زمان مامون در سال 18 رجب 218 ق درگذشت و برادرش معتصم به جايش نشست . او بلافاصله لشگري به غرب ايران گسيل کرد که به گفته تاريخ طبري در اواخر اين سال شست هزار نفر از روستائيان همدان را قتل عام کردند . ولي در نهايت بابک سپاه معتصم را شکست داد و مرز فعاليت بابک تا بغداد هم رفت و معتصم از بيم حمله بابک به کاخش محل خود را به سامرا منتقل نمود و آنجا در آينده پايتخت دولت عباسي شد . در آن زمان معتصم مبارزه با بابک را به دست يک شاهزاده ايراني فراري که به وي پناه آورده بود به نام افشين داد که از خاندان ساساني بود . افشين که به دستور معتصم قصد جان بابک را کرده بود تصميم به جنگ با وي کرد ولي از آنجا که ميدانست در اين جنگ بايد تعدادي زيادي از هموطنان خود را بکشد دست به گفتگو زد و از مردم خواست تسليم وي گردند . به گفته تاريخ طبري ميگويد تعدادي زيادي از مردم که از جنگ و کشتار به تنگ آمده بودند تسليم افشين شدند . و افشين در يورشي به سپاه بابک تعداد زيادي ازآنها را کشت ( در زمستان 214 ش ) و بابک مجبور به فرار گشت . به مناسبت مناطق کوهستاني و سرما افشين به برزند برگشت . بعد از گذشت دو سال ( در سال 216 ش ) بابک موفق به جمع آوري سپاه ديگري شد و آماده مقابله با افشين گشت و بعد از چنيدن نبرد با افشين هردو تصميم به صلح کردند و در زماني که براي گفتگو به مکاني نزديک شده بودند تيپهاي سپاه افشين وارد شهر شدند و و آتش گشودند و شهر را ويران ساختند عده کثيري کشته شدند ( به طوري که بعد از گذشت سه روز اثري از شهر به جا نماد ) گروهي بر فراز قلعه بابک رفتند و پرچم اسلام را در آنجا برافراشتند .در نتيجه خبر به بابک رسيد و او مکان گفتگو و صلح را ترک کرد و خود را به شهر رساند . ولي دير شده بود و خانواده بابک از جمله پسرش اسير شده بودند . افشين پسر بابک را مجبور به نوشتن نامه اي کرد تا بنويسد که بابک ( پدرش ) اگر تسليم شود به صلاح همگان است . نامه به دست بابک رسيد و او که به همراه زن و مادر و يک برادرش به قصد ارمنستان سفر ميکرد با خواندن نامه بر افروخته شد و گفت اگر آن جوان پسر من بود بايد جوانمردانه ميمرد نه اينکه خودش را تسليم دشمن کند و به پيام آوران نامه گفت به او بگويند حيف از نان من که بر تو است اگر زنده بمانم ميدانم با تو چه کنم . در چند روز بعد مادر و زن و برادرش دستگير شدند و بابک به تنهايي مجبور به فرار به ارمنستان کرد . افشين که براي دستگيري بابک جايزه هاي زيادي گذاشته بود مردم را به به فروختن بابک تحريک کرد . و در نهايت يکي از کشاورزان که رخت و لباس برازنده و شمشير زرين او را ديد متوجه شد او شخص معمولي نيست و احتمالا بابک خرمدين است و در نتيجه او را به منزل دعوت کرد و بابک که خسته از راه و جنگ و زندگي دعوتش را پذيرفت .

و بعد سراغ کشيش شهر رفت و او را خبر داد و در نتيجه کشيش بعد از چند روز پذيرايي از بابک و جلب اعتماد وي محل او را به افشين اطلاع داد و در نتيجه بابک دستگير شد . سپس او را دست بسته به قرارگاه افشين بردند و در بين راه مردمجمع شده بودند و از دستگيري رهبر محبوبشان زنان شيون ميکردند و بر سر ميزدند . سپس خليفه جايزه بزرگي به افشين داد و دستور داد تا بابک را به سامرا منتقل کنند و او را در لباسي زنانه و حنا کرده همراه با نقش و نگار در شهر گرداندند تا درس عبرتي براي ديگران شود تا از وطن خودشان دفاع نکند و سپس مراسم اعدام او با هياهو و شلوغي زيادي آماده اجرا گشت . "ابن الجوزي" مينويسد معتصم در کنار بابک نشست و گفت تو که اينهمه استقامت و مبارزه کردي حالا مشخص خواهد شد که چقدر تحمل داري . بابک نيز گفت : خواهيم ديد .


  • صحنه ای از فیلم بابک ، ساخته آذربایجان و هنرنمائی راسیم بالایف




چون يک دست بابک را با شمشير زدند خون از بازوانش فوران کرد و او صورتش را از خون دستانش رنگين کرد . خليفه پرسد چرا چنين کردي ؟ بابک گفت : وقتي دستهايم را قطع کردي خون بدنم خارج ميشود و چهره ام زرد رنگ و آنگاه تو خواهي گفت که چهره من از ترس مرگ زرد شد و من مايل نيستم چهره زرد رنگ مرا دشمن ( اعراب ) ببيند. سپس پاهاي بابک قطع شد و شکمش را دريدند و در نهايت سر از بدنش جدا کردند و لاشه بابک را بر روي چوبه داري بلند در سامرا قرار دادند و سرش را خليفه براي عبدالله طاهر به خراسان فرستاد . اعدام بابک چنان مهم بود که محل دارش تا چند قرن به نام "خشبه بابک" ( چوبه دار بابک ) شهرت همگاني داشت . برادر بابک نيز مانند وي طبق گفته طبري تکه تکه شد و او هم مانند برادر بدون فرياد و شيوني از دنيا رفت . هم اکنون مراسم يادبود اين سردار در شهر کليبر در آذربايجان بر فراز کوهي که قلعه او هم آنجا قرار دارد همه ساله گرامي داشته ميشود .

بدين گونه بابک خرمدين بعد از 22 سال مبارزه پر افتخار براي کشورش که در تمام جنگها با اعراب پيروز بيرون مي آمد با توطئه يک ايراني فراري و مردم ناسپاس گرفتار شد و زندگي وطن پرستانه اش به پايان رسيد... روحش شاد باد ..

تاریخ آذربایجان  بخش اول

تا دوران سلجوقیان...


از اعصار گذشته بدینطرف در مورد موقعیت سرزمین آذربایجان دیدگاههای مختلفی موجود بوده است . ولایات شمالی این سرزمین کهن که در گذشته های دور آران و شیروان خوانده میشدند بعد از تاسیس جمهوری آذربایجان بتاریخ بیست و هشتم مه سال 1918 بعنوان آذربایجان نامیده شدند. تا قرن بیستم ولایات شمالغربی ایران بمرکزیت تبریز بعنوان آذربایجان شناخته میشدند ولی با تاسیس جمهوری آذربایجان  در جنوبشرقی قفقاز به این کشور آدربایجان گفتند . با همه این احوال برای تثبیت صحیح مرزهای سرزمین آذربایجان  علاوه بر حقایق تاریخی باید  به زبان خلق منطقه،ارزشهای فرهنگی و اتنوگرافیک آن توجه نمود.

در طول تاریخ مرزهای سرزمین آذربایجان بر اساس اقدامات  دول حاکم بر آن بزرگتر و یا کوچکتر شده است .بهمین دلیل بهتر است تا سرزمینی که ترکهای آذربایجانی در آن زندگی مینمایند را بعنوان سرزمین آذربایجان جنوبی قبول نمود .مهاجرت بزرگ و سکونت ترکهای اوغوز،قپچاق،اویگورهای همراه سپاه مغول،ازبکها،قزاقها ،تاتارها و دیگر جوامع ترک در سرزمین آذربایجان از نیمه دوم قرن یازدهم و تلفیق آنها با همدیگر موجب شکل گیری جامعه ای شده که امروزه با عنوان ترکهای آذربایجانی یاد شده و شمارشان بالغ بر سی میلیون نفر میباشند.از اینرو محققان بر این باورند که باید منطقه زندگی این خلق را سرزمین آذربایجان نامید. اگر خاکهای آذربایجان در شمال و جنوب رودخانه ارس را جمع نمائیم مساحت کل این سرزمین بالغ بر 198370 کیلومتر مربع خواهد بود. در مورد نام این سرزمین یعنی آذربایجان نیز اتفاق نظری وجود ندارد.قدیمیترین نام این سرزمین در تاریخ Adhurbadhaghan و یا Adharbadhagen  ذکر گردیده است . ارامنه به این سرزمین Atrpatkan  ،هلن ها Atropatene ،سریانی ها  Aderbigan  گفته اند .قدیمی ترین ادعا بتاریخ سال 328 قبل از میلاد  در مورد نام این سرزمین کهن از اسم Atropatnes والی آن در دوران اسکندر مقدونی نشات گرفته است .  بعضی ها معتقدند که این نام در طول تاریخ بنام سرزمین Atropateness  تبدیل شده و سپس بصورت آذرابادگان درآمده است. محققانی که این نام را از نظر اتیمولوژی مورد بررسی قرار میدهند بر این باورند که این نام از دو کلمه آذر به معنای آتش و گان که  ساختار ژئولوژیک  منطقه را بیان میدارد ریشه گرفته است .همین محققان بر این اعتقادند که نام سرزمین آتروپات با استیلای منطقه توسط اعراب بشکل عربی تلفظ شده و آذربایجان خوانده شده است.

مهاجرت و اسکان ترکها در سرزمین آذربایجان از اعصار دیرین و با فواصل زمانی متناوب صورت گرفته است.در سالهای بین 500 الی 1000 قیل ازمیلاد دشت قپچاق در شمال دریای سیاه محل زندگی اقوام آسیائی بوده است.در منابع یونانی این اقوام  Skuthoi  و منابع آشوری آنها را Asbkuzai  یاد شده اند .این اقوام که با نام ایسکیت نیز قید گشته اند، همان ترکهای ساکا میباشند.در قرن هفتم میلادی قفقاز و آذربایجان سرزمینی بود که  ساکاها و پارسیان  برای تصاحب آن رقابت مینمودند.مرکز تاریخی ساکاها در سرزمین آدربایجان شهر ساکاسان نام داشته در ولایت اوتی جای میگرفت.قهرمان افسانوی ساکاها افراسیاب نام داشته و در بسیاری از آثار تاریخی و فرهنگی میتوان با نام او روبرو شد. بعنوان مثال بر روی دروازه سر تبریز میتوان تصویر دفن سر بریده افراسیاب را بیاد آورد.





یکی  از کوچهای بزرگ ترکها به سرزمین آذربایجان و آسیای صغیر از طریق قفقاز توسط ترکهای آسیائی هون بتاریخ 395 میلادی تحقق یافته است. طوایف هون در حوضه رودخانه دن با رهبری فرماندهانشان بنامهای باساک و کورساک از طریق ارزروم در آسیای صغیر در دره قره سو- فرات پیشروی کرده و بعد از محاصره شهرهای اورفا و آنطاکیه به نزدیکیهای بیت المقدس رسیدند. این لشکرکشی عظیم که تخم ترس را در دل ساسانیان کاشته بود با میل آن به سرزمین آذربایجان و از آنجا نیز به سرزمین خود پایان یافت.سه سال بعد یعنی بسال 398 میلادی دومین لشکرکشی هونها به این مناطق تحقق پیدا کرد. هونهای سفید که بسال 451 میلادی از طریق قفقاز اینبار اقدام به لشکرکشی نمودند، در جنوب دشت مغان اسکان یافته و در آنجا شهری بنام بالاساگون احداث کردند. هونهای سفید در منابع تاریخی با عناوین مختلفی همانند Halanduruk ، در منابع خوارزمشاهی با عنوان ترکمنان بالاساگون یاد شده اند .

 دومین موج بزرگ کوچ ترکها به سرزمین آذربایجان در سال 466 میلادی بوقوع پیوسته  و طی آن طوایف ترک آغاچری از هونهای اروپائی به آذربایجان آمده و سکنی گزیدند. ساسانیان به این اقوام کاتلان میگفتند. بخشی از ترکهای آغاچری بین سالهای 1180 الی 1412 به اطراف دمشق و حلب کوچ کرده و بخشی دیگر نیز در آذربایجان جنوبی در اطراف اردبیل باقی ماندند.

موج سوم کوچ اقوام ترک به آذربایجان توسط سابرها انجام گردیده است .این اقوام نیز در تاریخ با عناوینی همانند ساوارها ، سوارها و یا سابیرها یاد شده اند.این اقوام در 558 به دربند و بسال 575 میلادی نیز بعد از پشت سرگذاشت رودخانه کر در اطراف لنکران سکنی گزیدند . ترکهای بلغار و بلنجار که گروه ترکهای خزر را تشکیل میدهند بهمراه ترکهای سابیر در منطقه آران ،مغان ،گیلان و لنکران سکنی گزیدند. این اقوام در تشکیل و تاسیس دولت ترک خزر نقش مهمی ایفا نمودند. اعراب بعد از استیلای این منطقه قرارگاه خود را در مراغه قرار دادند.اعراب این سرزمین کهن را استیلا نموده  و قبایل مختلفی را در آن سکنی دادند.عناصر بومی که خاکهای خود را لاز دست داده بودند روزهای بدی را گذراندند. بعد از این واقعه ،طوایف مختلف ترک که اسلام را پذیرفته بودند نیز به سرزمین آذربایجان آمدند.علی الخصوص در دوران عباسیان بین سالهای 750 الی 1258 فرماندهان ترک عناصر طوایف مختلف ترک را در منطقه اسکان دادند. طوایف  و جوامع تازه وارد به این سرزمین برای فرماندهان ترک سپاه عباسی مایه دلگرمی بودند.یکی از این امیران ترک بنام مبارک الترکی قلعه قزوین را مرمت نموده و نام خود را بدان داد.زیرک الترکی امیر ترک دیگری نیز توسط متوکل خلیفه عباسی برای سرکوب شورشی در مرند به آذربایجان گسیل گشت.بعدها یکی از فرماندهان ترک بنام محمد ابن صول بعنوان والی ارمنستان و آذربایجام منصوب گشت.یکی از امیران ترک بنام بوغا با سپاهی بالغ بر چهار هزار نفر به آذربایجان آمده و قریب بیست هزار نفر ترک بلغار و خزر را اسکان داد. بابک قهرمان ترک و شخصیت ممتاز آذربایجان در قرن نهم میلادی بر علیه اعراب سر به قیام برداشته و در کوتاه مدتی بر منطقه وسیعی از ارمنستان گرفته تا موصل و اصفهان حاکمیت یافت. معتصم خلیفه مکار عباسی برای سرکوب قیام بابک سردار ایرانی بنام افشین را قانع ساخت .بابک قهرمان ممتاز آذربایجانی سرانجام دستگیر و تحویل خلیفه عباسی گردید .او در چهارم ژانویه سال 838 میلادی اعدام گشت.

 با استیلا و حاکمیت اعراب بر منطقه ،فرهنگ و زبان عرب نیز تسلط یافت. با همه این احوال دیری نپائید که فرهنگ عربی نیز در فرهنگ و زبان فارسی حل گردد.در نیمه دوم قرن نهم میلادی پایه های دولت عباسیان نیز فرو ریخته و خاندانهای محلی حاکم بمرور زمان خودمختارانه عمل نمودند. یکی از این حکمرانان محلی خاندان ساج در آذربایجان بود .این مرکز حکمرتنی مستقل که توسط ابو ساج دیوداد ابن یوسف تشکیل گردید ،اولین بیگ نشینی در آذربایجان خوانده میشود.از دوران جکمرانی ساج ها تا حکمرانی سلجوقیان امیران و خاندانهای بسیاری در سرزمین آذربایجان برسرکار بوده اند .

ترکها تا قرن نهم میلادی از طریق قفقاز به سرزمین آذربایجان کوچ نموده اند . در تیجه این کوچها که بفواصل متناوب صورت گرفته است ،ترکها با اقوام آریائی  در هم آمیخته و ضمن وقوع حل شدن قومی ترکها متاسفانه توسط این قوم معرفی گشته اند. اسکان مرتب و تمام و کمال ترکها در آذربایجان در زمان سلجوقیان آغاز شده است . این روند در زمان ایلخانین سرعت بیشتری داشته در دوران آق قویونلوها و صفویان نیز به پایان رسیده است . از اینرو میتوان ادعا کرد  که پدرانمان از قرن یازدهم به این منطقه آمده و سکنی گزیده اند .

تاریخ آذربایجان

از سلجوقیان تا پایان استیلای مغول ...

اولین بار در سالهای 1015 و 1016 سلجوقیان بفرماندهی و رهبری چاغری بیگ پسر سلجوق در راه کشف سرزمینهای جدید ، به آذربایجان و آناطولی آمدند . این حرکت سلجوقیان که تا سال 1120 ادامه یافت پادشاهی واسپروگان ارمنی ، امپراطوری بیزانس و دشمن دیرینشان یعنی خاندان غزنوی را در وضعیت سختی قرار داد . مهاجرت  طلایه داران ترک از آسیای میانه  و اسکان آنها در آذربایجان ابتدا با ترکمنهای بالکان آغاز گردید ، ولی در نتیجه فشار دول محلی این ترکمنان آذربایجان را ترک گفته و بسال 1041 بسوی جنوب حرکت نمودند.طغرل بیگ حکمران سلجوقی بعد از پیروزی در جنگ میدانی دانداناکن بسال  1040 در سال 1343 پسرعمویش ارسلان اوغلو قوتلامیش را مامور فتح سواحل دریای خزر ، پسرعموی دیگرش موسی اوغلو حسن و برادرش یاقوتی را   مامور فتح آذربایجان نمود .از طرف دیگر نیز ابراهیم ینال از خاندان سلجوقیان راهی سرزمین آذربایجان گردیده بود . طولی نکشید که قوتلامیش از رود ارس گذشته   آران و گرجستان را فتح نموده و سپاه سلجوقی بفرماندهی حسن و یاقوتی نیز آذربایجان جنوبی را تسخیر نمودند .کنستانتین امپراطور بیزانس بلافاصله وارد صحنه شده و سپاهی متشکل از بیزانسیون ، گرجیها و ارمنی ها ، بفرماندهی پرنس گرجی لیپارید را راهی آذربایجان نمود .این سپاه قدرتمند بتاریخ 1045 در حوالی گنجه شکست سنگینی از ترکهای سلحشور خورد. ولی افسوس که سپاه بیست هزار نفری بفرماندهی یابغو پسر حسن بیگ در حوالی رودخانه استرانگا به کمین دشمن افتادند. در این کمینگاه حسن بیگ و بسیاری از فرماندهان ترک ناجوانمردانه بشهادت رسیدند . بعد از این واقعه ابراهیم ینال مامور لشکرکشی بسوی بیزانس گردید . سپاهیان ترک بفرماندهی ابراهیم ینال حرکت را در هجدهم سپتامبر سال 1048 آغاز نموده و سپاه مختلط بیزانس- گرجی- ارمنی را بسرکردگی پرنس لیپارد در نزدیکی حسن قلعه بسختی شکست دادند .با این پیروزی بزرگ آذربایجان تماما تحت حاکمیت سلجوقیان قرار گرفت .اسکان طوایف مختلف ترک در آذربایجان در دوره حاکمیت ملکشاه سلجوقی بین سالهای 1072 الی 1092 آغاز و تداوم یافت .مناطق آران و مغان در آذربایجان شمالی و مناطق غرب دریاچه ارومیه ،نواحی بودند که بیشتر مورد علاقه طوایف ترک بودند .در آنسالها در اطراف تبریز ، مراغه ،اردبیل و خلخال ترکها در اقلیت بودند. از سال 1076 به بعد گنجه بعنوان یک شهر ترک نشین یاد میگردید .گرچه اولین مرحله اسکان ترکها در آذربایجان بدوره سلجوقیان مربوط میشود ولی  قلت نامهای ترکی اماکن  امری قابل توجه و تامل است .جمعیت طوایف ترک ساکن در آرالی از قرن دوزادهم میلادی به بعد رفته رفته افزایش یافت .از اسناد موجود میتوان دریافت که در آن سده بخشی از ترکهای قپچاق که متفق گرجیها بودند ،نیز وارد آذربایجان شده اند . بخشی از ترکهای قپچاق که دین اسلام را پذیرفته بودند، در دوره شمس الدین دنیز (1172 -1146 م) بصورت یک خان نشینی مستقل درآمدند. در دوره حکومت این خان نشینی که تا سال 1225 ادامه پیدا کرد طوایف ترک قپچاق بسیاری وارد آذربایجان شده و اسکان گزیدند .وقتی در سال 1146 میلادی ایلدنیز استقلال حکومت خود را اعلان نمود در واقع به قپچاقهائی تکیه داده بود که در گنجه و آران زندگی مینمودند. بیشتر ترکهای تبریز را نیز قپچاقها تشکیل میدادند.از بین قبایل مختلف ترکهای قپچاق که بعضی از آنها هنوز به موجودیت خود ادامه میدهند ،میتوان از کنگرلو، قارابؤرکها،قره پاپاقها و بجنکها را نام برد .

جلال الدین خوارزمشاه که بسال 1224 میلادی از مقابل مغولها به هندوستان عقب تشینی کرده بود ،بعد از تثبیت حاکمیت بر ایران بسال 1225 به آذربایجان آمده و بعد از پایان دادن به تسلط خان نشینی ایلدنیز بر آذربایجان حاکمیت یافت .در دوران کوتاه حکمرانی جلال الدین خوارزمشاه نیز ترکها در آذربایجان اسکان داده شده و با تلاش و فعالیتهای مستمر شرف الملک وزیر او مناطق اسکان بسیاری در آذربایجان شکل گرفتند .شرف الملک این وزیر کاردان همچنین با احداث کانالهائی از رودخانه ارس نامهای شرفی، فخری و نظامی نقش مهمی در توسعه امور زراعی ایفا نمود .جلال الدین خوارزمشاه دوباره بسال 1228 مغلوب مغولها در حوالی اصفهان  گشته و سپس با سلاجقه آناطولی  درگیر گردید.او در جنگی با علاالدین سلجوقی در دهم اوت سال 1230 در یاسی چمن مغلوب سلاجقه آناطولی گردید . جلال الدین خوارزمشاه که دیگر در جائی امان نداشت بسال 1231 در محلی بنام سیلوان توسط کردی بقتل رسید .

تصرف آذربایجان توسط مغولها بسال 1230 میلادی آغاز شده و در عرض مدتی کوتاه مغولها شهرهای شیروان، باکو، گنجه و برده را تسخیر نمودند .قبل از استیلای مغولها آذربایجان ، مناطق غربی ایران و حتی عراق بصورت یک مملکت ترک نشین درآمده ، خلجها در مناطق فارس،افشارها در خوزستان و بیاتها نیز در عراق و اطراف بغداد اسکان گزیدند. بعضی از جوامع ترک  بدلیل تهدید از طرف مغولها از اطراف بغداد حرکت کرده و به رهبری سلیمانشاه سرطایفه خود به آذربایجان آمده و در اطراف ارومیه ،وان و خوی سکنی گزیدند . بخشی از طوایف ترک نیز به رهبری شهاب الدین بیگ به اطراف مراغه کوچ کردند. جلال الدین خوارزمشاه که سیاستمدار خوب و دوراندیشی نبود ،قبل از استیلای مغول با این طوایف ترک درگیر شده و بخشی از آنها بالاجبار به بغداد بازگشتند. جورماگون نویان حکمران مغول که وضعیت سیاسی آذربایجان و آناطولی را بخوبی ارزیابی مینمود در مدتی کوتاه بر آذربایجان تسلط پیدا کرد . متاسفانه در خلال استیلای خشن مغولها آذربایجان،گرجستان و ارمنستان سرتاسر تخریب گشته و در خلال آن جوامع ترک بسیاری از آذربایجان به آناطولی ،عراق و سوریه کوچ نمودند. بایجو نویان حکمران مغول که بجای جورماگون نویان منصوب گشته بود ،تا وقتیکه هولاکوخان برادر خاقان بزرگ مغول منگو  بسال 1253 برای حکمرانی بر آذربایجان بسرزمینمان بیآید ، بر آذربایجان تسلط داشت. هولاکو خان که در سال 1253 وارد آذربایجان گشت ،در دهم فوریه سال 1258 بغداد را تسخیر نموده و بدینترتیب بخلافت عباسیان پایان داد. با هولاکو خان حکمرانی ایلخانیان آغاز شده و تا سال 1336 ادامه یافت.حاکمیت مغولها بر آذربایجان از نظر اسکان ترکها در این منطقه و توسعه اسکان آنها نتایج مهم بسیاری بدنبال داشته است.هولاکو خان در سفر خود به غرب بالغ بر دویست هزار سرباز با خود آورده بود . بخش اعظمی از این سربازان که در واقع تحت لوای مغولها به آذربایجان آمده بدند بزبان ترکی سخن میگفتند . بخشی از این سربازان ترک بوده بخشی دیگر نیز مغولهای ترک شده بودند .در دوره ایلخانیان نسبت بدوره های پیشین اسامی اماکن و افراد بیشتر ترکی بوده اند .در دوره ابو سعید بهادرخان بین سالهای 1316 الی 1335 زبان ترکی زبانهای مغولی،عربی و فارسی را پشت سرگذاشته و محبوبیت بسیاری یافته بود . بهمراه سپاهیان مغول ترکهای اویگور،قپچاق،باشکورد و بلغار نیز وارد آذربایجان شده بودند. در دوران ایلخانیان فتوحات و بدنبال آن اسکان ترکها در آذربایجان با انضباط خاصی صورت میگرفت .گرچه در آغاز این حرکات مشکلات بسیاری پیش آمد ولی وقتی خرابه ها و ویرانه های دول قبلی جای خود را به عمران و آبادانی بخشیدند ،مردمان بیشتری به ابن مناطق سرازیر گشته و اسکان یافتند . بدینترتیب باید قبول نمود که ایلخانیان در ترک شدن و افزایش جمعیت ترک آذربایجان نقش مهمی ایفا کرده وحتی عنصر مغول را در خود حل نمودند .اسکان ترکها رفته رفته بیشتر شده و علی الخصوص در اطراف مراغه،خوی، ارومیه، قزوین ، زنجان و آذربایجان شمالی شمار بسیاری از طوایف ترک جایگزین شدند.همچنین با تسلط ایلخانیان بر آذربایجان  فرهنگ ترکها تماما بر آذرباجان مستولی شده و در زمینه های ادبی ، فلسفی ، علمی و معماری آثار فوق العاده ای خلق گردید . علاوه بر این نظام منحوس فئودالی قبلی در آذربایجان تماما از بین رفته و جای خود را به مالکیت اراضی کوچک بخشید . بعد از مرگ ابو سعید خان آخرین حکمران خاندان ایلخانیان مغول سال 1336 ،رقابت موجود مابین فرماندهان ایلخانی ابعاد شدیدتری بخود گرفت.شیخ حسن جلایری والی ایلخانیان در آناطولی بین سالهای 1333 الی 1336 میلادی  در راس سپاهی وارد آذربایجان گشته ولی بعد از شکست مقابل شیخ حسن کوچک به بغداد عقب نشست. سلسله جلایریان که برهبری شیخ حسن جلایری در بغداد تشکیل گردید حکومت خود را تا سال 1411 ادامه داد. در نتیجه درگیری مابین شیخ حسن کوچک و شیخ حسن جلایری که با مرگ ابو سعید خان آغاز گردید ، بسیاری از جوامع ترک ساکن آناطولی اینبار به آذربایجان نقل مکان نمودند . کلاویهو سیاح معروف اسپانیائی که مدتی بعد از این تاریخ از آذربایجان عبور کرده است در خاطرات خود مینویسد که اهالی تبریز و حوالی آنرا تماما ترکها تشکیل میدادند . بعد از مرگ شیخ حسن بزرگ بسال 1356 میلادی ، شیخ بهادر خان بر سر سلسله جلایریها جای گرفته و در زمان او تبریز و حومه آن دوباره فتح گردیده و تمامیت آذربایجان بسال 1359 شکل گرفت . جلایریها گرچه در پایان لشکرکشی سالهای 1386 و 1387 در مقابل امیر ترکستان یعنی تیمور لنگ سر تعظیم فرود آوردند ولی بعد از مرگ تیمور توانستند بر آذربایجان حاکمیت یابند .

اواخر حاکمیت ایلخانیان و دوران حکمرانی جلایریان از نظر تاریخ آذربایجان نتایج فوق العاده مهمی دارد. عنصر مغول تماما در ترکها حل گشته ، در نامه نگاریها ی رسمی زبان ترکی اویگور استفاده شده و فرامین خطاب به خلق با زبان و الفبای ترکی اویگور اعلان میگشت. زبان الفبای اویگور بر الفبای عربی پیشی گرفته و لهجه اویگور زبان ترکی با لهجه های ترکی دیگر همانند خوارزمی و قپچاقی آمیخته بود . از آناطولی گرفته تا نزدیکیهای تهران و حتی تا جنوب یعنی تا منطقه اسکان امروزی ترکها قشقائی این زبان جدید ترکی که در واقع مخلوطی از گویشها و لهجه های مختلف ترکی بوده و ترکی آذربایجانی عنوان میشود ،حاکم گردیده بود .

 - تصویری از تیمور در موزه تاشکند

تاریخ آذربایجان بخش سوم


قره قویونلوها ، آق قویونلوها ، صفویان  و ...


دوران استیلای مغول با جلایریها پایان یافته و در اواسط قرن چهاردهم میلادی ترکمنهای قره قویونلو که بر خاکهای مابین ارزروم و موصل تسلط داشتند ، برهبری  خواجه بایرام ابتدا عراق و سپس نیز آذربایجان و عراق عجم و ایالت فارس را تسخیر نموده و سلسله قره قویونلوها را تشکیل دادند .  در واقع قره قویونلوها که در مقابل لشکریان تیمور تاب مقاومت نداشتند بعد از مرگ تیمور بسال 1405 میلادی کم کم قدرت خود را نمایان ساخته و برهبری جمال الدین  قره یوسف ابتدا ابوبکیر نوه تیمور را بتاریخ پانزدهم اکتبر سال 1406 میلادی در کرانه ارس در غرب نخجوان شکست دادند. دو سال بعد ابو بکیر دوباره سپاهی گرد آورده و در حوالی سردرود بتاریخ 1408 م مقابل قره قویونلوها صف کشید ولی اینبار نیز نتیجه ای بجز شکست بدست نیآورد . با این پیروزی حاکمیت آذربایجان تماما بدست قره یوسف قره قویونلو افتاد .قره یوسف که قره قویونلوها را بصورت دولتی قدرتمند درآورده بود بتاریخ سیزدهم نوامبر سال 1420 م دارفانی را وداع گفت . خاندان قره قویونلوها سرانجان بتاریخ یازدهم نوامبر سال 1467 توسط رقیب دیرینه شان یعنی ترکمنهای آق قویونلو از صحنه تاریخ پاک گریدند.ترکمنهای آق قویونلو که طوایف بسیار قدیمی بودند ، توسط اوزون حسن بیگ دولتی قدرتمند را تشکیل دادند . کوچ طوایف مختلف ترکمن در دوران اوزون حسن و بعد از آن ترک ماندن آذربایجان را تامین نمود . ولی در اینجا باید خاطر نشان نمود که حاکمیت آق قویونلوها با مطرح شدن و قدرت یافتن فرهنگ فارسها مصادف شده بود .                                   - ماسکی متعلق یه دوران آق قویونلوها

سیاست توزیع طوایف عاصی ترکمن در مناطق داخلی ایران از طرف تیمور توسط آق قویونلوها نیز بمورد اجرا گذاشته شد .گرچه با این اقدامات مناطق مختلفی توسط ترکها برای اسکان انتخاب شدند ولی همین مسئله باعث شد تا حاکمیت مطلقه که از زمان سلجوقیان در دست ترکها بود کم کم از دست توده ترکها درآید . بعنوان مثال در نتیجه سیاستهای دینی یعقوب بیگ آق قویونلو (1490 – 1478 م) و متعاقب او سیاستهای صفویان ،آذربایجان از دول همسایه ترک جدا گردید . اساس مذهب شیعه که توسط شیخ صفی الدین اردبیلی مطرح گردیده بود بعد از جنگ شرور مابین شاه اسماعیل صفوی و آق قویونلو الوند بیگ و شکست آق قویونلوها بصورت سیاست اصلی و پایه ای دولت جدید صفوی جای گرفت. نقش اصلی در تشکیل این حکومت را در واقع جوامع ترکمنی ایفا مینمودند که از آناطولی به آذربایجان کوچ کرده بودند .تمامی جوامع ترک در آذربایجان بعدها در محور این خاندان جدید گردهم آمده و متحد گشتند .بعد از قره قویونلوها و آق قویونلوها بزرگترین کوچ طوایف ترک به آذربایجان نیز در ایندوره اتفاق افتاد. خاندان صفوی از قرن شانزدهم به بعد آذربایجان را بعنوان قرارگاه، مرکز نظامی و تبلیغاتی برعلیه دولت عثمانیان بکار برده و از اینرو سرزمین عزیزمان تا اواخر قرن هجدهم صحنه جنگهای خونین بسیاری گردید .با جنگ چالدران بین شاه اسماعیل صفوی و یاووز سلیم عثمانی بتاریخ بیست و وسوم اوت سال 1514 میلادی مبارزه و درگیری مابین این دو دولت قدرتمند ترک ابعاد عمیقتری یافت. چنین بنظر میرسد که سلاطین عثمانی همانند یاووز سلیم و سلیمان قانونی برای دیکته حاکمیت و تسلط خود بر شرق و جنوبشرقی آناطولی و مقابله با تبلیغات شیعیان بر این مناطق فشار وارد ساخته و وارد جنگ شده بودند .

برعکس دولت عثمانی صفویان که دولتی مبتنی بر ترک گرائی در آذربایجان داشتند ، با توجه به اینکه از دست دادن آذربایجان چه نتاج وخیمی برای آنها در پی میاورد از مبارزه با عثمانیان دست نشستند . در نتیجه آن مبارزات بی هدف که تا اواخر قرن هجدهم میلادی ادامه یافت ، هر دو دولت ترک فرسایش یافته و ملی گرائی ترک در آذربایجان نیز ضربات سهگینی متحمل گشت. در واقع با وجود عنصر ترک بودن در جوهر هر دو دولت قدرتمند صفوی و عثمانی ،با دخالت تفاوتهای دینی و مذهبی مابین آنها ایندو دولت بصورت دشمنان سختی درآمدند.

صفویان که اصول دینی را پایه و اساس سیاستهای خود قرار داده بودند ، در شرق با خوانین ازبک و در غرب نیز با ترکهای عثمانی درگیر گردیده و جنگهای بسیاری نمودند .این وضعیت هانند چاقوئی تیز ترکهای آسیای میانی و ترکهای غرب را از یکدیگر جدا نموده بود که سود آن تنها عاید کشورهای ثالثی همانند روسیه و بریتانیا گردید .

در واقع باید اذعان داشت که در دوران صفویان ،افشاریان و قاجاریان که همگی ترک بودند ،ملی گرائی ترک و یا ترک گرائی در منطقه و علی الخصوص در آذربایجان تضعیف گشت. حکمرانان صفوی که بخاطر دور شدن از مرزهای عثمانیان مرکز حکومتی خود را به اصفهان انتقال دادند ، در برابر خطر ازبکها از شرق نیز صفویان ترمنهای قزلباش را در خراسان ، منطقه مرکزی ایران و مناطق جنوبی ایران مستقر ساختند .

خاندانهای افشار و قاجار نیز برای تسلط بر تمامی ایران بهمین شکل عشیره های ترک را در مناطق مختلف کشور مستقر نموده بودند.  طوایف ترک کم کم از سیستم مرکزی دور شده جای خود را به عناصر فارس داد تا فرهنگ خود را بر تمامی کشور مسلط سازد . با آغاز دوران  حکمرانی نادر شاه افشار روسیه تزاری بعنوان یک قدرت سیاسی کم کم خود را نمایان ساخته و بدنبال آن نیز بریتانیا در جنوب ایران خودی نشان داد ...

آشنايی با رقص آذربایجانی


رقص تواماً و بيواسطه در درون موسيقي حيات و تحول يافته است. در سرزمين آذربايجان، از  ديرباز رقص با معني و مضمون و در عين طراوات و دارا بودن جنبه حماسي و قهرماني خود در مراسم پيش از شكار مبارزه و در نهايت پيروزي و قدرداني از خدايان طبيعت و شكستن طلسمها اجرا ميشده است. در دوراني كه انسانها، آفتاب، ماه، باد، آتش، آب، خاك درختان و حيوانات را مقدس ميشمردندو ستايش ميكردند به رسم پرستش و نيايش و عبادت طي مراسمي دست به انجام حركات موزون ميزدند. ستايش و حرمت آتش در شرق و بويژه در آذربايجان اهميت زيادي داشت. آتش مظهر روشنايي‌گرما، محو كننده تاريكي بود. و به اين اعتبار در ستايش قدرت آتش با انجام حركات  موزون با موسيقي، جشنهاي خود را انجام ميدادند. براين اساس است كه نقشهايي ايجاد شده بر  صخره هاي قوبوستان (نام محلي در نزديكي شهر باكو در جمهوري آذربايجان) اهميت حركتهاي  موزون در نزد مردمي كه در حد 0-8 هزار سال پيش ميزيسته اند را نشان ميدهد.

تكامل تدريجي رقص از گردش موزون و پريدن از آتش تا انجام مراسمي با فرمهاي بديع،  حركات ظريف، پانتوميم و تقليد و نقل، راه درازي را پيموده است. اين سلسله از حركات بامعنا،‌مفهوم و مضمون شكار، كمين، رديابي، رماندن، گرفتن وجنگيدن و با تمثيلهايي چون فرا رسيدن بهار،‌بيداري طبيعت، كاشت، برداشت، برداشت‌ محصول، باغ چيني، صيد ماهي، كومه سازي و در نهايت درحركات موزون پهلواني و حماسه هاي با شمشير كوراوغلو، با سينه اي فراخ، با نگاهي به دوردست، مغرورو گاه آرام، گاه تند، پايكوبان، با پرشها و جهشهاي سريع و نشاني از مهارتهاي جنگي، باريتم تند طبل ها، به اوج ميرسد.

زندگي مردم آذربايجان از ديرباز با رقص عجين بوده است. تاريخ انواع حركات موزون در آذربايجان از نظر فرم و نحوه اجرا،‌به صورت انفرادي يا دسته جمعي، اعم از مردانه يا زنانه و تعداد ايفاكنندگان بقدري متنوع و مبسوط است كه در فرهنگهاي تركي، كردي، ارمني، گرجي و … با نامهاي گوناگون تبلور يافته و در بسياري از موارد حركات موزون فرهنگهاي مختلف در پايه مشترك و در جزئيات باهم تفاوت دارند. با اين حال ميتوان صدها نوع از حركات موزون را بنابه نام محل يا فرد شهير، مفهوم زباني، نحوه اجرا بصورت حركات موزون غنايي و ليريك پهلواني و حماسي، مراسمي كميد و … تقسيم بندي كرد


رقص ليريك: ياللي، شالاخو، اوزون دره، تره كمه، واغزالي، سينديرما، توراجي، گولوم آي،قيتقيلدا، آلما، لاله، دستمالي، يئري- يئري

رقص پهلواني و جنگي: قزاقي، قفقازي، لزگي، قايتاغي، كوراوغلونون قايتارماسي، كوراوغلونون باغيرتيسي، ميصري، زوتي- زوتي، زنجير توتماق، تار آباسي

رقص مراسمي: كوسا- كوسا، آذربايجان، ميرزهيي، آسماكسمه، آغيرقاراداغي و ….

توضيح درباره فرم و نحوه اجراي تمامي انچه ذكر شد در اين مقاله نميگنجد و تنها به اشارتي  كوتاه و به تفكيك از هر كدام بسنده ميشود.


ياللي: از رقص ريشه دار و باستاني است كه در فرهنگهاي آذربايجاني، كردي، ارمني گرجي، و  برخي ديگر از فرهنگهاي آسياي مركزي بطور گستردهاي رواج دارد. ظاهراً اشعار حكيم نظامي گنجوي در منظومه خسرو و شيرين، در توصيف حركتهاي پاي ايفاگر- به مانند گردش زخمه  بر چنگ – به ياللي ميباشد:

ياللي با مشايعت نوازندگان سورناودهل در صفي طولاني، دست در دست، با دستمال يا چوبي در دست رهبر صف، بصورت جمعي اجرا ميشده است. تحول ياللي و گستردگي نحوه اجراي آن به صدها گونه آهنگ و طرح انجاميده كه از آن ميتوان به انواع زير اشاره كرد:

چولاغي، اوچ آدديم، دونه ياللي، قازقازي، كوچه ري، ائل يالليي، ايكي اياق، قالادان قالايا، شه راني، قاليئي، چوپ چوپو، و

ياللي در دو نوع بصورت رقص مستقل و حركات موضوعي بصورت تاترونمايش – هك در حين رقص موتيفهاي قهرماني و روحيات ايلي، جواني و چابكي خود را مييابد- اجرا ميشود كه دوزياللي، سيياقوقو، ته نزهره و عرفاني از اين قسم است.

از ياللي در قسمتي از اپراي كوراوغلو ساخته ئوزير حاجي بيگوف در قسمتي از اپراي نرگس ساخته مسلم ماقامايف در قسمتي از باله گلشن ساخته سلطان حاجي بيگوف در اثري به نام ياللي  ساخته جهانگير جهانگيروف، در قسمتي از باله قوبوستان كولگهلري ساخته قاراقارایف و آهنگسازان روسي و بعضاً اروپايي استفاده شده است.


لزگي: رقصهاي قفقاز و ماورا آن بشمار ميرود كه به شكل گستردهاي در آذربايجان متداول است. لزگي، حماسي، باوقار، پرتحرك و ريتميك است كه توسط مردان بصورت جمعي و با  هنرنمايي تك تك ايفاگران با حركات پا، پنجه پا، بصورت سريع با تمثيلي از حالت تاخت و سوار بر اسب و غالباً با خنجري در دست يا دستهاي مشت كرده، با حركاتي بديع و گاه اكروباتيك، چرخش روي زانوها، پرشها اجرا ميشود.


قايتاغي: نوع ديگري از رقص است كه در آذربايجان با عناوين اوج دوست، يئددي قارداش ، اوغلانلار رقصي اجرا ميگردد. از قايتاغي در آثاري از گلينكا، روبنشتين، برودين، نيازي، قلييف، حاجييف، رستم اوف و برخي ديگر از آهنگسازان استفاده شده است.


كور اوغلو: از رقصهاي قديمي است كه توسط سورنا و دهل اجرا ميشود. كوراوغلو، پرصلابت،‌حماسي، رزمي و پهلواني است كه در ابتدا با سرعتي آرام شروع شده و تدريجاً تند ميشود كه به يادبود قهرمان افسانهاي دوران فئودالي يعني كوراوغلو ناميده ميشود.كوراوغلو از قديم در انواع مختلف و با نامهاي گوناگوني مانند: كوراوغلونون قايتارماسي، ميصري، كوراوغلونون باغيرتيسي و … همچنين در ورزشهاي باستاني و زورخانه توام با  حركات موزون رايج بوده است. در زورخانه گاه در ميان رقصهاي ورزشكاران نمايشي از كشتي و حركتهايي با دست و بدن و مانند زنجيره توتماق و بالاخره به مانند دوست، ياللي را از  نوع زوتي- زوتي با حركتهاي پهلواني خاصي اجرا مينمايند.


ميصري: (شمشير عربي منسوب به كوراوغلو) غالباً توسط عاشيقها، باريتمي شبيه به مارش و با انجام حركات مشكل و سنگين و غالباً با شمشير توسط ايفاگران اجرا ميشود.

آشنايی با رقص آذری

رقص تواماً و بيواسطه در درون موسيقي حيات و تحول يافته است. در سرزمين آذربايجان، از

ديرباز رقص با معني و مضمون و در عين طراوات و دارا بودن جنبه حماسي و قهرماني خود

در مراسم پيش از شكار مبارزه و در نهايت پيروزي و قدرداني از خدايان طبيعت و شكستن

 طلسمها اجرا ميشده است. در دوراني كه انسانها، آفتاب، ماه، باد، آتش، آب، خاك درختان و

حيوانات را مقدس ميشمردندو ستايش ميكردند. به رسم پرستش و نيايش و عبادت طي مراسمي

دست به انجام حركات موزون ميزدند.

ستايش و حرمت آتش در شرق و بويژه در آذربايجان اهميت زيادي داشت. آتش مظهور

روشنايي‌گرما، محو كننده تاريكي بود. و به اين اعتبار در ستايش قدرت آتش با انجام حركات

موزون با موسيقي، جشنهاي خود را انجام ميدادند. براين اساس است كه نقشهايي ايجاد شده بر

صخره هاي قوبوستان (نام محلي در نزديكي شهر باكو در جمهوري آذربايجان) اهميت حركتهاي

موزون در نزد مردمي كه در حد 0-8 هزار سال پيش ميزيسته اند را نشان ميدهد.

تكامل تدريجي رقص از گردش موزون و پريدن از آتش تا انجام مراسمي با فرمهاي بديع،

حركات ظريف، پانتوميم و تقليد و نقل، راه درازي را پيموده است. اين سلسله از حركات

بامعنا،‌مفهوم و مضمون شكار، كمين، رديابي، رماندن، گرفتن وجنگيدن و با تمثيلهايي چون فرا

رسيدن بهار،‌بيداري طبيعت، كاشت، برداشت، برداشت‌ محصول، باغ چيني، صيد ماهي، كومه

سازي و در نهايت درحركات موزون پهلواني و حماسهاي با شمشير كوراوغلو، با سينه اي

فراخ، با نگاهي به دوردست، مغرورؤ گاه ارام، گاه تند، پايكوبان، با پرشها و جهشهاي سريع و

نشاني از مهارتهاي جنگي، باريتم تند طبل ها، به اوج ميرسد.زندگي مردم آذربايجان از ديرباز با

رقص عجين بوده است. تاريخ انواع حركات موزون در آذربايجان از نظر فرم و نحوه اجرا،‌به

صورت انفرادي يا دسته جمعي، اعم از مردانه يا زنانه و تعداد ايفاكنندگان بقدري متنوع و

 مبسوط است كه در فرهنگهاي تركي، كردي، ارمني، گرجي و … با نامهاي گوناگون تبلور

يافته و در بسياري از موارد حركات موزون فرهنگهاي مختلف در پايه مشترك و در جزئيات

باهم تفاوت دارند. با اين حال ميتوان صدها نوع از حركات موزون را بنابه نام محل يا فرد شهير،

 مفهوم زباني، نحوه اجرا بصورت حركات موزون غنايي و ليريك پهلواني و حماسي، مراسمي

كميد و … تقسيم بندي كرد:                       

1-رقص ليريك: ياللي، شالاخو، اوزون دره، تره كمه، واغزالي، سينديرما، توراجي، گولوم آي،

 قيتقيلدا، آلما، لاله، دستمالي، يئري- يئري

2-رقص پهلواني و جنگي: قزاقي، قفقازي، لزگي، قايتاغي، كوراوغلونون قايتارماسي،

كوراوغلونون باغيرتيسي، ميصري، زوتي- زوتي، زنجير توتماق، تار آباسي

3-رقص مراسمي: كوسا- كوسا، آذربايجان، ميرزهيي، آسماكسمه، آغيرقاراداغي و ….

توضيح درباره فرم و نحوه اجراي تمامي انچه ذكر شد در اين مقاله نميگنجد و تنها به اشارتي

كوتاه و به تفكيك از هر كدام بسنده ميشود.

ياللي: از رقص ريشهدار و باستاني است كه در فرهنگهاي آذربايجاني، كردي، ارمني گرجي، و

برخي ديگر از فرهنگهاي آسياي مركزي بطور گستردهاي رواج دارد. ظاهراً اشعار حكيم نظامي

 كگنجوي در منظومه خسرو و شيرين، در توصيف حركتهاي پاي ايفاگر- به مانند گردش زخمه

 بر چنگ – به ياللي ميباشد:

ياللي با مشايعت نوازندگان سورناودهل در صفي طولاني، دست در دست، با دستمال ياچوبي در

 دست رهبر صف، بصورت جمعي اجرا ميشده است. تحول ياللي و گستردگي نحوه اجراي آن

به صدها گونه آهنگ و طرح انجاميده كه از آن ميتوان به انواع زير اشاره كرد:

چولاغي، اوچ آدديم، دونه ياللي، قازقازي، كوچه ري، ائل يالليي، ايكي اياق، قالادان قالايا، شه

راني، قاليئي، چوپ چوپو، و …

ياللي در دو نوع بصورت رقص مستقل و حركات موضوعي بصورت تاترونمايش – هك در

 حين رقص موتيفهاي قهرماني و روحيات ايلي، جواني و چابكي خود را مييابد- اجرا ميشود. كه

 دوزياللي، سيياقوقو، ته نزهره و عرفاني از اين قسم است.

از ياللي در قسمتي از اپراي كوراوغلو ساخته ئوزير حاجي بيگوف در قسمتي از اپراي نرگس

ساخته مسلم ماقامايف در قسمتي از باله گلشن ساخته سلطان حاجي بيگوف در اثري به نام ياللي

ساخته جهانگير جهانگيروف، در قسمتي از باله قوبوستان كولگهلري ساخته قاراقاراپف و

آهنگسازان روسي و بعضاً اروپايي استفاده شده است.

لزگي: رقصهاي قفقاز و ماورا ان بشمار ميرود كه به شكل گستردهاي در آذربايجان متداول

است. لزگي، حماسي، باوقار، پرتحرك و ريتميك است كه توسط مردان بصورت جمعي و با

هنرنمايي تك تك ايفاگران با حركات پا، پنجه پا، بصورت سريع با تمثيلي از حالت تاخت و سوار

بر اسب و غالباً با خنجري در دست يا دستهاي مشت كرده، با حركاتي بديع و گاه اكروباتيك،

چرخش روي زانوها، پرشها اجرا ميشود.

قايتاغي: نوع ديگري از رقص است كه در آذربايجان با عناوين اوج دوست، يئددي قارداش

اوغلانلار رقصي اجرا ميگردد.

از قايتاغي در آثاري از گلينكا، روبنشتين، برودين، نيازي، قلييف، حاجييف، رستم اوف و برخي

ديگر از آهنگسازان استفاده شده است.

كور اوغلو: از رقصهاي قديمي است كه توسط سورنا و دهل اجرا ميشود. كوراوغلو،

پرصلابت،‌حماسي، رزمي و پهلواني است كه در ابتدا با سرعتي آرام شروع شده و تدريجاً تند

ميشود كه به يادبود قهرمان افسانهاي دوران فئودالي يعني كوراوغلو ناميده ميشود.

كوراوفلو از قديم در انواع مختلف و با نامهاي گوناگوني مانند: كوراوغلونون قايتارماسي،

ميصري، كوراوغلونون باغيرتيسي و … همچنين در ورزشهاي باستاني و زورخانه توام با

 حركات موزون رايج بوده است. در زورخانه گاه در ميان رقصهاي ورزشكاران نمايشي از

 كشتي و حركتهايي با دست و بدن و مانند زنجيره توتماق و بالاخره به مانند دوست، ياللي را از

 نوع زوتي- زوتي با حركتهاي پهلواني خاصي اجرا مينمايند.

ميصري: (شمشير عربي منسوب به كوراوغلو) غالباً توسط عاشيقها، باريتمي شبيه به مارش و با

انجام حركات مشكل و سنگين و غالباً با شمشير توسط ايفاگران اجرا ميشود.


باشینا دولانيم مهربان آتا،
من سنينله نه‌دانيشيم نه دئييم؟
بو دونيادا منه غمخوار سن‌ايدين،
ايندي کي يوخدو قارداشیم نه دئييم؟

بير چاديرام، داياقسيزام ديرکسيز،
بير اوغلانام قارداشسيزام کؤمکسيز
سئويرديم آتامي من ده کلک‌سيز،
ايندي کي يوخدو سيرداشیم نه دئييم؟

گؤزوم باخا باخا گئتدي الیمنن،
هر يانا گئديرئم دوشمه‌ي ديليمنن،
غم پئيماني دولوب کئچدي سريمنن،
قآنا دؤنوب بو گؤز یاشیم نه دئييم؟

سن گزن يئرلري من گزه بيلمم
آيريليق چتيندي من دؤزه بيلمم،
سنسيز بو چايلاردا من اوزه بيلمه‌م،
ايندي کي يوخدو يولداشیم نه دئييم؟

پونهانلي سؤزوموز هئچ اولماز ايدي،
صوحبتین ائشيده‌ن هئچ دويماز ايدي،
خزان اولماسايدي گول سولماز ايدي،
بو فلکده‌ن نه دانيشيم نه دئييم؟


تک قالميشام غصه غمین ايچينده،
خزاننان گئديرئم باهارا ساري
هر قرار گزیرئم سني گؤرمورئم،
دولانيب گئديرئم مزارا ساري.

داها يوخدو منده حال-ي انتظار،
قآويم قارداش قوهوم ييغيليب آغلار،
آنا-باجيم حالي اولوب بیقرار،
لالا رنگيم اولوب بیمارا ساري.

دئديم آنا چوخ ائيله‌مه‌ آه او زار،
هله بيللم بو غم مني داغيدار،
حاییف گئده‌ننه‌رين فقط يادي وار،
آغ گونوموز دؤنوب قارايا ساري.

فيکريمنن چيخماراي هر لحظه هر دم
کيمسه يوخوم اولا منه بير همدم،
باش گؤتوروب بيلمم هايانا گئدئم،
دولانيب گئديرئم مزارا ساري.

خوجا علی‌يه

بيزده‌ن سالام اولسون حوجا علی‌یه
يول گؤستردي گليپ چاتتيم بورا من.
من بيليرديم آنا ديلين قدريني،
دوشموش ايديم اؤز ائليمده‌ن آرا من.

اوزاق اولوب ائليميزين آراسي،
سينمده سيزيللار هيجران ياراسي،
آغلاماقدان گئديب گؤزوم قاراسي،
آرزوم بودو بير ده چاتام يارا من.

عاشیقلارين صؤحبتینه ساز اولام،
نغمه‌لرین ياغيشينا ياز اولام،
چآلينيب چاغيريب خوش آواز اولام،
ساخسي دولسا بير ده گئدئم هارا من.

من آغلارام اولا درديم داواسي،
چؤگورچونون داها گلمير صداسي،
اونودولوب داستانلاري هاواسي،
قولاق وئرئم بير ده سازا، ييرا من

عاشیق حسین بير ده چؤگور چالاندا،
ائل ایچینه شادلیق شنليک سالاندا،
گليب ارزوروم’دا قوناق قالاندا،
دئدی تاپديم دردلريمه‌ چارا من.







ناغارات :‌








اؤز ‌ائليمسن ‌بوگون‌ ‌منيم‌، ‌آي‌ آنا‌،




یاز قلم نازلی آنام دان ، کی قُولوم یازماغا قاخمیر
او گؤزل مهریبانیم دان ، کی الیم دای اونا چاتمیر
یازگینان تایسیز آنام دان ، او قارا تئللی مارال دان
تا کی بو طبعیم اویانسین ، کی اونون لاییقی یازمیر
یازگینان گؤیچک آنام دان ، او شیرین لای لاییسین دان
بیه بولسون کی بو گؤزلر ، باشقا بیر لای لایا یاتمیر
او کی گئتدی ائله بیر گولزاریمین باغبانی گئتدی
سولدی قلبیمده کی گوللر ، اونا بیر گول داحا آشمیر
گلیر او هی یوخوما سویلویوری آغلاما بسدی
اُولموری آی آنا جانیم بو کؤنول دای سؤزه باخمیر
دییللر آهو باخیشلی او آنان گؤیلره اوشدی
سن کی من سیز گئتمزییدین ، بو منیم بینیمه باتمیر
قلم بنویس از مادر نازنینم
قلم بنویس از مادر نازنینم، که دستانم قادر به نوشتن نیست
از آن زیبای مهربانم ، که دیگر دستم به دامانش نمی رسد
بنویس از مادر بی همتایم ، از آن آهوی سیه مویم
تا طبعم به جوش آید ، که شایسته مقامش بنویسد
بنویس از مادر زیبایم ، از لالائی شیرینش
بلکه بداند که این چشمان ، با لالائی دیگری نمی تواند بخوابد
او که رفت ، گوئی گل گلزارم رفت
گلهای دلم پژمردو دیگر باز نمی شود
او بخوابم می آید و گوید که نکن گریه برایم
نمی توانم مادر جان ، دلم حرفم را گوش نمی کند
می گویند آن مادر آهو چشمت به آسمانها پر کشید

تو که بی من نمی رفتی ، نمیتوانم بپذیرم


دوغما گونون موبارک


دوغما گونون موبارک ، آی منه مهریبان یار


قوربان اولوم من سنه ، گؤزلری جان آلان یار


ملک سلیمان وئریم ، هدیه قیزیلدان وئریم


قیزیل نه دی جان وئریم ، سئوگیمی تک قانان یار


مست و خومارسان بوگون ، عشقه دوچارسان بوگون


حیرانین اولدی کونول ، قاشلاری آی کامان یار


اوزون دَیر مین گوله ، سسین دَیر بولبوله


گئتمه دایان سؤزوم وار ، منی گؤروب قاچان یار


شمعیوه پروانه یم ، عشقیوه دیوانه یم


ایستییرم چوخ سنی ، درده منی سالان یار


همیشه سن شاد یاشا ، آز یاشا آزاد یاشا


بو گونلرین چوخ اولسون ، نازلی گوزل جاوان یار


بوگون شیرین شَکرسن ، دونیانی سن بَزرسن


بیر دلی شیطان دییر ، آلیم سنین قادان یار





گوزل سن گوزلیم


سن گوزللر گوزلیندن ده گوزل سن گوزلیم


بو گوزللیقدا ، آغیزلاردا مَثَل سن گوزلیم


بو آجی دونیادا سن تکجه شیرین بیر مزه سن


قوی کی من ساده دییم دادلی عسل سن گوزلیم


من گوزل شعرلریمی تکجه سنین عشقه دئدیم


چون کی سن لاییق بو شعر و غزل سن گوزلیم


نییه سن ساچلاریوی مندن آخی گیزله دیسن ؟؟


اولمویا شوخلوق اوچون سنده چچل سن گوزلیم


سنین عشقیندن اوزاق گزمه رم من حتی اگر


او کامان قاشلاریوینان منی دَل سَن گوزلیم


الرم جانیمی قوربان سنه تای نازلی یارا


اگر کی بوسه اوچون بیر قوناق گَل سن گوزلیم






گل طبیبیم


گل طبیبیم ئوزگه لر دردیمه درمان ائیله مز


قلبیمی بیگانه لر هئچ واقت پریشان ائیله مز


اولموشام من تک سنه حیران بو عالمده گوزل


کونلومی باشقا باخیشلار بول کی حیران ائیله مز


قوربان اولدوم من سنین حوسنی جمالیوه مارال


بو ئورگ آیری لارا جانیمی قوربان ائیله مز


بو داغیلمیش دونیامی چوندردین ای جان جنته


دوزخی سندن سورا هئچ کیمسه ریضوان ائیله مز


گر سنی من بولمه میش اینجیتمیشم سن عفو ائله


بول کی عاشیق اؤز سئون دیلداری گریان ائیله مز


سن گوزللر یوردی آذربایجانین بیر ناز قیزی


سن دن آیریسی منی بول دوزلی اوغلان ائیله مز







Baxiram gül üzuvə hər zaman həsrət lə gözəl


Siniram mən sənə xatir belə heybət lə gözəl


Dedilər istəmir o heç səni onnan üzaq ol


Yaniram sevgi otuvda duzi rəğbət lə gözəl


Meylin olsa səni mən yar elərəm hətta əgər


Lazim olsa savaşam min dənə millət lə gözəl


Bilirəm vardi sənin naz o ədan dunya qədər


Eybi yox mən çəkərəm nazivi ləzzət lə gözəl


Sevəsən sevmiyəsən mən səni çoxli sevirəm


Ola bulməz qaçasan sən bu həqiqət lə gözəl


Anniva böylə yazilmiş ki mənə yar olasan


Üzaq olmaz gəzəsən yazili qismət lə gözəl





باخیرام گول اوزووه هر زامان حسرت له گوزل


سینیرام من سنه خاطیر بئله هیبت له گوزل


دئدیلر ایسته میر او هئچ سنی اوننان اوزاق اول


یانیرام سئوگی اوتوودا دوزی رغبت له گوزل


میلیین اولسا سنی من یار الرم حتی اگر


لازیم اولسا ساواشام مین دنه میللت له گوزل


بیلیرم واردی سنین ناز و ادان دونیا قدر


عیبی یوخ من چکرم نازیوی لذت له گوزل


سئوه سن سئومیه سن من سنی چوخلی سئویرم


اولا بولمز قاچاسان سن بو حقیقت له گوزل


آننیوا بویله یازیلمیش کی منه یار اولاسان


اوزاق اولماز گزه سن یازیلی قیسمت له گوزل




Can sənə qurbandi ana


Heç kimi mən istəmirəm gəl urəgim qan di ana


Hardasan axər bura gəl can sənə qurbandi ana


Sən o zaman hey dariyardin başimi indi vəli


Bir çək əlin saçlarima gör nə pərişan di ana


Səy edirəm görməsin heçkəs gözumun yaşlarini


Neyniyim olmur bulunur gözlərim giryan di ana


Duz o zaman dan ki səni aldi əlim dən bu cahan


Hər gunumun təkcə işi nale vo əfğan di ana


Ayriliqin da bu konul ot tutub axər yaniri


Bir məni al sən qucağan ki mənə dərman di ana


Çoxli səni mən sevirəm bəsdi daha heç demirəm


Gör nə sən axər ki yerin cənnəto rizvan di ana




آنا سنی سئویرم





جان سنه قوربان دی آنا


هئچ کیمی من ایسته میرم ، گل ئورگیم قان دی آنا


هارداسان آخر بورا گل ، جان سنه قورباندی آنا


سن اُو زامان هی دارییاردین باشیمی ایندی ولی


بیر چک الین ساچلاریما گؤر نه پریشان دی آنا


سعی ائدیرم گؤرمه سین هئچ کس گؤزومون یاشلارینی


نینییم اُولمور بولونور گؤزلریم گریان دی آنا


دوز اُو زامان دان کی سنی آلدی الیم دن بو جاهان


هر گونومون تک جه ایشی ناله و افغان دی آنا


آیریلیقین دا بو کونول اُوت توتوب آخر یانیری


بیر منی آل سن قوجاغان کی منه درمان دی آنا


چوخلی سنی من سئویرم بسدی داحا هئچ دئمیرم


گؤر نه سن آخر کی یئرین جنت و ریضوان دی آنا


شیرین شیرین یوخودایدیق

                        بیر ظالیم اویالتدی بیزی

                                                آنالارین قوجاقیندان

                                                                  بودونیایا آلتیدی بیزی

بیز کی یول نه دیر بیلمزدیک

                     بیز کی سئو  نه دیر بیلمزدیک

                                               بیلسک دونیایا گلمزدیک

                                                                  آنالار آلداتدی بیزی


سئوگيليم بيليرم سن چيچک کيمی

باهار. اولفت. سئوينج. ايشيق سئويرسن.

صداقتله دولو بير اورک کيمی

منی اوزوندن ده آرتيق سئويرسن.

گوندوزلر سن دونسن جوشغون بولاغا

چاغلايان دويغوندا منم. سئوگيليم!

گئجه لر سن گيرسن راحات ياتاغا

ناراحات يوخوندا منم. سئوگيليم!

کيم اوز سئوديگينی قايغی لی گوزله

اوزوندن ده آرتيق سئومه سه اگر

سينه سی دولاندا دئ هانسی سوزله

سئوگی دن دانيشار. سئوگی دن دئير؟..

تورکون دیلی

تورکون دیلی تک سوگیلی، ایستگلی دیل اولماز
اوزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز

اوز شعرینی فارسا-عربه قاتماسا شاعر
شعری اوخویانلار،ائشیدنلر کسیل اولماز

فارس شاعیر چوخ سوزلرینی بیزدن آپارمیش
"صابر"کیمی بیر سفره لی ، شاعر،پخیل اولماز

تورکون مثلی،فولکلوری دونیا دا تک دیر
خان یورقانی ،کند ایچره مثل دیر میتیل اولماز

آذر قوشونی ، قیصر رومی اسیر ائتمیش
کسری سوزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز

چوخ قیسا بوی اولسان اولیسان جین کیمی شیطان
چوخ دا اوزون اولما کی اوزوندا عقیل اولماز

آزاد قومی اوغول عشقی طبیعتده بولونسون
داغ-داشا دوغولموش ده لی جیران حمیل اولماز

بو "شهریار" ین طبعی کیمی چیمملی چئشمه
کوثر اولا بیلسه دئمیرم،سلسبیل اولماز

                                                             "استاد شهریار"



سن یانماسان

  من یانماسام

 بيز یانماساق

 ناسيل چيخار قارانليق لار آيدين ليغا



 هاوا تورپاق کيمي گبه

  هاوا قورشون کيمي آغير

  باغير-باغير-باغيريوروم، باغير

 قوشون قورشون اريتمه يه چاغيريوروم


"ناظیم حیکمت"


منیم مسلکیمده


من دمیرم اوستون نژاد دانام من

من دمیرم ائلیم ائللردن سرده

منیم مسلکیمده منیم یولومدا

اینسانلار هامی سی دوستدور قارداشدیر

                                                     (بولود قراچولو-سهند)

گئجه دن کئچمه یه تلسیرم من...

گوندوزو درک ائتمه یه تله سیرم من...

ائلیمیزین بیرلیگین گوجون ائلیمیزی گوندوزده گورمه یه تلسیرم

گلجک بیزیم دیر من صاباحا تلسیرم.


دونیا یولونون بیر قارانلیق دونگه لرینده گرفتار اولموشام.

گون دونوپ نه آیدینلیق نه ایشیق

یولسوز بیر انسان

نیسگیلی اورگیمده سونسوز اضطرابلار

ازلدن غمیلع خلوت ائله میشم

گوزلریوین قاباغیندا سیندیم

اوز الیوینن سیندیم ...

آما سن...یانلیزلیخدا سینماغیمی گورماغادا گلمدین


انتظار چکمک دن چتین ایش یوخ.تکجه انتظار چکن عاشقلر بو شعرین نه قدر آجی اولدوغونی دوشونرلر.

شهریارین سئوگیسینی رضا شاهین عمی سی اوغلو زورولا آلیر و سئوگینین آناسی صون دفعه اولاراق اونو شهریارلا تهرانین بهجت آباد پارکیندا گوروشدورمک سوزونی وئریر.شهریار او گئجه نی سحره قدر اوردا گالیر.بو شعر او گئجه نین وصفی دیرو منیم احوالاتیمین وصفی!

بهجت آباد خاطره سی 

اولدوز ساياراق گوزله ميشم هر گئجه ياری

گج گلمه ده دير يار يئنه اولموش گئجه ياری


گؤزلر آسيلی يوخ نه قارالتی نه ده بير سس

باتميش گولاغيم گؤرنه دؤشور مکده دی داری


بير قوش آييغام! سويليه رک گاهدان اييلده ر

گاهدان اونودا يئل دئیه لای-لای هوش آپاری


ياتميش هامی بير آللاه اوياقدير داها بير من

مندن آشاغی کيمسه يوخ اوندان دا يوخاری


قورخوم بودی يار گلمه يه بيردن ياريلا صبح

باغريم ياريلار صبحوم آچيلما سنی تاری!


دان اولدوزی ايسته ر چيخا گؤز يالواری چيخما

او چيخماسادا اولدوزومون يوخدی چيخاری


گلمز تانيرام بختيمی ايندی آغارار صبح

قاش بيله آغارديقجا داها باش دا آغاری


عشقين کی قراريندا وفا اولمياجاقميش

بيلمم کی طبيعت نيه قويموش بو قراری؟


سانکی خوروزون سون بانی خنجردی سوخولدی

سينه مده أورک وارسا کسيب قیردی داماری


ريشخندله قيرجاندی سحر سويله دی: دورما

جان قورخوسی وار عشقين اوتوزدون بو قماری


اولدوم قره گون آيريلالی او ساری تئلدن

بونجا قره گونلردی ایدن رنگيمی ساری


گؤز ياشلاری هر يئردن آخارسا منی توشلار

دريايه باخار بللی دی چايلارين آخاری


از بس منی ياپراق کيمی هيجرانلا سارالديب

باخسان اوزونه سانکی قيزيل گولدی قيزاری


محراب شفقده ئوزومی سجده ده گؤردوم

قان ايچره غميم يوخ اوزوم اولسون سنه ساری


عشقی واريدی شهريارين گللی- چيچکلی

افسوس قارا يل اسدی خزان اولدی بهاری



سوروشدو : نه قدر سئویرسن منی ؟ بیر چوخ فیکیرله شدیم جواب تاپمادیم ایبهاملی بیر سکوت کؤچدو ذهنیمه محبتی اؤلچه ن بیر قاب تاپمادیم * سؤیله دی : اولمایا آزجا سئویرسه ن ؟ اوره ییم توتولوب تیتره دی بیردن محبته اؤلچو اولسایدی یقین بو سونکو گیلئیی ائشیتمه زدیم من*اما هئچ بیریمیز دانانماریق کی هر کسه عزیزدیر آناوطنی ایندیسه نئجه دیر سویله سه م اگر آذربایجان قدر سئویرم سنی 



گؤزلری جیران


آی گؤزلری جیران ، سن چوخلی بلاسان


کونلومده کی عشقه ، الحق کی سزاسان


گؤرجاخ سنی جانا ، دردیم داحا قالمیر


بولمم نه سن آنجاق ، دردیمه شفاسان


تانری دئماق اولماز ، دوکتور ده دئیل سن


پس سن نجور آخر ، هر درده دواسان ؟


روحوم دیریلیر یار ، سندن دولاناندا


باشدان آیاغا جان ، عشقیله صفاسان


یوخودور سنین عیبین ، تکجه بو دور ایراد


اؤز عاشیقیوه سن ، بیر بوللی جفاسان


هر نه دئسم آزدی ، سن تک گؤزه له من


تورکون قیزی سان سن ، الگوی وفاسان


Gözləri ceyran


Ay gözləri ceyran sən çoxli bəlasan


Könlumdəki eşqə əlhəq ki səzasan


Görcax səni cana dərdim daha qalmir


Bulməm nə sən ancaq dərdimə şəfasan


Tanri demaq olmaz doktur də dəyilsən


Pəs sən nəcur axər hər dərdə dəvasan


Ruhum dirilir yar səndən dolananda


Başdan əyağa can eşqilə səfasan


Yoxdur sənin eybin təkcə büdür irad


Öz aşiqivə sən bir bolli cəfasan


Hər nə desəm azdi sən tək gözələ mən


Türkun qizi san sən olquye fəvasan



استان اردبیل

استان اردبیل که چند سال پیش از استان آذربایجانشرقی جدا گشت دارای مساحتی بالغ بر 18011 کیلو متر مربع است .استان اردبیل از شهرستانهای اردبیل،بیله سوار،پارس آباد،خلخال،سرعین،مشکین شهر،مغان،نمین و نیر و 63 قصبه تشکیل شده است .استان اردبیل که از شمال با دشت مغان و جمهوری آذربایجان،از شرق با کوههای طالش ،از جنوب با میانه و از غرب نیز توسط شهر سراب محدود میباشد بمرکزیت اردبیل 1260 متر از سطح دریا ارتفاع دارد .  قله آتشفشانی خاموش سبلان که در 40 کیلومتری غرب اردبیل واقه بوده و 4811 متر ارتفاع دارد ،بلندترین کوه آذربایجان بحساب میآید.  بر روی دهانه بسته این کوه آتشفشانی دریاچه ای بسیار زیبا وجود دارد. این کوه با شکوه جسارت و مقاومت را سمبلیزه نموده و مایه الهام شاعران و هنرمندان آذربایجانی میباشد .

میانگین دما در اردبیل 7 درجه سانتیگراد بوده ،زمستانهای بسیار سرد و تابستانهای خنکی بر شهر حکمفرماست . در اردبیل میزان  بارش بر اساس فصول تغییر مییآبد. بارش در فصول سرد سال بیشتر بصورت برف بوده و میانگین بارندگی بالغ بر 327 میلیمتر میباشد. کوه ساوالان این منطقه را بصورت مرکز آبهای زیرزمینی و شفابخش در آورده است.اردبیل نسبت به سایر مناطق آذربایجان جنوبی از نظر منابع آب زیرزمینی بسیار غنی میباشد.

  • دریاچه قله سبلان

آبهای شفابخش سرعین که در 25 کیلومتری غرب اردبیل واقع شده است 42 درجه سانتی گراد حرارت دارند.این آبهای شفابخش که دارای مقادیر متنابهی گوگرد و سدیم میباشند برای مداوای بیماریهای روماتیسمس،پوستی،و عصبی بسیار مفید میباشند .اردبیل با این ذخایر طبیعی یکی از مراکز مهم آذربایجان جنوبی بحساب آمده و سالیانه صدها هزار نفر از آبهای شفابخش منطقه استفاده میکنند .

دریاچه شورابیل در استان اردبیل 1200000 متر مربع مساحت داشته و در اطراف آن تاسیسات تفریحی و هتلهای مختلفی جای میگیرند .در استان اردبیل رودهای قره سو ،دره رود،خیاوچای،و نمین چای جریان دارند .در مرداب ملا احمد جنوبشرقی اردبیل گونه های مختلف پرنده زندگی میکنند .در میان این گونه های پرندگان میتوان به انواع اردک ،آنقوت و حواصیل اشاره ورزید.


بیله‌سوار شهری است واقع در بخش مرکزی شهرستان بیله‌سوار در استان اردبیل


از آثار بجا مانده از قدما چنین بر می‌‌آید که نام قدیمی بیله سوار، آران بوده است. بیله سوار از امرای آل بویه، این شهر کهن را پایه ریخت .بیله سوار را پیله سوار هم نامیده‌اند که گویا نادرشاه افشار هنگام تاجگذاری در سال 1148 هجری قمری در اصلاندوز مدتی با فیلهایش در این منطقه اتراق کرده است .این سرزمین از نظر تاریخی شاهد رویدادهای زیادی بوده است. از جمله این رویدادهای تاریخی می‌‌توان به تهاجم قوم اوغوز، حمله روسها در زمان میرزای قاجار و اشغال آذربایجان توسط قشون روس در جنگ جهانی اول و دوم را نام برد. بیله سوار در شمال غربی ایران و در قسمت شمالی استان اردبیل واقع شده است. وسعت شهر 1945 کیلومتر مربع و جمعیت آن طبق برآورد سال 1370 تعداد پنجاه هزار نفر بوده است. ارتفاع متوسط آن از دریا حدود 120 متر است . آب و هوای بیله سوار در تابستانها گرم و در سایر فصول به ویژه در زمستانها معتدل می‌‌باشد. به دلیل نزدیکی به دریای خزر و ارتفاع کم، این شهر منطقه نیمه مرطوب محسوب می‌شود و به همین علت منطقه بیله سوار دارای مراتع سرسبز و خرم قشلاقی است. بیله سوار در مرداد 1371 رسما به شهرستان تبدیل شد. بخش مرکزی آن بیله سوار و بخش قشلاق دشت به مرکزیت جعفرآباد است. در سر شماری آبان 1375 جمعیت این شهرستان 59584 نفر اعلام شد. از آثار تاریخی بدست آمده چنین بر می‌‌آید که بیله سوار به دلیل مساعدت آب و هوایی، در اعصار قدیم محل زندگی انسان‌های اولیه بوده است. حملات روسها و جنگهای ایران و روسیه در زمان فتحعلیشاه، اشغال آذربایجان توسط روسها در جنگ جهانی اول و دوم و حوادثات قتل و عام دموکراتها (که اکنون مزار دو تن از آنها در خانبابا کندی می‌‌باشد) از اتفاقات مهم تاریخی در بیله سوار بوده است. تپه‌های باستانی مربوط به دوران قبل ازاسلام، قیز قلعه سی مربوط به دوران صفویه ، کاروانسرای مخروبه در منطقه خروسلو ازدوران صفویه، مزار سربازان گمنام در جریات کشتار سوم شهریور 1320 توسط روسها در جنگ جهانی دوم از آثار تاریخی این شهرستان بشمار میروند. بیله سوار با داشتن پایانه مرزی و گمرک می‌رود تا آینده‌ای درخشان را رقم بزند

به نام خداوند آفريننده زبانها

سلام. يورولمياسيز/ سلام خسته نباشيد

آموختن زبان شيرين تركي خيلي آسان است

زبان تركي يكي از زبانهايي است كه علاوه بر ايران در چندين كشور دنيا از جمله تركيه, جمهوري آذربايجان, بيشتر جمهوري هاي قفقاز و حتي در چندين كشور اروپايي مانند آلمان, فرانسه و ... به عنوان يكي از زبانهاي مطرح كاربرد دارد زيرا در آن كشورها تعداد زيادي ترك به عنوان اقليت قابل توجه زندگي مي كنند كه داراي حق و حقوق فرهنگي خود مي باشند. علاوه بر آن با توجه به اينكه تمامي افعال زبان تركي از يك قاعده واحد تبعيت مي كنند و داراي ريشه هستند بنابراين هم ياد گرفتن آن آسان است و از سوي ديگر با يادگرفتن يك لهجه از زيان تركي قادر خواهيد بود با افرادي كه به لهجه هاي مختلف تركي صحبت مي كنند ارتباط برقرار كنيد.  بنابر اين در اين سايت آنچه كه براي يك شخص براي برقراري ارتباط و انجام امور روزمره به زبان تركي لازم است, در قالب درس هاي مختلف آورده خواهد شد. اميد كه در اين زمينه موفقيت هايي حاصل گردد.

درس 1  (اعداد)

اعداد در تركي از يك قاعده خاصي پيروي مي كند كه يادگيري آن را آسان مي كند. شما ابتدا اعداد زير را به خاطر بسپاريد:

    1= بير 2= ايكي 3= اوچ   4= دؤرد   5= بئش 6= آلتي  7= يئددي  8= سگگيز 9= دوققوز

 10= اون  20= ايييرمي  30= اوتوز  40= قيرخ  50= اَللي 60= آتميش  70= يئتميش  80= هشتاد 90= دوخسان   100= يوز  200= ايكي يوز  300= اوچ يوز  400=دؤرد يوز  و الي آخر  1000= مين  1000000= ميليون  1000000000= ميليارد

حالا كه اين اعداد را به خاطر سپرديد (سطر اول اعداد از 1 تا 9 و سطر دوم اعداد ده تا ميليارد)

اكنون شما مي توانيد با اضافه كردن اعداد به همديگر, عدد مورد نظر خود را بسازيد به عنوان مثال براي ساختن عدد 11 شما فقط عدد 10 و 1 را يكجا مي آوريد. به مثالهاي بيشتر توجه كنيد:

21= ايييرمي بير    32= اوتوز ايكي   105= يوز بئش   1002= مين ايكي  2004= ايكي مين دؤرد

اكنون شما شيوه شمارش در تركي را ياد گرفتيد. اين مهم را به شما تبريك مي گويم.  ساغ اول

منتظر درس بعدي باشيد كه در مورد تعارفات روزمره خواهد بود.

درس دوم (احوال پرسي)

اميدوارم كه اعداد را ياد گرفته باشيد. در درس امروز به دنبال يادگرفتن تعارفات روزمره و احوال پرسي به زبان تركي هستيم. لطفا جملات زير را به خاطر بسپاريد:

نئجه سن = حال شما چطوره

ساغ اول سيز نئجه سيز = زنده باد شما چطورين

سحريز خير اولسون = صبح شما به خير

گله جه گيز خير = عاقبت شما به خير

اوشاقلار نئجه دير= بچه ها چطورن

سلام لاري وار سيزين كي لر نئجه دير = سلام دارن بچه هاي شما چطورن

بويورون = بفرماييد

خوش گؤرموشوخ = چشم مان روشن

خوش گليبسيز = خوش آمدين

آدين نه دير = اسم تان چيه

منيم آديم محمد دير = اسم من محمده

نه گؤزل آد = چه اسم خوبي

چوخ ايستيرديم سيزي گؤرم = خيلي دلم مي خواست شما را ببينم

در زبان تركي از اين تعارفات زياد است. در قالب بحث هاي بعدي به آنها خواهيم پرداخت. اما چندين واژه را كه امروز در مكالمه بالا به كار برديم دوباره مرور مي كنيم.

سيز = شما ,  اولسون =باشد , اوشاق = بچه, اوشاقلار= بچه ها,  گؤرمك = ديدن , گؤرميشوخ= ديده ايم,  گؤزل= زيبا,  چوخ= خيلي,  ايسته مك= خواستن , ايستيرديم= مي خواستم,  آد= اسم

اميد كه از امروز بتوانيد با دوستان ترك زبان خود حداقل چند كلمه به تركي خوش و بش كنيد. درس بعدي به گفتگو در مورد آب و هوا خواهد پرداخت. ساع اولون شاد قالين / سلامت باشيد شاد بمانيد

درس سوم ( آب و هوا)

با سلام دوباره نئجه سيز؟ حاليز ياخجي دي. به به شما دارين تركي رو ياد مي گيرين. امروز مي خوام در مورد آب و هوا با شما صحبت كنم. ابتدا كلمات زير را را خاطر بسپارين.

هاوا= هوا

بوگوٍِِن (bugün)= امروز

صاباح= فردا

دونن (dünan)= ديروز

ايستي= گرم

سُيوخ (soyukh)= سرد

سرين= خنك

شاخدا= بسيار سرد سوزان

سازاخ= باد سرد

قار= برف

ياغيش= باران

دومان= مه   براي واژه مه در زبان تركي بيش از 12 معادل وجود دارد كه انواع مختلف مه مي باشد

بولوت= ابر

گون (gün)= آفتاب - خورشيد - روز

آي= ماه

اولدوز= ستاره

اكنون براي شما تازه كاران يك قاعده اي را خواهم گفت كه با استفاده از آن به راحتي وضعيت هوا را به دوستان خود تعريف كنيد. به جمله زير توجه كنيد:

هاوا نئجه دي= هوا چطوره

هاوا بولوت دي= هوا ابري است

شما مي توانيد تا زماني كه تركي را خوب ياد گرفته ايد صرفا يك فعل  دي (di) را به وضعيت مورد نظر خود بعد از هاوا اضافه كنيد و دوست خود را در جريان وضعيت هوا قرار دهيد.

مانند :  محمد! بوگون هاوا ايستي دي = محمد! امروز هوا گرم است

يا : تهرانين هاواسي چوخ ايستي دي= هواي تهران خيلي گرم است

اميدوارم كه درس امروز را ياد گرفته باشيد. ساغ اول/ شاد ياشا

درس بعدي در مورد قرار ملاقات خواهد بود

درس  چهارم (قرار ملاقات)

سلام, اميدوارم كه حالتون خوب باشه. امروز مي خواهيم با شما به زبان تركي قرار بگذاريم. و شما بتوانيد با دوستان خود قرار بگذاريد.ابتدا به مكالمه زير توجه كنيد:

- سلام

-سني گؤرمك ايستيرم / مي خواهم شما را ببينم

-منده ايستيرديم سني گؤرم/ من هم مي خواستم شما را ببينم

- هاچان گؤره بيله ره م / كي مي توانم ببينم

- صاباح آخشام / فردا عصر

- بو گون ساعات اون ايكي ده  اولماز؟ / امروز ساعت دوازده نمي شه؟

اولسون بوگون گله ره م / باشه امروز مي آيم

شما با استفاده از اين مكالمه مي توانيد انواع قرار ها را نمونه سازي كنيد در صحبت با دوستان ترك زبان خود استفاده نماييد. در قرار ملاقات چندين واژه اساسي است. توجه كنيد:

هاچان = كي   مثال: هاچان گله جكسن= كي مي آيي؟

هارا= كجا       مثال: هارا گَليم= كجا بيايم

آخشام= عصر  مثال: آخشام اولدو= عصر شد

گئجه= شب    مثال= دونن گئجه سنه زنگ  ووردوم= ديشب به تو زنگ زدم

ائو (ev)= خانه       مثال= سني ائوه چاغيريرام= تو را به خانه دعوت مي كنم

ائشيگ (eshig)= بيرون      مثال=ائشيگ ايستي دي= بيرون گرم است

اميد وارم كه امروز هم توانسته باشيم چيزهايي را به شما ياد بدهيم. هله ليك= فعلا

جلسه بعد در مورد خوردني ها با شما صحبت خواهيم كرد

درس پنجم (ميوه ها)

در پايين اسم چند ميوه به تركي آروده مي شود:

سيب: آلما

نار: انار

هيوا: به

قارپوز: هندوانه

قوون: خربزه

گيله نار: آلبالو


من آلما ايستيرم: من سيب مي خواهم

آلما يئمه لي دير: سيب خوردني است

دونن يولداشيم منه گيله نار وئردي: ديروز دوستم به من آلبالو داد

ايستيرسن سنه نه آليم؟: مي خواهي  برات چي بگيرم؟

 من آلما سويو سويرم:  من آب سيب دوست دارم

اولسون: باشد

داها نه ايستيرسن: ديگه چي مي خواهي

ساغ اول بير زاد ايسته ميرم: زنده باد چيز ديگري نمي خواهم

نار سئوه رسن؟: آيا انار دوست داري؟

نار سويو اولسا ياخچي اولار: آگر آب انار باشد بهتر است

اولسون بويورون: باشد بفرماييد

درس ششم (تعريف و تعارف)

افراد براي اينكه ميزان علاقه مندي خود را به دوست خود نشان بدهد از الفاظ مختلفي استفاده مي كند ببينيد:

من سني چوخ ايستيرم: من خيلي تو را دوست دارم

آوخ! ساغ اول من سني چوخ راخ:‌ اوه زنده باد من تو را بيستر

اكنون برخي واژگان مربوطه را ملاحظه فرماييد:

ساغ اول:‌زنده باد

گؤزل: زيبا ،‌ خوش تيپ

گؤيچك: خوشگل

سن نه گؤزل سن: تو چقدر زيبايي

بير داناسان: يكدانه اي

تايسيز: بي نظير

سن اولماسان منده اولامام: تو نباشي من هم نمي توانم باشم

سن منيم هر زاديم سان: توهمه چيز من هستي

سني سئويرم: عاشق تو هستم

منده سني چوخ سئويرم: من هم تو را خيلي دوست دارم

سنسيز داريخيرام: بدون تو دلم مي گيرد

داريخيرام: دلم مي گيرد

بويور: بفرما

سنين تاين يوخدي: تونظيري نداري

درس هفتم  (خوابيدن و بيدار شدن)

د ر اين درس اصطلاحات مربوط به خوابيدن و بيدار شدن به شما خواهم نوشت. چنانچه مايل هستين ابتدا اين واژه ها را به خاطر بسپاريد:

اوياغ: بيدار     يوخو: خواب    يوخولو(yuxuloo): خواب آلود     تئز (Tez): زود    گئجه: شب     گونش (günash): آفتاب   گوندوز (gündüz):‌ روز

اويات : بيدار كن    يوخلا: بخواب    

من يورولموشام: من خسته ام      يوخوم گلير: خوابم مي آيد       بو گئجه تئز ياتاجاغام: امشب زود خواهم خوابيد    صاباح گرك تئز اويانام: فردا بايستي زود بيدار شوم

گوندوز چوخ ايشله ميشم: روز زياد كار كرده ام     سن اوياخسان؟: تو بيداري؟   يوخ منده ايستيرم يوخليام: نه من هم مي خواهم بخوابم    گئجه ز خير: شب تان به خير

نيه دانيشميسان: چرا حرف نمي زني     يوخولويام: خواب آلو هستم      گئجه ياخجي ياتا بيلدين؟: آيا شب تونستي خوب بخوابي   يوخو گؤردوم: خواب ديدم

در زبان تركي حالت هاي مختلف خواب و بيداري داراي اصطلاحات مخصوصي است. به اصطلاحات زير توجه كنيد:

يوخلاميشام: خوابيده ام     ياتميشام: دراز كشيده ام به قصد خواب        اوزانميشام: دراز كشيده ام به قصد استراحت نه خواب      مورگولورم (mürgülüram): چرت مي زنم

اويانميشام:  كاملا بيدارشده ام         آييلميشام: از خواب بيدار شده ام ولي هنوز دراز كشيده ام      (يوخودان) دورموشام: (از خواب) بيدار شده و سرپا هستم  

در هشتم  ( صحبت در مورد عيد نوروز)

در اين درس با صحبت كردن در مورد عيد نوروز يا هر عيد ديگري آشنا خواهيد شد. ابتدا اين واژه ها را به خاطر بسپاريد.

بايرام: عيد     ايل: سال   يِني (yeni): تازه    آي: ماه     گون (gün): روز     گؤروش: ديدار    شَنليك: شادي      آتا: پدر   آنا: مادر     باجي:خواهر      داداش يا قارداش: برادر   گؤيَرتي : سرسبزي  چؤل: صحرا    داغ: كوه    گؤرمه لي: ديدني

بايراميز مبارك اولسون: عيدتان مبارك باد

بايرمدا هارا گئدميشدين: عيد به كجا رفته بودين

گئدديم آتا - آنامي گؤردوم: رفتم پدر- مادرم را ديدم

داها هاردان گؤروش ائتدين: ديگر از كجا ديدن كردي

داغا گئتديم. داداشيم نان چؤله گئتدوخ: به كوه رفتم. با برادرم به صحرا رفتيم

چؤل بوتون گؤيرتي دي: صحرا تمام سرسبزي بود

هانسي گون ائوه قاييتدين: چه روزي به خانه برگشتي

آيين آلتي سي: در ششم ماه              هانسي آيين: كدام ماه            فروردين!

بو گون آيين نئچه سيدي: امروز چندم ماه است         اون دؤردي: چهاردهم           ايندي هارداسان: الان كجايي     من ايشليرم: من كار مي كنم



ضرب المثلهای ترکی آذربایجانی


  • اسنه ماغ اسنه ماغي گتيرر واي سامانليق داشينا
  • كؤرتوددوغون بوراخماز
  • قوچ ايت دايي سيناچكر،خاتون قيزخالاسينا
  • دين سيزين كي ايمانسيزدي
  • اولمه اششكيم يونجابيتينجه
  • بوشلي بوشلونون ساغليغين ايستر
  • مالين بك ساخلاقونشون اوري توتما
  • چولمك ديغيرلاناردوواغين تاپار
  • اصيل ايتمزياغ ايئيمز
  • مال گئدربيرياناايمان گئدرمين يانا
  • دالدان آتان داش تؤپوغادئير
  • سؤزسؤزي گتيررآرشين بئزي
  • چك زحمت گؤرلذت
  • چؤخ دولانان چؤخ بولر (چؤخ دولانان تؤپوغاداش دئير)
  • دوه اوينويانداقارياغار
  • نانجيبه چالاسي يا گئتمه
  • اششك ساتان كؤششك آلانماز
  • قونشي پايي ياخچي دي بيرگون سنده بيرگون منده
  • قونشي قونشوياباخارجانيني اوداياخار
  • خؤروزيؤخويدي سحرآچيلميردي؟
  • جوجه ني پائيزداساناللار
  • ياغ يؤغوتداندي،يؤغوت ياغدان
  • گلين اؤينويانماز ديئراوتاق ايري دي
  • موساهيبين باب ائيله،گؤرن دئسين هابئيله
  • قارا قارقانين بالاسي اؤزونه شيرين دي
  • ايگنه هامي ني بئزر اؤزي لوت گئزر
  • كردالي كردارين ئيئر،كردارسيزلار كؤينك گيرر
  • حالواحالوادئمگيلن اغيزشيرين اؤلماز
  • چيراخ اوز دوره سينه ايشيق سالار
  • دلي دلي يه باخار،چوماغين ايري توتار
  • دلي يه يئل وئرالينه بئل وئر
  • سوزي آت يئره صاحابي گؤتورر
  • سوزي باجان دئمه باجين باجيسي وار
  • كار ائشيتمز اويدورار
  • آج تويوخ يوخيسندا داري گورر
  • دالدان آتيلان داش تو پوخدان دئيير
  • اوركن نه قدر اوزون اولسادا دوغاناقدان كئچر
  • ايت هورر كاروان كئچر
  • ال الي يووار الده اوزو
  • دوز يولون يئريه بيلمير شخمليقدا شلتاق آتر
  • قاشيني قائيران دئيردي ووردي گوزيني چيخاردي
  • بيچاق دسته سيني كسمز
  • ايلان هر يئرده ايري گئتسه اوز يوواسينا دوز گئدر
  • -كچل باخار گوزگيه آديني قويار اوزگيه
  • دووه اوينياندا قار ياغار
  • پيشيگين آغيزي اته چاتماز دئير منداردي
  • بير ساعتدي تنبكي يانير الان دئير نه توستيسيدي
  • باغدا اريك واريدي سلام عليك واريدي باغدان اريك كوتاردي سلام عليك كوتاردي
  • گلين اوينيا بيلمز دئير اتاق ايريدي
  • گلين اوجاقا گلر
  • قوناق قوناقي ايسته مز ائو ييه سي هر اكيسيني
  • تزه يونجا ائششگه باش آغريسي گتيرر
  • سره دن قالان قوتور اولار
  • ائل گوجي سئل گوجي
  • درمانچي آجينان اولير كووزه (درمانچينين سهمي ) گوتيرمير
  • خياطين اگر اينه سينن ساپي ائتمه سيدي گونده اون دست كت شلوار تيكردي
  • كچلين آديني قوياللار زلفعلي كورين آديني قوياللار نورعلي
  • كور توتديقيني بور آخماز
  • اوجوزدي اتين شورباسي اولماز
  • الله ايكي يومروغو بير باشا وورماز
  • بوننان فاتيا تومان اولماز
  • سو آخيب يولون تاپار
  • قازان هللنيب قاپاغين تاپار
  • قازان قازان ديير ديبين قارادي
  • ايگيد اوغلان داييسينا چئكر خانم قيز خالاسينا
  • مثلده معرفت اولماز
  • هم خداني ايستير هم خرماني
  • ايش گورديرنين دي گورنين دگير
  • ايري اوتيراق دوز دانيشاق
  • دلي قوييا بير داش آتار يوز آغيلي چيخاردا بيلمز
  • تولا ايتدنده موندار اولار
  • يئر برك اولاندا اوكوز اوكوزدن اينجي ير
  • ساخلا ساماني گلر زاماني
  • ايت ايتديگين ترك ايتسه ده سومسيكليگين ترك ائتمز
  • يورقانا بورين ائلنن سورين
  • كئچينين قوتورو بولاقين گوزينن سو ايچر
  • يئميشين ياخچيسينس چاققال يئير
  • جوجه ني پائيز آخيرنده سايياللا
  • چادراسيزديخدان ائوده قاليبدي
  • جالانان سو بير داها كوزيه قايتماز
  • جوجه يومرتادان چيخار قابيقيني بئگنمز
  • دوز يئيب دوزقابيني سيندرمازلار
  • صبريله قوورادان حلوا پيشر
  • ايله بيل آغزينا قويوت آتيبدير
  • ياخاما سانجاق ساچميبسان كي
  • كورا نه گئجه نه گوندوز
  • دونياني بوغدا توتسادا كهليگين روزيسي چينقيلدير
  • ادام اومدوغو يئردن كوسر
  • دردلي دئينگن اولار
  • باشدا آغيل اولماسا بدن عذابدا اولار
  • ائل اوز دلي سيني بور آخماز
  • چراغ ديبينه ايشيق سالماز
  • خالقا ايت هورسه بيزه چاققال هورر
  • گونشيا اومود اولان شامسيز قالار
  • جواهر جيندا آراسيندا اولار
  • بونون ايپينين اوستينه اودون يغماق اولماز
  • ده وه اویناسا قار یاغار
  • ده وه نی آپاران ائششکدیر
  • ده وه ده ن بیر قیل دا غنیمتدیر
  • ده وه نی ایتیریب کرششه یی آختاریر
  • ده نی ساتان ائششک آلابیلمه ز
  • ده وه نین آیاغی آلتیندا قاریشقا ازیلمه ز
  • ده وه چینه ن قوهوم اولانین دروازاسی گن گرک
  • ده وه نی چؤمچه ینه ن سووارمازلار
  • گئجه گئدر گونوز گلر
  • گئجه سول یاتان سحر سول دورار
  • گئجه نین خئیریندن گونوزون شری یاخجی دیر
  • گئجه سیلاحلی گونوز کولاهلی گرک
  • گئجه گونوزوموز بیر اولوب
  • کاسیب گئیسه دییه رلر هاردان تاپدین ، دولتدی گئیسه دییه رلر مبارکدیر
  • کاسیبین گونو ایتین گونو
  • کاسیب پول تاپسادا یئر تاپماز
  • کاسیبین دوواری آلچاق اولار
  • کاسیبین گؤزو توخ اولار
  • کاسیبین سؤزو ، یورغونون گؤزو
  • کاسیبی ده وه اوستونده بووه سانجار
  • کاسیبین بیر اوغلو اولدو اونوندا بوینو ایری اولدو
  • کاسیبا قول اول وارلییا اوغول اولما
  • کاسیب اوشاغی گؤرمه میش بالاسی اولمویاسان
  • ائششه ک هارا دوشک هارا
  • همدان اوزاخ کردیسیه یوخون
  • پیچاق اوز دسته سین کسمز
  • گلین اوینیا بیلمیر دییئیر یر ئیریدی
  • ائششه کی باغلاسان آت یانونا یا خویون گوتورار یا خاصیتین
  • ال الی یووار ، ال ده دؤنه ر اوزو یووار
  • اؤز مالیم گؤرسه نمیر ، اؤزگه مالی آلانیب
  • آج قارین ، آجی آیران
  • اود دئدیم دیلیم یاندی
  • ایتین ایاغیندان تیکان چیخاردیر
  • ایری اوتوراق دوز دانیشاق
  • اوزو به زکلی ، ایچی ته زکلی
  • الینه ن سو داممیر
  • اودا گلمیسن سویا ؟
  • تویوق نه قدیر کؤکله اوقدیرده بوزدومو دارالار
  • داغدا جئیران گؤرسه دیر
  • وارلی گئیه نده دییه رلر موبارکدیر ، یوخسول گئیه نده دییه رلر هاردان تاپدین
  • قونشو قونشودان سحر اویانماغی اؤرگه نه ر
  • هرکیم ائششه ک اولدو سنده پالانی اول
  • آتداکی داش دوروب اوسته کی داش دورمور
  • ائویمدن چیخیر قارنیما گئدیر
  • آشاغی دا ایله شمیر ، یوخاریدا یئر یوخدو
  • آت آلمه مي٫ آخور باغلىياو
  • آت مینه نینی تانیر
  • آته مینه نونی٬ دون گيدره نو
  • آته لن دوشه ر
  • آج آرم٬ داش ده ییر
  • آجنه ايت غرخاوري
  • آچلمه میش سفره بیر عيبي وار٫ آچلن سفره نو مين بير
  • آرپه اکن٬ بوغدرم
  • آدامين آلنينا هر نمه يازميشلار٬ ائله اودور
  • آغ ايتين٫ قارا گونه
  • آغريمايان باشا٬ دسمال باغلامازلار
  • آغ توپورجك گؤره نده٫ اونا خيال ايكى قيرانليقدير
  • آغ يارما٬ قارا گون اوچوندور
  • آغاج گؤره نده٫ هيز ايت قاچار
  • آل آپارميش
  • آبرى باهار گؤىاوتو دئييل كى گئنه گؤيهره
  • آبرينى يئميش٫ حيانى سيچميش
  • قارا باخت داغلارا چیخسا ، داغلاری دومان آلار
  • قیزیم سنه دئییره م گلینیم سن ائشیت
  • بؤیوک باشین ، بؤیوک بلاسی اولار
  • قویونو قازان گن قازار ، درین قازار ، اؤزونه قازار
  • ساخلا سامانی ، گلر زامانی
  • همیشه شعبان ، بیر گونده رمضان
  • اغزیندان سود ایسی گلیر
  • یومورتاسیندان چیخمامیشدان باش یاریر
  • قونشوم منی یاد ائله سین ، بیر ایچی بوش گیردکانلا .
  • ده وه دن ده بیر قیل غنیمتدیر .
  • مه چیدین قاپیسی آچیقدیر ، ایتین اوزونه نه گلیب
  • کئچل داوا بیلسه ، اؤز باشینا یاخار
  • ضررین یارسیندان قاییتماق ، منفعتدیر
  • نیسیه گیرمه ز کیسییه
  • گلین اویناماق باشارمیر ، دئییر یئر ایری دیر
  • قیش چیخار ، اوزو قارالیق کؤموره قالار
  • قارا گونون عمرو آز اولار
  • نفسی ایستی یئردن چیخیر
  • عجله ایشینه شئیطان قاریشار
  • هئچ کیم اؤز قاتیغینا تورش دئمه ز
  • پیچاق اؤز دسته سینی که سمه ز
  • قورددان قورخان ، قویون ساخلاماز
  • گؤیلو بالیق اتی ایسته یه ن … قویار بوز اوستونه
  • ال ایتدن مشهوردور
  • دئیه سن جانین قاشینیر
  • یا حسن کئچل ، یا کئچل حسن
  • قارداشلار شاواشدی ، آخماخلار ایناندی
  • خاتین قیز خالاسینا ، قوچ ایگیت دایی سینا
  • هوره ن ایت قاپماز
  • ده وه یه دئدیلر بئلین ایری دیر ، دئدی هارام دوزدو ؟
  • کور الله دان نه ایسته ر ایکی گؤز ، بیری ایری بیری دوز
  • ائششه ییم اؤلمه یونجا بیتینجه ن ، یونجام سارالما ، توربا تیکینجه ن
  • ایلان سانجان آلاجا ایپدن قورخار
  • قوناق قوناغی ایسته مه ز ائو ییه سی هئچ بیریسین
  • ایلان یئییب اژدها اولوب
  • دوستوم منی یاد ائله سین ، بیر ایچی بوش گیردکانلا
  • یاغیشدان قورتولوب دولویا دوشدوک
  • آتی آتین یانیندا باغلاسان همرنگ اولماسادا همخوی اولار
  • به ی وئره ن آتین دیشله رینی سایمازلار
  • یاخینا گلمه اییین گلیر ، اوزاغا گئتمه جانیم چیخیر
  • باخما اوزونون قاراسینا ، باخ آنلینین سیتارا سینا
  • گیر مجنونون گؤزونه باخ لیلینین اوزونه
  • گؤزل آغا چوخ گؤزلیدی ، بیرده بیر چیچه ک چیخارتدی
  • اؤلمه ک اگر اؤلمه کدیر، بونه جان وئرمه کدیر
  • یئکه باشین یئکه بلاسی اولار
  • اؤلسون او پیس کی یئرینه یاخجی سی گه له جه ک
  • دئییر تویوغون بیر قیچی وار
  • اؤزووه بیر اینه باتیر اؤزگویه بیر چووالدیز
  • سینان قول ، بویوندان آسلانار
  • ائله یئرده یاتماز آلتینا سو چیخا
  • چؤمچه اشدان ایستی اولوب
  • خلیفه کیسه سیندن باغیشلیر
  • تولکویه دئدیلر شاهیدین کیمدی ؟ دئدی قویروغوم
  • پیچاق ویرسان قانی چیخماز
  • بؤرکووی قوی قاباغیوا
  • سنین کیمی دوستو اولانا دشمن لازیم دئییل
  • کیمسه آتاسی اؤلن قدر یاسلی دئییل
  • آج تویوق یاتار یوخودا داری گؤره ر
  • لالین دیلینی آناسی بیلر
  • سینان قول بویوندان آسلانار


جايگاه زبان و ادبيات ترکي                             

     زبان ترکي که زبان عمومي ملتهاي ترک زبان ميباشد به لحاظ کثرت متکلمين آن در جهان پس از زبانهاي چینی،هندي، انگليسي و  اسپانيایـي در جايگاه پنجم قرار ميگيرد. پس از فروپاشي نظام شوروي سابق و کسب استقلال تعدادي از ملتهاي ترک زبان، اهميت زبان ترکي نيز در سطح جهاني بطور محسوسي افزايش يافته است. نمايندگان اين ملتها بدنبال سپري شدن دوران يک جدایی غير منطقي که از سوي استعمارگٌران تحميل شده بود، به برقراري روابط تنگاتنگي با يکديگر اقدام نموده،  با برگزاري سمينارها و کنگره هاي گوناگون در جهت تفاهم هرچه بيشتر و ارزيابي شايسته تراز تاريخ و ارزشهاي معنوي مشترک خويش گامهاي قابل توجهي برداشته اند. اما عليرغم اين گامهاي مثبت، هنوز تا احراز جايگاه شايستهٍ خودمان درسطح جهاني و شناختن و شناساندن تاريخ واقعي،  ريشه يابي زبان و فرهنگ غني و باستاني مشترکمان راه درازي در پيش داريم. متأسفانه ما هنوز حتي نتوانسته ايم با کارهاي بسيار ارزشمند و بي بديل دانشمندان و محققين اروپایـي که سرتاسر حيات خودرا صرف آموختن زبان، ادبيات، ميتولوژي و ديگر جنبه هاي تمدن چند هزارساله مان نموده اند آنطورکه بايدوشايد آشنا بشويم.

           دانشمنداني چون رادلف و وامبري در نيمه هاي قرن گذشته و در شرايط فقدان وسایـط نقليهٍ مناسب ،سرتاسر ترکستان را با گاري و اسب و شتر و چه بسا با پاي پياده قدم به قدم گشته و کارهاي عظيم و شايان تقديري چون: گردآوري بسياري ا ز گنجينه هاي معنوي و برشتهٍ تحرير درآوردن آثارگوناکون فولکلوريک بويژه باورهاي مذهبي و ميتولوژي زيبا وارزشمندمان، تحقيق علمي در لهجه هاي مختلف زبان ترکي و خلق آثار فناناپذير در زمينهٍ ويژگيهاي زبان ترکي ازجمله ريشه يابي واژه ها و گرامر آن، ترجمهٍ آثار ادبي ترکي به زبانهاي اروپا یـي و ارائه تحليلهاي علمي جهت شناساندن آن در سطح جهاني و همچنين امر خطير قرائـت و ترجمهٍ کتيبه هاي غني “ارخون-يني سئي” از خط و زبان اويغوري... را تحقق بخشيده اند.بقول معروف “قدر زر زرگر شناسد، ...”.

      متأسفانه ملتهاي ترک زبان ترکستان، آذربايجان و قفقاز که طي قرون و اعصار متمادي درتمامي حواد ث تاريخي و حيات مادي و معنوي بخش اعظم دنيا نقش تعيين کننده داشتند، در طول 4-3 سدهٍ اخير، درست در دوران خيزش علمي و فرهنگي اروپا، تحت استيلا و فشارهاي غير انسانی استعمارگران روسي، چيني و اروپایی و همچنين حکومتهاي نوکرصفت محلي ساخته و پرداختهٍ آنان ، سياهترين دوران تاريخي خودرا گذرانده اند که هنوز نيز به درجات مختلف ادامه دارد .درست در چنين دوراني و در راستاي اهداف پليد استيلاجويانه و غارتگرانه بود که برطبق نقشه هاي محيلانه و مزورانه و با بکارگيري کليهٍ امکانات و تجربيات استعمارگرانه شان، بتدريج مارا با تاريخ ،  ادبيات و کليهٍ ارزشهاي معنوي خودمان تا آنجا که ميتوانستند بيگانه کردند. از سوي ديگر سعي کردند تا در شعور ملي مان از زبان و ادبيات و فرهنگهاي بيگانه تصورات کذایی برترنما ايجاد نمايند.متاسفانه بخشا نيز در اجراي نيات ضد انساني شان ناموفق نبوده اند. امروزه بيماري خود کم بيني و کرنش درمقابل فرهنگهاي بيگانه، حتي برخي زبانهاي بي اصل و ريشه گريبانگير بخشي از روشنفکران ما ميباشد. درحاليکه واقعيت امر از اساس ديگرگونه است. زبان ترکي از ديد زبانشناسان،  زبانيست بغايت زيبا و اصيل که ريشه اش به هزاران سال پيش مي رسد. فرهنگ و ادب دنياي ترک بسيار باستاني و مشحون از اومانيزم ، عدالتخواهي و احترام به شخصيت و حقوق ملتهاي ديگر ميباشد. در رابطه با احترام به حقوق زن در بين ترکها که خود معيار مهمي جهت سنجش درجهٍ تمدن ملتهاست،  تنها ذکر اين واقعيت کفايت ميکند که علاوه بر شيرزناني چون “تومارخانم” که  کورش استيلاگر را در يک جنگ عادلانه و پيروزمندانهٍ تدافعي در حوالي رود جيحون از پاي درآورد(9.ص-6) ، اولين سلاطين و رهبران زن دنياي اسلام چون “ترکان خاتون” همسر ملکشاه سلجوقي(1072م.) ، “راضيه سلطان” (دردهلي-1236م.) و “شجره الدر”(درقاهره-1250م.) همگي از خانمهاي ترک ميباشند(19و18.ص-7). به تصريح سياحان مشهوري چون ابن فضلان و گرديزي: ؛درميان اغوزان نه زنا شايع بود و نه غلامبارگي، اساسا زنان ترک عفيف ترين زنان بلاد اسلامي شناخته شده اند. همچنين V. Langlois  که در قرن 19ميلادي در بين ترکمنهاي جنوب ترکيه بوده است، تحت تاٍثير آزادي و آزادگي زنان ترکمن مينويسد که ترکمنها درميان خلقهاي خاورنزديک از همه متمدنترند.؛(46.ص-8)

      پرواضح است که اينهمه خصائل و منشهاي برجسته تصادفي نبوده بلکه محصول يک تمدني ريشه دار و باستاني ميباشد و اين خود با توجه به وضع رقت بار و شرمآور زنان درميان برخي جوامع اسلامي در آستانهٍ قرن بيست ويکم، واقعا واي بساجاي غرور و افتخار دارد. 


ريشهٍ زبان ترکي و جايگاه آن در بين ديگر زبانها:

    “زيبایی و کمال زبان ترکي تا بدان پايه است که جايگاه آن حتي از زبان عربي که گفته ميشود: “گويا از طرف زبانشناسان زبده اي ساخته و پرداخته شده سپس جهت استفاده در اختيار آنان قرار گرفته است” نيز شامخترميباشد.”

                               ( VII.ص-1) Hermann Vambery


           “ابزار گرامري زبان ترکي چنان منظم و قانونمند، چنان کامل ميباشد که اين تصور را به ذهن متبادر مي نمايد که شايد بنا به رهنمود يک فرهنگستان، از سوي زبانشناسان خبره ساخته و پرداخته جهت استفاده ارائه شده باشد...                                                                                   

           زمانيکه ما زبان ترکي را با دقت و موشکافي مي آموزيم، با معجزه اي روبرو ميشويم که خرد انساني در عرصهٍ زبان از خود نشان داده است.

                                              (137.ص-11)و(1.ص-13) Max Müller


حال به بينيم جايگاه امروزي زبان زيبا و مکملمان که از سوي آگاهان اروپایی اينگونه مورد ارزيابي قرار گرفته کجاست و درميان کداميک از گروه زبانهاي خويشاوند قرار ميگيرد؟

     امروزه در علم زبانشناسي کليهٍ زبانهاي شناخته شدهٍ دنيا، يعني اعم از زبانهایی که اکنون بدانها تکلم ميشود و نيز زبانهایی که تعلق به سده ها و هزاره هاي پيشين داشته اما از طريق کتيبه ها وديگر اسناد پايا به روزگاران ما رسيده است، در سه گروه اساسي خويشاوند زيرين قرار ميگيرد:

يکم- زبانهاي ترکيبي(Flektiv):

      وجه تمايز اصلي اين گروه زباني در اينست که “لغات ريشه” ضمن حفظ معني اصلي خود، در جايگاههاي مختلف گرامري به اشکال گوناگوني درمي آيد. مثلا عبارت in nomine Patris  را درنظر ميگيريم. لغت  nomineاز  nomen نشاٍت گرفته و پسوند ;e; نشانگر رابطهٍ اين لغت با حرف اضافهٍ  ;in;مي باشد. Patris  نيز تغييرشsل يافتهٍ  Paterدر وضعيت مفعولي(مفعول باواسطه) ميباشد. پسوند  ;is;در اينجا رابطهٍ مبتدا و خبر را نشان ميدهد. چنانچه مي بينيم کلمات ريشه در وضعيتهاي مختلف گرامري تغيير ميکند. اين تغيير گاها تاحديست که تشخيص رابطهٍ آن با شکل اصلي کلمه به سادگي امکان پذير نميباشد. مثلا رابطهٍ بين gehen  با ging,gegangen در زبان آلماني و همچنين رابطهٍ بين مصدر “رفتن” با کلمات “رو” و “مي روم” در زبان فارسي امروز. زبانهاي هندواروپایی امروز و نيز زبان لاتين قديم به اين گروه خويشاوند تعلق دارند.


Azerbaijani (Azeri) Music

Azeri music has 12 mugham-s (mugam-s). Mugham is melodic modal system in many Middle Eastern and Central Asian countries. Even Uyghur Turks have 12 mugham-s. The similarity of the melodies, their names and the musical instruments in these areas shows the deep mutual impact of these musical systems and styles.
Azeri music has four major rhythm cycles that I have discussed and explained with suitable MP3s in my articles and ghaval lessons:
Ghaval (Azerbaijani frame drum) that is the same as Persian dayereh.
Naghara (Azerbaijani cylindrical drum) that is the same as Armenian dhol.
Bio of Ostad Habil Aliev (Master of Kamancha)
Ostad Habil Aliev, one of the great masters of Azerbaijani Classical music, was born on May 28, 1927 in Azerbaijan. His first concert was relayed from the TV in 1961. He played "Segah" with a new style of performing and technique, which caused a great reflect among the admirers of Azerbaijani music. He began to extend his creative researches from day to day. He gave a new life to many of mugams (Azerbaijani modal system). In 1952, he entered the kamancha (Azerbaijani spike fiddle) Dept. of Musical School after A. Zeynalli. Lately he worked at Philharmonic Society in Baku, Azerbaijan. He has been to more than 60 foreign countries, promoting Azerbaijani Calssical music. He also became famous accompanist. To sound every mugam in its own language in a tripet, to protect its united spirit and to stress the individuality of all the components of the music is one of his splendid efforts.




[ یکشنبه یازدهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 8:41 ] [ جلال ]


سفرت به سلامت

سرخیت بدرقه راهت باد. آینه ام را نزدت به امانت می‌سپارم و انار را توشه‌ی راهت می‌سازم.
سفرت به سلامت و دعاهای شبانه همسفرت
تنها اگر آینه‌ام را به سلامت به مقصد رساندی سیب سرخی ارمغان برایم بیاور،
شاید که این‌همه را به یاد آورم.

گفتی در چشمانت نگاه کنم، شاید خودم را بیابم. در چشمانت نگریستم و رها شدم.
انگار حرفی برای گفتن داشتی! آری، تو نیز در آینه نگاه کردی، اما به یادداری قاب عکسی را که نزدت به امانت سپردم؟!
هر روز صبح در آینه‌ای هفت رنگ نگاه می‌کردم. گفتی که تنها یک رنگ را می‌شناسی و من نیز دوباره هر روزم را با هفت رنگ آغاز کردم.
آینه را شکستی، گفتی دوباره بساز و من از نو بنا کردم.
این‌بار نیز آینه‌ام هفت رنگ بود. اما نه، آینه‌ای که خود را در آن می‌دیدم، آینه نبود.
قاب عکسی بود ملون که هفت رنگ را بر من می‌پاشید.
چرا به یاد نمی‌آورم؟
گفتی که در آینه‌ی تو نگاه اندازم. چشمانم را بستم و با دل نگاه کردم، اما تا خود را یافتم تو چشمانت را بر من بستی، وگرنه من این همه تردید رفتنم نبود.
چرا به یاد نمی‌آورم؟ من از هراس تماشا پلک تمام پنجره‌های جهان را خواهم بست.
می‌گویند بهار بیش از سه ماه ساده نیست، چه فرقی دارد!
از هر چه تو را به یاد من می‌آورد، نشانی نیست.
دیگر از جهان چیزی به یادمان نخواهد ماند ...
چرا از پنجره‌، از آب و آینه‌ها هراسانم؟ چرا به یاد نمی آورم؟
تو کیستی؟ من کیستم؟ دریغا، من آدمی را دوست می داشتم، آواز و انار وتار و ...
گفته بودی که از ازل مرا می شناسی و تا ابد سرخ باقی خواهی ماند.
سرخیت بدرقه راهت باد. آینه ام را نزدت به امانت می‌سپارم و انار را توشه‌ی راهت می‌سازم.
سفرت به سلامت و دعاهای شبانه همسفرت
تنها اگر آینه‌ام را به سلامت به مقصد رساندی سیب سرخی ارمغان برایم بیاور،
شاید که این‌همه را به یاد آورم.
من گریه نخواهم کرد

اینگونه خزانم را در عشق نهان کردم
من درد جدا بودن بر گور عیان کردم
افسوس نخواهم خوردافسانه نمی بافم
بر شانه هر بادی کاشانه نمی سازم
من زشت نمی گویم بر چهره معشوقم
اوخوب و وفادار ست من خسته و رنجورم

من گریه نخواهم کرد

من اشک نخواهم ریخت

من خسته نخواهم شد افسرده نخواهم شد

فریاد زنم فریاد:

من عشق نمی خواهم معشوق نمی خواهم

می خندم و می رقصم

فریاد زنم فریاد :

اینگونه خزانم را در عشق  نهان کردم

من درد جدا بودن بر گور عیان کردم

افسوس نخواهم خوردافسانه نمی بافم

بر شانه هر بادی کاشانه نمی سازم

من زشت نمی گویم بر چهره معشوقم

اوخوب و وفادار ست من خسته و رنجورم

امروز چنان دیروز

افسوس نخواهم خورد

من یادگرفتم عشق

بیگانه نمی داند

لیکن  به دل شادم

سر مشق کنم  امروز

لیکن به دل شادم

نیای خودم گرم است

من دوست نمی خواهم....


دیگر چیزی ندارم برایت آرزو کنم

فقط برای اینکه روشن کنی کدامتان اربابِ
دیگری است!و در پایان، اگر مرد
باشی، آرزومندم زن خوبی داشته باشی
و اگر زنی، شوهر خوبی داشته باشی
که اگر فردا خسته باشید، یا پس‌فردا شادمان
باز هم از عشق حرف برانید تا از نو
بیاغازید.اگر همه‌ی این‌ها که گفتم
فراهم شد
دیگر چیزی ندارم برایت آرزو کنم


اول از همه برایت آرزومندم که عاشق شوی،
و اگر هستی، کسی هم به تو عشق بورزد،
و اگر اینگونه نیست، تنهائیت کوتاه باشد،
و پس از تنهائیت، نفرت از کسی نیابی .
آرزومندم که اینگونه پیش نیاید، اما اگر پیش
بدانی چگونه به دور از ناامیدی زندگی کنی .
برایت همچنان آرزو دارم
دوستانی داشته باشی،
از جمله دوستان بد و ناپایدار،
برخی نادوست، و برخی دوستدار
که دستکم یکی در میانشان
بی‌تردید مورد اعتمادت باشد.و چون زندگی بدین
گونه است،
برایت آرزومندم که دشمن نیز داشته باشی،
نه کم و نه زیاد، درست به اندازه،
تا گاهی باورهایت را مورد پرسش قرار دهد،
که دستکم یکی از آن‌ها اعتراضش به حق باشد،
تا که زیاده به خودت غره نشوی.و نیز آرزومندم
مفیدِ فایده باشی
نه خیلی غیرضروری،
تا در لحظات سخت
وقتی دیگر چیزی باقی نمانده است
همین مفید بودن کافی باشد تا تو را سرِ پا
نگه‌دارد.همچنین، برایت آرزومندم
صبور باشی
نه با کسانی که اشتباهات کوچک می‌کنند
چون این کارِ ساده‌ای است،
بلکه با کسانی که اشتباهات بزرگ و جبران
ناپذیر می‌کنند
و با کاربردِ درست صبوری‌ات برای دیگران
نمونه شوی.و امیدوام اگر جوان هستی
خیلی به تعجیل، رسیده نشوی
و اگر رسیده‌ای، به جوان‌نمائی اصرار نورزی
و اگر پیری، تسلیم ناامیدی نشوی
چرا که هر سنی خوشی و ناخوشی خودش را دارد
و لازم است بگذاریم در ما جریان
یابند.امیدوارم سگی را نوازش کنی
به پرنده‌ای دانه بدهی، و به آواز یک سَهره
گوش کنی
وقتی که آوای سحرگاهیش را سر می‌ دهد.
چرا که به این طریق
احساس زیبائی خواهی یافت، به رایگان.امیدوارم
که دانه‌ای هم بر خاک
هرچند خُرد بوده باشد
و با روئیدنش همراه شوی
تا دریابی چقدر زندگی در یک درخت وجود
دارد.بعلاوه، آرزومندم پول داشته
زیرا در عمل به آن نیازمندی
و برای اینکه سالی یک بار
پولت را جلو رویت بگذاری و بگوئی: «این مالِ من
است »
فقط برای اینکه روشن کنی کدامتان اربابِ
دیگری است!و در پایان، اگر مرد
باشی، آرزومندم زن خوبی داشته باشی
و اگر زنی، شوهر خوبی داشته باشی
که اگر فردا خسته باشید، یا پس‌فردا شادمان
باز هم از عشق حرف برانید تا از نو
بیاغازید.اگر همه‌ی این‌ها که گفتم
فراهم شد
دیگر چیزی ندارم برایت آرزو کنم
آتش عشق

کاش آلان آغوش گرمت سر پناه خستگیم بود
دو تا چشمات پر از اندوه
واسه دل شکستگیم بود
آرزوم اینه که دستام توی دستای تو باشه
تنگیه این دل عاشق با نوازش تو واشه

کاش آلان آغوش گرمت سر پناه خستگیم بود

          دو تا چشمات پر از اندوه

          واسه دل شکستگیم بود

آرزوم اینه که دستام توی دستای تو باشه

                     تنگیه این دل عاشق با نوازش تو واشه

واسه چی

خدا نخواسته

                     من تو آغوش

                              تو باشم

                                 قول میدم 

                   با داشتن تو 

 هیچ غمی

 نداشته باشم

 همه هستی قلبم تو دو حرف خلاصه میشه

        عشق تو

                    بودن با تو

              دو نیاز زندگیشه

  پرم از ترانه ی تو  

 گر چه واژه ها حقیرن 

 خوبه وقتی نیستی پیشم

 اونا دستمو میگیرن

 راز عشق من و هیچ کس غیر مهتاب نمیدونه

تنها شاهد واسه غصه، گریه و تنهاییم اونه 

وای اگر من این نبودم کاش میشد پرنده باشم

 تا از این دور بودن از تو بتونم بلکه رها شم 

یه پرنده شم شبونه

                     بکشم پر به خیالت

 برسم به لونه تو

                    بگیرم سر زیر بالت

 زندگیم رنگ خدا بود

  اگه تنها تو رو داشتم

             اگه میشد واسه گریه

رو شونت سر میگذاشتم


خدایا آنکه در تنهاترین تنهائیم تنهای تنهایم گذاشت هیچوقت در تنهاترین تنهائیش تنهای تنهاش نذار

من در نگاه اطرافیان تنها بیقراری را می‌دیدم.هر کس بیقرار خود بود.هر کس نگران اینکه با رفتنم چه کند.هیچ کس نفهمید که من چرا می‌خواهم بروم،چون هیچ کس هیچ نپرسید


کیست که مرا یاری کند؟

هیچ کس نمی‌اندیشد که برای بودنم چه باید بکنم.همه به این فکرند که من چگونه بروم.هیچ کس فکر نکرد،هیچ کس هیچ نگفت.انگار که همه منتظر یک معجزه‌اند.اما من نه منتظر هستم و نه کسی را به انتظار خود می‌بینم.من منتظر هیچ کس و هیچ چیز نیستم.من مشتاقم.مشتاق به تولد.تولدی نو و دل‌انگیز.صدای این نوزاد،صدای آبی بود که برای همه تنها وجودی خوش داشت.هیچ کس زلالی آب را نفهمید که با سنگ چه کرد.هیچ کس هیچ نفهمید. من با آب هم‌دردم،با باد زوزه می‌کشم و با فروریختن بهمن اشک می‌ریزم.کوه نیز برای درد دل‌های خاموش من سنگ گریست،اما گریست

من در نگاه اطرافیان تنها بیقراری را می‌دیدم.هر کس بیقرار خود بود.هر کس نگران اینکه با رفتنم چه کند.هیچ کس نفهمید که من چرا می‌خواهم بروم،چون هیچ کس هیچ نپرسید

من نیز،با زبان آب،با دل سنگ سخن از زوزه‌های شبانه‌ی باد گفتم. گفتم که منتظر نیستم،اما مشتاقم،مشتاق به تولد،تولدی دیگر. گریه‌های شبانه‌ی کودکیم را هیچ کس هیچ نگفت. اشک‌های شور من بر روی گونه‌های لرزانِِ همیشه خیسم،سخت غلتیدند.اشک‌ها را روی صورت نازکم پخش می‌کنم تا سوزش دل سوخته‌ام را همه‌ی جوارحم حس کند.من همیشه و هربار گریسته‌ام.من با آغوش گرم و سرد دوستانم،با لرزش دست‌های گرم مادر،با چشم نگران و همیشه منتظر پدر،همشه گریسته‌ام،من با همه گریسته‌ام

من هر شادی حتی کوچکم را با همه تقسیم کرده‌ام.من هیچ عشقی را به تنهایی برای خودم نخواسته‌ام.من عشقم را به همه نثار کرده‌ام

همیشه با موسم بهار،با نسیم و حتی باد سرد زمستانی،سلام سرشار از محبتم را به همه‌جا و همه‌کس تقدیم کرده‌ام

هیچ کس نپرسید که این همه از کیست.هیچ کس نپرسید که او کجاست

خودم هم نمی‌دانم کجایم.اما هرجا که باشم همیشه عاشق خواهم ماند و عاشق کوله‌بارم را می‌بندم و عاشقانه عزیزانم را ترک می‌کنم.من می‌روم.من به گل‌ها گفتم که به آنها سر خواهم زد،به گلدانم گفته‌ام که برایش آب و نور و خاک خواهم شد.من به او قول داده‌ام. من برایش جان خواهم شد،شاید که کسی او را بفهمد

من عروسک‌هایم را نخواهم برد.طاقت دیدن چشمان همیشه گریان و منتظرشان را ندارم.من قول خواهم داد.من بازنخواهم گشت،من نیز خواهم رفت

می‌خواهم خودم را دریابم،تمام آنچه را که دیگران نفهمیدند،تمام آنچه که به دیگران هدیه کردم و هیچ پنداشتند

می‌خواهم سوار بر باد به جای ابرها بگریم تا ببینند که از این جهان جز نمکزار،چیزی باقی نمی‌ماند.تا ببینند که هیچ چیز باقی نمی‌ماند

با یخ بستن اشک‌های سرشار من،حتی خورشید هم از شما روی برگردان خواهد شد.

من هیچ نمی‌گویم،چون هیچ کس هیچ نپرسید ...

دوستای خوبم

نمی دونم کی

برمی گردم

فقط برام دعا کنید

سالها رو نشمر ـ ـ خاطره ها رو بشمر

سالها رو نشمر

اونی رو پیدا کن که باعث میشه قلبت لبخند بزنه خوابی رو ببین که آرزوشو داری اونجایی برو که دلت می خواد بری اونی باش که دلت می خواد باشی چون تو فقط یه بار زندگی می کنی و فقط یه فرصت واسه انجام تمام کارهایی که دلت می خواد انجام بدی داری


تو زندگی لحظه هایی هست که احساس می کنی دلت واسه یکی تنگ شده اونقدر که دلت می خواد اونارو از رویاهات بگیری و واقعا بغلشون کنی وقتی که در شادی بسته میشه، یه در دیگه باز میشه ولی اغلب اوقات ما اینقدر به در بسته نگاه می کنیم که اون دری رو نمی بینیم که واسمون باز شده دنبال ظواهر نرو، اونا می تونند گولت بزنند دنبال ثروت نرو، چون براحتی از کفت میره دنبال کسی برو که خنده رو رو لبت میشونه چون فقط یه لبخند میتونه کاری کنه که یک شب تاریک روشن به نظر برسه اونی رو پیدا کن که باعث میشه قلبت لبخند بزنه خوابی رو ببین که آرزوشو داری اونجایی برو که دلت می خواد بری اونی باش که دلت می خواد باشی چون تو فقط یه بار زندگی می کنی و فقط یه فرصت واسه انجام تمام کارهایی که دلت می خواد انجام بدی داری بذار اونقدر شادی داشته باشی که زندگیتو شیرین کنه اونقدر تجربه که قویت کنه اونقدر غم که انسان نگهت داره و اونقدر امید که شادت کنه شادترین مردم لزوما بهترین چیزا رو ندارن اونا فقط از چیزایی که سر راهشون میاد بهترین استفاده رو می کنن روشنترین آینده ها همیشه بر پایه یه گذشته فراموش شده بنا میشه تو نمیتونی تو زندگی پیشرفت کنی مگه اینکه اجازه بدی خطاها و رنجهای روحی گذشتت از ذهنت بره وقتی به دنیا اومدی، گریه می کردی و هر کسی که اطرافت بود می خندید یه جوری زندگی کن که آخرش تو کسی باشی که میخندی و هر کسی که اطرافته گریه کنه سالها رو نشمر ـ ـ خاطره ها رو بشمر... مقیاس عمر تعداد نفسهایی نیست که فرو میبریم بلکه لحظه هاییست که نفسمونو بیرون میدیم


دوستت دارم و عاشقانه به پایت می سوزم

دوستت دارم

دوستت دارم و عاشقانه به پایت می سوزم ، به وفاداری ام ، به عشقم ، به صداقت و معصومیتم ، به ایمان و ایثار و صبرم تهمت و طعنه نزن که خودت خوب می دانی همه را یکجا دارم، اگر با بیرحمی تمام، همه از سر ظواهر رنگ به رنگ پیرامون توست. من با امید به خداوند مهربان و با اعتقاد به عشقی که هرگز از قلب مغرور تو بیرون نخواهد رفت چشم به راهت خواهم نشست ، شاید روزی تو با یک بهار بیایی.


شب هنگام، عاشقانه ترین دلنوشته هایم را نثارت می کنم، شاید روزی بخوانی و بدانی که این عاشق ترین، مانند زنان عاشق هندو در آتش عشق تو می سوزد و به انتظار دوباره مهربان شدنت ، وفادارانه خواهد نشست. به اعتقاد پیمان زیبایی که شبی روبروی زنده رود آرام بستیم و به هم قول دادیم هرگز به هم پشت نکنیم و من به اعتماد شانه های قوی و مردانه ات، دست ها و شانه های ظریفم را به تو بخشیدم و دل به دریا زدم و سلول ها و رگ و خون و قلب و دین و ایمان و ... را در طبق اخلاص نهاده و سر تسلیم در مقابل غیرت زیبا و محّبت و عشق بی ریایت فرود آوردم .  
 می دانم تو با بهاری دیگر، با شکفتن لاله ای دیگر، و شاید با فرود قاصدکی زیبا باز خواهی گشت و خزان دلم را رنگی دیگر خواهی زد. می دانم خواهی آمد، بی هیچ دغدغه ای، فقط برای دل تنها و بی کس من که غریبانه چشم به راه است. زمزمه های عاشقانه ام را کتابی خواهم کرد، به امید روزی که دست های زیبایت آن را در دست بگیرد و چشم های نازنینت، مهربانانه (نه از سر ترحّم ، که از روی دلسوزی و مهر) بر آن، اشک غیرت بریزد.

 دوستت دارم و عاشقانه به پایت می سوزم ، به وفاداری ام ، به عشقم ، به صداقت و معصومیتم ، به ایمان و ایثار و صبرم تهمت و طعنه نزن که خودت خوب می دانی همه را یکجا دارم، اگر با بیرحمی تمام، زبان به تهمت من می گشایی همه از فرط خستگی ست، همه از سر ظواهر رنگ به رنگ پیرامون توست. من با امید به خداوند مهربان و با اعتقاد به عشقی که هرگز از قلب مغرور تو بیرون نخواهد رفت چشم به راهت خواهم نشست ، شاید روزی تو با یک بهار بیایی.

 آرام و بی صدا به تماشایت خواهم نشست و در جستجوی ردّ پایت هر جا که باشد عاشقانه روز را به شب ، و شب را به صبح می رسانم . در  بیکرانه های خاطراتمان، در کوچه های دیارمان، در وبلاگم (دستنوشته هایم)، در ایمیل هایم و در آف لاین هایم، روی تلفنم، در چشم های عروسکم، نمی دانم ... هر جا که بوی خوش تو را دارد.

 برای خوشبختی ات دعا می کنم، و دوستت خواهم داشت نه آنطور که تو مرا دوست داشتی، من حالم از تو به هم نخواهد خورد ، من عاشقانه و به زلالی آب تو را می پرستم با اینکه تو نیز مرا می آزردی و من هرگز لب به شکوه و گلایه نگشودم. من تلاشی برای محو کردن تو ، برای کمرنگ کردنت و برای بایگانی کردنت نخواهم کرد، من هر روز و هر لحظه پر رنگ و پر رنگترت خواهم کرد. من هرگز نخواهم گفت مثل تو زیادند، که عاشق واقعی،  هرگز مثل معشوقش را نخواهد یافت حتی اگر سراپا عیب و تقصیر باشد، آنها معتقدند: اگر در دیدهء مجنون نشینی  به غیر از خوبی لیلی نبینی .

 من تو را نه از تو که از خدای مهربان و عاشق نوازم می خواهم، من ریشه های ماندگار این عشق را با اشک های گرانبهای دیدگانم آبیاری کرده ام،  من این نهال 5-6 ساله را با خون جگر بارور کرده و به ثمر رسانده ام.

 آری، من هر ماه رمضان، هر محّرم، هر نوروز و هر پائیز تو را صیقل داده و تازه ترت خواهم کرد.

 هرگز فراموش نکن که من عاشق ترین بودم و دوستت داشتم بیشتر از جانم، من ماندنی ترینم و ثابت قدم ترین ، این را به یاد بسپار و از این حقیقت محض نگریز ، آری نازنین ، هر گلی یک بویی دارد !!

 من هم با وجود کاکتوس بودنم ، یا شاید خرزهره بودنم ! چیزهایی داشتم که شاید دیگران ندارند ... آه که زخم هایت کاری و دلخراش است و تنها مرهم آن، مهربانی های گاه به گاه توست که همیشه به همان دلخوش بوده ام. خوب است که دلت مثل زبانت تیز و برنده نیست! تو را با تمام قلبم به خدای مهربان و کریم می سپارم ....

دیشب دلم برات تنگ شده بود


هنوزم دوست دارم ای عشق دیرینة من
یه پاکت نامه... یه عکس یادگاری... یه دل شکسته... یه دست لباس...
راه افتادم و رفتم... رفتم و رفتم تا به مقصد رسیدم... یه گوشه خالی... کنار یه قبرستون ... یه قبر خالی... بی نام و نشون...نامه ات بوسیدم و گذاشتم تو قبر خالی... بعد هم عکست رو گذاشتم روش... بعد هم خاک ریختم... خاک ... خاک... خاک
یه قبر... یه شمع... یه شاخه گل... یه دل تنگ...


یه شب... یه دل تنگ... یه یاد کهنه... یه یار قدیمی...
دیشب وقتی که صداتُ پس از ماهها از پشت سیمهای تلفن شنیدم به سختی تونستم تشخیص بدم که خودتی
داره باورم میشه که از یادم میری بیرون... از خاطراتم... چه قدر ازم دور شدی... و چه قدر غریبه... همون غریبه آشنای من که یه روزی از 100 فرسخی می شناختمت... اما حالا صداتم با من بیگانه است
دیشب وقتی چشمهام رو روی هم گذاشتم تصویر تو در ذهنم نقش بست اما تار بود.... درست نمیدیدم
دیشب دلم برات تنگ شده بود... دلم همیشه برات تنگه... از اولشم تنگ بود حتی وقتی که کنارم بودی و دستات تو دستم بود
همیشه ازم دور بودی.... همیشه
...., دیشب گوشه چشمام به یادت تر شد.... ,  دیشب دلم یه سوزش عجیبی داشت.. , .دیشب دلم هوات کرده بود.... , دیشب...
اما تو نبودی.... تو کنارم نبودی... حتی توی خیالم هم درست نمی دیدمت
.. , دیشب شب بدی بود...
واسه بار آخر همه خاطراتتِ‌ُِ مرور کردم... مثل یه فیلم... خیلی سریع... بعضی جاهاش هم stop می کردم و به چشمات خیره می شدم...( آخ که چه قدر دلم هوای چشمات کرده)

اما بالاخره تموم شد...وقتی خوب به همشون فکر کردم.... یه تصمیم جدید گرفتم...
یه قلم... یه کاغذ... یه جفت چشم بارونی... و یه پنجرة بارون خورده
نوشتم... نوشتم... از تو ... از یادت... از دوست دارم ها... از چشمات... از دلتنگی هام ... از رفتنت... از نبودنت و در آخر اینکه
هنوزم دوست دارم ای عشق دیرینة من

یه پاکت نامه... یه عکس یادگاری... یه دل شکسته... یه دست لباس...
راه افتادم و رفتم... رفتم و رفتم تا به مقصد رسیدم... یه گوشه خالی... کنار یه قبرستون ... یه قبر خالی... بی نام و نشون...نامه ات بوسیدم و گذاشتم تو قبر خالی... بعد هم عکست رو گذاشتم روش... بعد هم خاک ریختم... خاک ... خاک... خاک

یه قبر... یه شمع... یه شاخه گل... یه دل تنگ...
حالا دیگه جات مشخصِ ... حالا دیگه لازم نیست دنبالت بگردم... از این به بعد میام این جا... هر وقت دلم گرفت... هر وقت دلم هواتُ کرد... هر وقت خواستم بیام پیشت میام اینجا... دیگه لازم نیست تو خیابونا دنبالت بگردم... تو کوچه ها... تو خاطرات... دیگه منتظر برگشتنت نمی مونم... دیگه منتظر تلفنت نیستم... آخه دیگه مطمئنم که تو مردی و جات هم گوشه یه قبرستون بی نام و نشونه...


سرشو گذاش رو شونم و بلند بلند گریه کرد.و یه چیزایی میگف
فکر می کردم باید دنبال کسی که ارزو داری بگردی اما نفهمیدم خودش میاد .
وقتی هم گشتم همه جا دنبالش گشتم اما نمی دونستم بعضی جاهارو اصلا نباید می گشتم.
به هر جایی رفتم اما نفهمیدم تو هر جا بخشی از وجودمو جا گذاشتم
دنبال ادم رویاهام گشتم حتی تو نکبت و مردابی که مطمئنا اون اونجا هیچ وقت نبود .
حالا دیگه این من اون منی نیست که اون ادم رویاها رو ارزو می کرد .حتی اگه ارزو هم کنه دیگه لیاقته اونو نداره .
اومدم بهش نزدیک شم اما با هر قدم ازش دور شدم . و حالا حتی رویاش هم از خیالم رفته.

آدم دوربرش خیلی بود.

خوب خودش هم خوشگل بود هم درس حسابی می خوند هم همه چیزش ردیف بود.

1 مدتی خووووووو ب شیطونی کرد. که تو این مدت من ازش خبر نداشتم

تا همین چند وقت پیش که 1دفعه ای دیدمش .

ردیف نبود.انگاری دلش خیلی پر بود.

با هم رفتیم 1 قدمی بزنیم.ازش پرسیدم :

 - چه خبر؟

با حالت گرفته گفت : از دفعه اخری که دیدمت هیچ خبر به درد بخوری نی.

ـچه می کنی ؟

 میرم و میام

فک کردم دوس نداره ازش سوال کنم واسه همین ساکت شدم.

1 مدتی که به سکوت گذشت بر گشتم طرفش دیدم چشمامش پر اشکه

دلم ریخت

روشو اونور کرد که اشکاشو نبینم

پرسیدم چی شده

بغضش 2برابر شد.

سرشو گذاش رو شونم و بلند بلند گریه کرد.و یه چیزایی میگف.


فکر می کردم باید دنبال کسی که ارزو داری بگردی اما نفهمیدم خودش میاد .

وقتی هم گشتم همه جا دنبالش گشتم اما نمی دونستم بعضی جاهارو اصلا نباید می گشتم.

به هر جایی رفتم اما نفهمیدم تو هر جا بخشی از وجودمو جا گذاشتم.

دنبال ادم رویاهام گشتم حتی تو نکبت و مردابی که مطمئنا اون اونجا هیچ وقت نبود .

حالا دیگه این من اون منی نیست که اون ادم رویاها رو ارزو می کرد .حتی اگه ارزو هم کنه دیگه لیاقته اونو نداره .

اومدم بهش نزدیک شم اما با هر قدم ازش دور شدم . و حالا حتی رویاش هم از خیالم رفته.

نمیدونستم چی بگم.

هرچی میگفتم بدتر می شد .

واسه همین سکوت کردم و شاهد تک تک اشکهاش شدم .

و فقط تو دلم براش دعا کردم

حکایت دیده و دل،

حکایت دیده ودل

تمام دامنه ی دریا را گشتم تا پیدایت کردم!
آخر این رسم و روال ِ رفاقت است،
که دی نیمه راه ِ رؤیا رهایم کنی؟
می دانم!
تمام اهالی این حوالی گهگاه عاشق می شوند!
اما شمار ِ آنهایی که عاشق می مانند،
از انگشتان ِ دستم بیشتر نیست!
یکیشان همان شاعری که گمان می کرد،


اگر سکوت ِ این گستره ی بی ستاره مجالی دهد،
می خواهم بگویم : سلام!
اگر دلواپسی ِ آن همه ترانه ی بی تعبیر مهلتی دهد،

می خواهم از بی پناهی ِ پروانه ها برایت بگویم!
از کوچه های بی چراغ
از این حصار ِ هر ور ِ دیوار
از این ترانه ی تار
مدتی بود که دست و دلم به تدارک ِ ترانه نمی رفت
کم کم این حکایت ِ دیده و دل،

که ورد ِ زبان ِ کوچه نشینان است،
باورم شده بود!
باورم شده بود،

که دیگر صدای تو را در سکوت ِ تنهایی نخواهم شنید!
راستی در این هفته های بی ترانه کجا بودی؟

کجا بودی که صدای من و این دفتر ِ سفید،
به گوشت نمی رسید؟
تمام دامنه ی دریا را گشتم تا پیدایت کردم!
آخر این رسم و روال ِ رفاقت است،

که دی نیمه راه ِ رؤیا رهایم کنی؟
می دانم!
تمام اهالی این حوالی گهگاه عاشق می شوند
اما شمار ِ آنهایی که عاشق می مانند،

از انگشتان ِ دستم بیشتر نیست!
یکیشان همان شاعری که گمان می کرد،

در دوردست ِ دریا امیدی نیست!
می ترسیدم - خدای نکرده
! -
آنقدر در غربت ِ گریه هایم بمانی،

تا از سکوی سرودن ِ تصویرت سقوط کنم!
اما آمدی
حالا دستهایت را به عنوان امانت به من بده
این دل ِ بی درمان را که در شمار ِ عاشقان ِ‌همیشه می گنجانم،

برای شمردنشان
کم می آید!
محبت تنها هدیه ای است که احتیاج به بسته بندی ندارد
کاش ادمها برای هم مرهم بودند

کاش ادمها برای هم مرهم بودند
کاش به افکار و اعتقادات هم احترام میگذاشتند
کاش مهرورزی از حد شعار فراتر میرفت
کاش در قضاوتها و تصمیم گیری برای دیگران خودمان را در موقعیت انها قرار میدادیم
کاش تحمل عقاید مخالف را داشتیم و با افکار دیگران به نحو شایسته برخورد میکردیم

کاش حرفها را بشنویم تا به فریاد تبدیل نشوند
کاش صداقت را زیبا و دروغ را زشت می پنداشتیم
کاش و کاش و کاش ..................
اگر اینچنین می بود دیگر چه کسی احساس دلتنگی میکرد و چگونه دلی می شکست
و ایا زیباتر و وجدانمان اسوده تر نبود ؟


کاش میدانستم ... به چه می اندیشی ؟؟؟
که چنین گاه به گاه
میسرانی بر چشم.... غزل داغ نگاه !
می سرایی از لب.....شعر مستانه آه !
راز زیبایی مژگان سیاه
در همین قطره لغزنده غم ....پنهان است !
و سرودن از تو
با صراحت ! بی ترس ! .... باز هم کتمان است !
کاش میدانستم ... به چه می اندیشی ؟؟؟
رنج اندوه کدامین خواهش
نقش لبخند لبت را برده ؟؟؟
نغمه زرد کدامین پاییز ...
غنچه قلب تو را پژمرده ؟؟؟؟
کاش میدانستی .... به چه می اندیشم ؟
که چنین مبهوتم ....
من فقط جرعه ای از مهر تو را نوشیدم !!!
با تو ای ترجمه عشق خدا را دیدم !!!
آه ای میکده ام !!!
گاه بیداری را
از من و بیخبری هیچ مخواه !
که من از مستی خود هشیارم !
کاش میدانستم ... به چه می اندیشی !!!
کاش میدانستم!!!!

دوری برایت سخت است میدانم …


زندگی ارزش این همه اشک ریختن را ندارد ،
آن اشکهای پر از مهرت را درون چشمهای زیبایت نگه دار ،
بگذار این اشکها در چشمانت آرام بگیرند … عزیزم گریه نکن
چون من از گریه هایت به گریه خواهم افتاد !
وقتی اشکهایترا میبینم غم و غصه به سراغم می آید!


دلت تنگ است میدانم

قلبت شکسته است می دانم ،

زندگی برایت عذاب اور است میدانم ،

دوری برایت سخت است میدانم …

اما برای چند لحظه آرام بگیر عزیزم

گریه نکن که اشکهایت حال و هوای مرا نیز بارانی می کند ،

گریه نکن که چشمهای من نیز به گریه خواهند افتاد …

آرام باش عزیزم ، دوای درد تو گریه نیست!

بیا و درد دلت را به من بگو تا آرام بگیری ، با گریه خودت را آرام نکن...!
با تنهایی باش اما اشک نریز ، درد دلت را به تنهایی بگو زمانی که تنهایی
گریه نکن که اشکهایت مرا نا آرام میکند .!

گریه نکن چون گریه تو را به فراسوی دلتنگی ها میکشاند !

گریه نکن که چشمهایم طاقت اینرا ندارند که آن اشکهای پر از مهرت را بر روی گونه های نازنینت ببینند ،

و دستهایم طاقت این را ندارند که اشکهای چشمهایت را از گونه هایت پاک کنند .!

گریه نکن که من نیز مانند تو آشفته می شوم!
گریه نکن ، چون دوست ندارم آن چشمهای زیبایت را خیس ببینم
حیف آن چشمهای زیبا و پر از عشقت نیست که از اشک ریختن خیس و خسته شود؟

ای عزیزم ، ای زندگی ام ، ای عشقم ،

اگر من تمام وجودت می باشم ،اگر مرا دوست میداری و عاشق منی ،

تنها یک چیز از تو میخواهم که دوست دارم به آن عمل کنی و آن این است که دیگر نبینم چشمهایت خیس و گریان باشند!

زندگی ارزش این همه اشک ریختن را ندارد ،

آن اشکهای پر از مهرت را درون چشمهای زیبایت نگه دار ،

بگذار این اشکها در چشمانت آرام بگیرند … عزیزم گریه نکن

چون من از گریه هایت به گریه خواهم افتاد !

وقتی اشکهایترا میبینم غم و غصه به سراغم می آید!
وقتی اشکهایت را میبینم حال و هوای غریبی به سراغم میآید
وقتی اشکهایت را میبینم ، از زندگی ام خسته می شوم!  

وقتی اشک میریزی دنیا نیز ماتم میگیرد ، پرندگان آوازی نمیخوانند ، بغض آسمان گرفته می شود ، هوا ابری می شود و پرستوهای عاشق خسته از پرواز !
گریه نکن عزیزم… آرام باش عزیزم، بگذار این اشکهایگذشته را از گونه های نازنینت پاک کنم ،

دستهایت رادر دستان من بگذار ،سرت را بر روی شانه هایم بگذار  و درد و دلهایت را در گوشم زمزمه کن … من می شنوم بگو درد دلت را !
با گریه خودت را خالی نکن عزیزم چون بغض گلویم را می گیرد

باگفتن درددلت به من خودت را خالی کن تا دل من نیز خالی شود!
میدانم وقتی این متن مرا میخوانی اشک از چشمانت سرازیر می شود

آری پس برای آخرین بار نیز گریه کن چون این درد دلی بود که من نیز با چشمان خیس نوشتم!


دانی که چیست دولت دیدار یار دیدن

بر کوی او گدائی بر خسروی گزیدن

از جان طمع بریدن آسان بود ولیکن

از دوستان جانی مشکل توان بریدن

خواهم شدن به بستان چون غنچه با دل تنگ

وآنجا به نیک نامی پیراهنی دریدن

گه چون نسیم با گل راز نهفته گفتن

گه سرّ عشق بازی از بلبلان شنیدن

بوسیدن لب یار اول ز دست مگذار

کاخر ملول گردی از دست و لب گزیدن

فرصت شمار صحبت کز این دو راهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان به هم رسیدن



ادامه مطلب
[ یکشنبه یازدهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 8:26 ] [ جلال ]


الهي و ربي من لي غيرک

الهی و ربی من لی غیرک....

بسم الله

گفتم: چقدر احساس تنهايي مي‌كنم
گفتي: فاني قريب
     .:: من كه نزديكم (بقره/
۱۸۶) ::.

گفتم: تو هميشه نزديكي؛ من دورم... كاش مي‌شد بهت نزديك شم
گفتي: و اذكر ربك في نفسك تضرعا و خيفة و دون الجهر من القول بالغدو و الأصال
     .:: هر صبح و عصر، پروردگارت رو پيش خودت، با خوف و تضرع، و
با صداي آهسته ياد كن (اعراف/۲۰۵) ::.

گفتم: اين هم توفيق مي‌خواهد!
گفتي: ألا تحبون ان يغفرالله لكم
     .:: دوست نداريد خدا ببخشدتون؟! (نور/
۲۲) ::.

گفتم: معلومه كه دوست دارم منو ببخشي
گفتي: و استغفروا ربكم ثم توبوا اليه
     .:: پس از خدا بخوايد ببخشدتون و بعد توبه كنيد (هود/
۹۰) ::.

گفتم: با اين همه گناه... آخه چيكار مي‌تونم بكنم؟     
گفتي: الم يعلموا ان الله هو يقبل التوبة عن عباده
     .:: مگه نمي‌دونيد خداست كه توبه رو از بنده‌هاش قبول مي‌كنه؟! (توبه/
۱۰۴) ::.

گفتم: ديگه روي توبه ندارم
الله العزيز العليم غافر الذنب و قابل التوب
     .:: (ولي)
خدا عزيزه و دانا، او آمرزنده‌ي گناه هست و پذيرنده‌ي توبه (غافر/۲-۳) ::.

گفتم: با اين همه گناه، براي كدوم گناهم توبه كنم؟ 
گفتي: ان الله يغفر الذنوب جميعا
     .:: خدا همه‌ي گناه‌ها رو مي‌بخشه (زمر/
۵۳) ::.

گفتم: يعني بازم بيام؟ بازم منو مي‌بخشي؟
گفتي: و من يغفر الذنوب الا الله
     .:: به جز خدا كيه كه گناهان رو ببخشه؟ (آل عمران/
۱۳۵) ::.

گفتم: نمي‌دونم چرا هميشه در مقابل اين كلامت كم ميارم! آتيشم مي‌زنه؛ ذوبم مي‌كنه؛ عاشق مي‌شم!  ...  توبه مي‌كنم
گفتي: ان الله يحب التوابين و يحب المتطهرين
     .:: خدا هم توبه‌كننده‌ها و هم اونايي كه پاك هستند رو دوست داره (بقره/
۲۲۲) ::.

ناخواسته گفتم: الهي و ربي من لي غيرك     
گفتي: اليس الله بكاف عبده
     .:: خدا براي بنده‌اش كافي نيست؟ (زمر/
۳۶) ::.

گفتم: در برابر اين همه مهربونيت چيكار مي‌تونم بكنم؟

يا ايها الذين آمنوا اذكروا الله ذكرا كثيرا و سبحوه بكرة و اصيلا هو الذي يصلي عليكم و ملائكته ليخرجكم من الظلمت الي النور و كان بالمؤمنين رحيما
.:: اي مؤمنين! خدا رو زياد ياد كنيد و صبح و شب تسبيحش كنيد. او كسي هست كه خودش و فرشته‌هاش بر شما درود و رحمت مي‌فرستن تا شما رو از تاريكي‌ها به سوي روشنايي بيرون بيارن
. خدا نسبت به مؤمنين مهربونه (احزاب/۴۱-۴۳) ::.

با خودم گفتم: خدا... خالق هستي... با فرشته‌هاش... به ما درود بفرستن تا آدم بشيم؟!


چه انتظار عجيبي
تو بين منتظران هم عزيز من چه غريبي!
عجيب تر كه چه آسان
نبودنت شده عادت
چه بي خيال نشستيم
نه كوششي نه وفايي
فقط نشسته و گفتيم
خدا كند كه بيايي

عاشورا نزدیک است... حسین جانم فدایت...

عاشورا در نظر ديگران

شيخ جعفرشوشتري : ازعظمت بلكه معجزه قرآن، آن است كه برخلاف ديگر كتابها تكرارش ملال آور نيست، بلكه لطفش بيشتر مي گردد، مصيبت امام حسين (ع) هم همينطور است. هرچه خوانده يا شنيده شود باز تازه است. ديگرآنكه نگاه كردن به خط قرآن عبادتست، تلاوت و گوش دادن به آن عبادتست، مرثيۀ امام حسين(ع) ، هم چنين است، خواندنش و گوش دادنش عبادتست، گرياندنش و گريه كردنش نيز عبادتست .

« مَنْ بَكي اَوْ بَكي اَوْ تَباكي وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةِ » ازجمله آنكه قرآن مجيد به جميع شئون معجزه است و ... و حسين (ع) هم به سربريده اش ، به اعضايش، به بدنش همه معجزه است. « بخشي ازكتاب سراي ديگر»

مَهاتما گاندي (رهبر استقلال هند) : من زندگي امام حسين(ع)، آن شهيد بزرگ اسلام را به دقّت خواندم و توجّه كافي به صفحات كربلا نموده ام و بر من روشن است كه اگر هندوستان بخواهد يك كشور پيروز گردد، بايستي از سرمشق امـــام حسين(ع) پيروي كند.

  محمّد علي جناح (قاعد اعظم پاكستان) : هيچ نمونه اي از شجاعت، بهتر از آنكه امام حسين(ع) از لحاظ فداكاري و تهوّر نشان داد در عالم پيدا نمي شود. به عقيدهء من تمام مسلمين بايد از سرمشق اين شهيدي كه خود را در سرزمين عراق قربان كرد پيروي نمايند.

  چارْلز ديكنْز (نويسنده معروف انگليسي): اگر منظور امام حسين(ع) جنگ در راه خواسته هاي دنيايي بود، من نمي فهميدم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه او بودند؟ پس عقل چنين حكم مي نمايد كه او فقط به خاطر اسلام، فداكاري خويش را انجام داد. 

  توماس كارْلايْل (فيلسوف و مورخ انگليسي) : بهترين درسي كه از تراژدي كربلا مي گيريم، اين است كه حسين(ع) و يارانش ايمان استوار به خدا داشتند. آنها با عمل خود روشن كردند كه تفوّق عددي در جايي كه حق با باطل روبرو مي شود و پيروزي حسين(ع) با وجود اقلّيتي كه داشت، باعث شگفتي من است.

  ادوارد براوْن (مستشرق معروف انگليسي) : آيا قلبي پيدا مي شود كه وقتي دربارهء كربلا سخن مي شنود، آغشته با حزن و الم نگردد؟ حتّي غير مسلمانان نيز نمي توانند پاكي روحي را كه در اين جنگ اسلامي در تحت لواي آن انجام گرفت انكار كنند.

  فِرْدريك جمس : درس امام حسين(ع) و هر قهرمان شهيد ديگري اين است كه در دنيا اصول ابدي و ترحّم و محبّت وجود دارد كه تغيير ناپذيرند و همچنين مي رساند كه هر گاه كسي براي اين صفات مقاومت كند و بشر در راه آن پافشاري نمايد، آن اصول هميشه در دنيا باقي و پايدار خواهد ماند.

  ل. م.بويد : در طيّ قرون، افراد بشر هميشه جرأت و پردلي و عظمت روح، بزرگي قلب و شهامت رواني را دوست داشته اند و در همين هاست كه آزادي و عدالت هرگز به نيروي ظلم و فساد تسليم نمي شود. اين بود شهامت و اين بود عظمت امام حسين(ع). و من مسرورم كه با كساني كه اين فداكاري عظيم را از جان و دل ثنا مي گويند شركت كرده ام، هرچند كه 1300 سال از تاريخ آن گذشته است.

  واشنگتن ايروينگ (مورخ مشهور آمريكايي) : براي امام حسين(ع) ممكن بود كه زندگي خود را با تسليم شدن ارادهء يزيد نجات بخشد، ليكن مسئوليت پيشوا و نهضت بخش اسلام اجازه نمي دادكه او يزيد را به عنوان خلافت بشناسد. او به زودي خود را براي قبول هر ناراحتي و فشاري به منظور رها ساختن اسلام از چنگال بني اميّه آماده ساخت. در زير آفتاب سوزان سرزمين خشك و در ريگ هاي تفتيدهء عربستان*، روح حسين(ع) فناناپذير است.

اي پهلوان و اي نمونه شجاعت و اي شهسوار من، اي حسين(ع)!                                                            

  * البتّه امام حسين(ع) در صحراي كربلا شهيد شد، نه در ريگزارهاي عربستان!

  توماس ماساريك : گر چه كشيشان ما هم از ذكر مصائب مسيح مردم را متأثر مي سازند، ولي آن شور و هيجاني كه در پيروان حسين(ع) يافت مي شود در پيروان مسيح يافت نخواهد شد و گويا سبب اين باشد كه مصائب مسيح در برابر مصائب حسين(ع) مانند پركاهي است در مقابل يك كوه عظيم پيكر.

  موريس دو كبري : در مجالس عزاداري حسين(ع) گفته مي شود كه حسين(ع)، براي حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگي مقام و مرتبهء اسلام، از جان و مال و فرزند گذشت و زير بار استعمار و ماجراجويي يزيد نرفت. پس بيايي ما هم شيوهء او را سرمشق قرار داده، از زيردستي استعمارگران خلاصي يابيم و مرگ با عزّت رابر زندگي با ذلّت ترجيح دهيم.

  ماربين آلماني (خاورشناس) : حسين(ع) با قرباني كردن عزيزترين افراد خود و با اثبات مظلوميت و حقانيّت خود، به دنيا درس فداكاري و جانبازي آموخت و نام اسلام و اسلاميان را در تاريخ ثبت و در عالم بلندآوازه ساخت. اين سرباز رشيد عالم اسلام به مردم دنيا نشان داد كه ظلم و بيداد و ستمگري پايدار نيست و بناي ستم هر چه ظاهراً عظيم و استوار باشد، در برابر حقّ و حقيقت چون پركاهي بر باد خواهد رفت.

  بنتُ الشّاطي (نويسنده مصري) : زينب، خواهر حسين(ع) لذّت پيروزي را در كام ابن زياد و بني اميّه خراب كرد و در جام پيروزي آنان قطرات زهر ريخت، در همهء حوادث سياسي پس از عاشورا، همچون قيام مختار و عبدالله بن زبير و سقوط دولت امويان و برپايي حكومت عباسيان و ريشه دواندن مذهب تشيّع، زينب، قهرمان كربلاف نقش برانگيزنده داشت.

  لياقت علي خان (نخستين نخست وزير پاكستان) : اين روز محرّم، براي مسلمانان سراسر جهان معني بزرگي دارد. در اين روز، يكي از حزن آورترين و تراژديك ترين وقايع اسلام اتفاق افتاد،شهادت حضرت امام حسين(ع) در عين حزن، نشانهء فتح نهايي روح واقعي اسلامي بود، زيرا تسليم كامل به ارادهء الهي به شمار مي رفت. اين درس به ما مي آموزد كه مشكلات و خطرها هر چه باشد، نبايستي ما پروا كنيم و از حق و عدالت منحرف شويم.

  جُرج جُرداق (دانشمند و اديب مسيحي) : وقتي يزيد مردم را تشويق به قتل حسين(ع)  و مأمور به خونريزي مي كردف آنها مي گفتند: "چه مبلغ مي دهي؟" امّا انصار حسين(ع) به او مي گفتند" ما با تو هستيم. اگر هفتاد بار كشته شويم، باز مي خواهيم در ركابت جنگ كنيم و كشته شويم.

  عبّاس محمود عقّاد (نويسنده و اديب مصري) : جنبش حسين(ع)، يكي از بي نظيرترين جنبش هاي تاريخي است كه تاكنون در زمينهء دعوت هاي ديني يا نهضت هاي سياسي پديدار گشته است ... دولت اموي پس از اين جنبش، به قدر عمر يك انسان طبيعي دوام نكرد و از شهادت حسين(ع) تا انقراض آنان بيش از شصت و اندي سال نگذشت.

  احمد محمود صُبحي : اگر چه حسين بن علي(ع) در ميدان نظامي يا سياسي شكست خورد، امّا تاريخ، هرگز شكستي را سراغ ندارد كه مثل خون حسين(ع) به نفع شكست خوردگان تمام شده باشد. خون حسين(ع)، انقلاب پسر زبير و خروج مختار و نهضت هاي ديگر را در پي داشت، تا آنجا كه حكومت اموي ساقط شد و نداي خونخواهي حسين(ع)، فريادي شد كه آن تخت ها و حكومت ها را به لرزه درآورد.

  آنطون بارا (مسيحي) : اگر حسين از آن ما بود، در هر سرزميني براي او بيرقي برمي افراشتيم و در هر روستايي براي او منبري بر پا مي نموديم و مردم را با نام حسين(ع) به مسيحيّت فرا مي خوانديم.

  گيبون (مورخ انگليسي) : با آنكه مدّتي از واقعه گربلا گذسته و ما هم با صاحب واقعه هم وطن نيستيم، مع ذلك مشقّات و مشكلاتي كه حضرت حسين(ع) تحمّل كرده، احساسات سنگين دل ترين خواننده را برمي انگيزد، چندانكه يك نوع عطوفت و مهرباني نسبت به آن حضرت در خود مي يابد.

  نيكِلْسون (خاورشناس معروف) : بني اميّه، سركش و مستبد بودند، قوانين اسلامي را ناديده انگاشتند و مسلمين را خوار نمودند ... و چون تاريخ را بررسي كنيم، گويد: دين بر ضدّ فرمانفرمايي تشريفاتي قيام كرد و حكومت ديني در مقابل امپراطوري ايستادگي نمود. بنابراين، تاريخ از روي انصاف حكم مي كند كه خون حسين(ع) به گردن بني اميّه است.

  سر پرسي سايكسْ (خاورشناس انگليسي) : حقيقتاً آن شجاعت و دلاوري كه اين عدّهء قليل از خود بروز دادند، به درجه اي بوده است كه در تمام اين قرون متمادي هر كسي كه آن را شنيد، بي اختيار زبان به تحسين و آفرين گشود. اين يك مشت مردم دلير غيرتمند، مانند مدافعان ترموپيل، نامي بلند غيرقابل زوال براي خود تا ابد باقي گذاشتند.

  تاملاس توندون (هندو، رئيس سابق كنگره ملّي هندوستان) : اين فداكاري هاي عالي از قبيل شهادت امام حسين(ع) سطح فكر بشريت را ارتقا بخشيده است و خاطرهء آن شايسته است هميشه باقي بماند.

  محمد زُغلول پاشا (در مصر، در تكيهء ايرانيان) : حسين(ع) در اين كار به واجب ديني و سياسي خود قيام كرده و اينگونه مجالس عزاداري، روح شهادت را در مردم پرورش مي دهد و مايهء قوّت اراده آنها در راه حق و حقيقت مي گردد.

  عبد الرحمن شرقاوي (نويسنده مصري) : حسين(ع)، شهيد راه دين و آزادگي است. نه تنها شيعه بايد به نام حسين(ع) ببالد، بلكه تمام آزادمردان دنيا بايد به اين نام شريف افتخار كنند.

  طه حسين (دانشمند و اديب مصري) : حسين(ع) براي به دست آوردن فرصت و از سرگرفتن جهاد و دنبال كردن از جايي كه پدرش رها كرده بود، در آتش شوق مي سوخت. او زبان را دربارهء معاويه و عمّالش آزاد كرد، تا به حدّي كه معاويه تهديدش نمود. امام حسين(ع)، حزب خود را وادار كرد در طرفداري حق سختگير باشند.

  عبد المجيد جَودهُ السحّار (نويسنده مصري) : حسين(ع) نمي توانست با يزيد بيعت كند و به حكومت او تن بدهد، زيرا در آن صورت، بر فسق و فجور، صحّه مي گذاشت و اركان ظلم و طغيان را محكم مي كرد و بر فرمانروايي باطل تمكين مي نمود. امام حسين(ع) به اين كارها راضي نمي شد، گر چه اهل و عيالش به اسارت افتند و خود و يارانش كشته شوند.

  علامه طنطاوي (دانشمند مصري) : (داستان حسيني) عشق آزادگان را به فداكاري در راه خدا بر مي انگيزد و استقبال مرگ را بهترين آرزوها به شمار مي آورد، چنانكه راي شتاب به قربانگاه، بر يكديگر پيشي جويند.

  العُبيدي (مفتي موصل) : فاجعهء كربلا در تاريخ بشر نادره اي است، همچنان كه مسبّبين آن نيز نادره اند ... حسين بن علي(ع) سنّت دفاع از حق مظلوم و مصالح عموم را بنا بر فرمان خداوند در قرآن به زبان پيامبر اكرم(ص) وظيفهء خويش ديد و از اقدام به آن تسامحي نورزيد. هستس خود را در آن قربانگاه بزرگ فدا كرد و به اين سبب نزد پروردگار، "سرور شهيدان" محسوب مي شود و در تاريخ ايام، "پيشواي اصلاح طلبان" به شمار رفت. آري، به آنچه خواسته بود و بلكه برتر از آن، كامياب گرديد.

فضائل و کرامات امام حسین (ع)


 در بيان فضائل و مناقب و مكارم اخلاق آن حضرت

حسن و حسین پسران پیغمبرند
 شفاعت مردی گناهکار
      سبب هفت تكبير در افتتاح نماز
      بوی سیب از مرقد مطهر امام حسین(ع)
      جامه های حسنین(ع) از طرف خازن جنت
      سخاوت امام حسین(ع)
      ناسزاگوئی عصام و روش نیکو و اخلاق برجسته امام حسین(ع)
 باب موهبت به اندازه معرفت به مردم گشاده می شود
      پینه هایی بر پشت مبارک امام حسین(ع)

از اربعين مؤذن و تاريخ خطيب و غيره نقل شده كه جابر روايت كرده كه رسول خدا صلي الله عليه و‌ آله فرمود: خداي تبارك و تعالي فرزندان هر پيغمبري را از صلب او آورد و فرزندان مرا از صلب من و از صلب علي بن ابيطالب (ع) آفريد، به درستي كه فرزندان هر مادري نسبت به سوي پدر دهنده مگر اولاد فاطمه كه من پدر ايشانم.

مؤلف گويد: از اين قبيل احاديث بسيار است كه دلالت دارد بر آنكه حسنين عليهماالسلام دو فرزند پيغمبر (ص) مي‌باشند و اميرالمؤمنين سلام الله عليه در جنگ صفين هنگامي كه حضرت حسين عليه السلام سرعت كرد از براي جنگ با معاويه فرمود باز داريد حسن را و مگذاريد كه به سوي جنگ رود چه من دريغ دارم و بيمناكم كه حسن و حسين كشته شوند و نسل رسول خدا منقطع گردد.

ابن ابي الحديد گفته: اگر گويند حسن و حسين پسران پيغمبرند، گويم هستند چه خداوند كه در آيه مباهله فرمايد: اَبنآ ناجُز حسن و حسين را نخواسته، و خداوند عيسي را از ذريت ابراهيم شمرده و اهل لغت خلافي ندارند كه فرزندان دختر از نسل پدر دخترند، و اگر كسي گويد كه خداوند فرموده است:

ما كان مُحَمَّدٌ اَبا اَحدٍ رِجالِكُمْ. يعني نيست محمد صلي الله عليه و آله پدر هيچيك از مردان شما در جواب گوئيم كه محمد را پدر ابراهيم ابن ماريه داني يا نداني بهر چه جواب دهد جواب من در حق حسن و حسين همان است.

همانا اين آية مباركه در حق زيد بن حارثه وارد شده چه او را به سنَّت جاهليت فرزند رسول خدا صلي الله عليه و آله مي‌شمرند و خداوند در بطلان عقيدت ايشان اين آيه فرستاد كه محمد صلي الله عليه و آله پدر هيچيك از مردان شما نيست لكن نه آنست كه پدر فرزندان خود حسنين و ابراهيم نباشد.

در جمله‌اي از كتب عامه روايت شده كه حضرت رسول صلي الله عليه و آله دست حسنين را گرفت و فرمود در حالي كه اصحابش جمع بودند:

اي قوم آنكس كه مرا دوست دارد و ايشان را و پدر و مادر ايشان را دوست دارد در قيامت با من در بهشت خواهد بود. و بعضي اين حديث را نظم كرده‌اند:

      اَخَذَ اْلَّنبِيُّ يَدَ الْحُسيْن وَ صِنْوِهِ             يَوْماً وَ قالَ وَ صَحبَتُهُ في مَجْمَعً

      مَنْ وَدَّني يا قَومِ اَوْهذيْنِ اَو                    اَبَوَيهِما فَالْخُلْدُ مَسْكَنُهُ مَعي

و روايت شده كه رسول خدا صلي الله عليه و آله حسنين را بر پشت مبارك سوار كرد حسن را بر اضلاع راست و حسين را بر اضلاع چپ و لختي برفت و فرمود بهترين شترها شتر شما است و بهترين سوارها شمائيد و پدر شما فاضلتر از شما است.

ابن شهر آشوب روايت كرده كه مردي در زمان رسول خدا صلي الله عليه و آله گناهي كرد و از بيم پنهان شد تا گاهي كه حسنين را يافت تنها، پس ايشان را برگرفت و بر دوش خود سوار كرد و به حضرت رسول صلي الله عليه و آله آورد و عرض كرد يا رسول الله اِنّي مُسْتَجيرٌ بِالله وَ بِهما يعني پناه آورده‌ام به خدا و اين دو فرزندان تو از آن گناه كه كرده‌ام، رسول خدا صلي الله عليه و آله چنان بخنديد كه دست به دهان مبارك گذاشت و فرمود بر او كه آزادي و حسنين را فرمود كه شفاعت شما را قبول كردم در حق او پس اين آيه نازل شد وَ لَوْ اَنَّهُمْ اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ الآيه.

و نيز ابن شهر آشوب از سلمان فارسي روايت كرده كه حضرت حسين عليه السلام بر ران رسول خداي صلي الله عليه و آله جاي داشت پيغمبر او را مي‌بوسيد و مي‌فرمود تو سيد پسر سيد و پدر ساداتي و امام پسر امام و پدر اماماني و حجت پسر حجت و پدر حجتهاي خدائي از صلب تو نه امام پديد آيند و نهم ايشان قائم آل محمد عليهم السلام است. و شيخ طوسي به سند صحيح روايت كرده است كه حضرت امام حسين عليه السلام دير به سخن آمد روزي حضرت رسول صلي الله عليه و آله آن حضرت را به مسجد برد و در پهلوي خويش بازداشت و تكبير نماز گفت امام حسين عليه السلام خواست موافقت نمايد درست نگفت حضرت از براي او بار ديگر تكبير گفت و او نتوانست باز حضرت مكرر كرد تا آنكه در مرتبة هفتم درست گفت به اين سبب هفت تكبير در افتتاح نماز سنت شد.

و ابن شهر آشوب روايت كرده است كه روزي جبرئيل به خدمت حضرت رسول صلي الله عليه و آله آمد به صورت دحية كلبي و نزد آن حضرت نشسه بود كه ناگاه حسنين عليهماالسلام داخل شدند و چون جبرئيل را گمان دحيه مي‌كردند به نزديك او آمدند و از او هديه مي‌طلبيدند، جبرئيل دستي به سوي آسمان بلند كرد سيبي و  بهي و اناري براي ايشان فرود آورد و به ايشان داد. چون آن ميوه‌ها را ديدند شاد گرديدند و نزديك حضرت رسول صلي الله عليه و آله بردند حضرت از ايشان گرفت و بوئيد و به ايشان رد كرد. و فرمود كه به نزد پدر و مادر خويش ببريد و اگر اول به نزد پدر خود ببردي بهتر است. پس آنچه آن حضرت فرموده بود به عمل آوردند و به نزد پدر و مادر خويش ماندند تا رسول خدا صلي الله عليه و آله نزد ايشان رفت و همگي از آن ميوه‌ها تناول كردند و هرچه مي‌خوردند به حال اول برمي‌گشت و چيزي از آن كم نمي‌شد و آن ميوه‌ها به حال خود بود تا گاهي كه حضرت رسول «ص» از دنيا رفت و باز آنها نزد اهلبيت بود و تغييري در آنها بهم نرسيد تا آنكه حضرت فاطمه عليهاالسلام رحلت فرمود پس انار برطرف شد و چون حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام شهيد شد به برطرف شد و سيب ماند آن سيب را حضرت امام حسن عليه السلام داشت تا آنكه به زهر شهيد شد و آسيبي به آن سيب نرسيد، بعد از آن نزد امام حسين عليه السلام بود.

حضرت امام زين العابدين عليه السلام فرمود وقتي كه پدرم در صحراي كربلا محصور اهل جور و جفا بود آن سيب را در دست داشت و هرگاه كه تشنگي بر او غالب مي‌شد آنرا مي‌بوئيد تا تشنگي آن حضرت تخفيف مي‌يافت چون تشنگي بسيار بر آن حضرت غالب شد و دست از حيوه خود برداشت دندان بر آن سيب فرو برد چون شهيد شد هر چند آن سيب را طلب كردند نيافتند، پس آن حضرت فرمود كه من بوي آن سيب را از مرقد مطهر پدرم مي‌شنوم گاهي كه به زيارت او مي‌روم و هر كه شيعيان مخلص ما در وقت سحر به زيارت آن مرقد معطر برود بوي سيب را از آن ضريح منور مي‌شنود.

و از امالي مفيد نيشابوري مرويست كه حضرت امام رضا عليه السلام فرمود: برهنه مانده بود حضرت امام حسن و امام حسين عليهاالسلام و نزديك عيد بود پس حسنين عليهاالسلام به مادر خويش فاطمه عليهاالسلام گفتند اي مادر كودكان مدينه به جهت عيد خود را آرايش و زينت كرده‌اند پس چرا تو ما را به لباس آرايش نمي‌كني و حال آنكه ما برهنه‌ايم چنانكه مي‌بيني حضرت فاطمه عليهاالسلام فرمود اي نور ديدگان من همانا جامه‌هاي شما نزد خياط است هرگاه دوخت و آوَرد، آرايش مي كنم شما را به آن روز عيد و مي‌خواست به اين سخن خوشدل كند ايشان را، پس شب عيد شد ديگر باره اعاده كردند كلام پيش را، گفتند امشب شب عيد است پس چه شد جامه‌هاي ما؟ حضرت فاطمه گريست از حال ترحّم بر حال كودكان و فرمود اي نور ديدگان خوشدل باشيد هرگاه خياط آورد جامه‌ها را زينت مي‌كنم شما را به آن انشاءالله، پس چون پاسي از شب گذشت ناگاه كوبيد در خانه را كوبنده‌اي فاطمه عليهاالسلام فرمود كيست؟ صدائي بلند شد كه، اي دختر پيغمبر خدا بگشا در را كه من خياط مي‌باشم جامه‌هاي حسنين (ع) را آورده‌ام، حضرت فاطمه عليهاالسلام فرمود چون در را گشودم مردي ديدم با هيبت تمام و بوي خوش پس دستار بسته‌اي به من داد و برفت. پس فاطمه عليهاالسلام به خانه آمد گشود آن دستار را ديد در وي بود دو پيراهن و دو ذراعه و دو زير جامه و دو رداء و دو عامه و دو كفش، حضرت فاطمه عليهاالسلام بسي شاد و مسرور شد، پس حسنين عليهاالسلام را بيدار كرد و جامه‌ها را به ايشان پوشانيد پس چون روز عيد شد پيغمبر صلي الله عليه و آله بر ايشان وارد شد و حسنين را برداشت و به سوي مادرشان برد، فرمود اي فاطمه آن خياطي كه جامه‌ها را آورد شناختي؟ عرضه داشت نه به خدا سوگند نشناختم او را و نمي‌دانستم كه من جامه نزد خياط داشته باشم خدا و رسول داناترند به اين مطلب فرمود اي فاطمه آن خياط نبود بلكه او رضوان خازن جنت بوده و جامه‌ها از حلل بهشت بوده، خبر داد مرا جبرئيل از نزد پروردگار جهانيان.

و قريب به اين حديث است خبري كه در منتخب روايت شده كه روز عيد حسنين عليهاالسلام به حضور مبارك رسول خدا صلي الله عليه و آله آمدند و لباس نو خواستند جبرئيل جامه‌هاي دوختة سفيد براي ايشان آورد و حسنين (ع) خواهش لباس رنگين نمودند. رسول خدا صلي الله عليه و آله طشت آورد و حضرت جبرئيل آب ريخت حضرت مجتبي عليه السلام خواهش رنگ سبز نمود و حضرت سيدالشهداء عليه السلام خواهش رنگ سرخ نمود و جبرئيل گريه كرد و اخبار داد رسول خدا صلي الله عليه و آله را به شهادت آن دو سبط و اينكه حسن (ع) به زهر شهيد مي‌شود و بدن مباركش سبز شود و حضرت امام حسين (ع) آغشته به خون شهيد بود.

عياشي و غير او روايت كرده‌اند كه روزي امام حسن عليه السلام به جمعي از مساكين گذشت كه عباهاي خود را افكنده بودند و نان خشكي در پيش داشتند و مي خوردند چون حضرت را ديدند او را دعوت كردند حضرت از اسب خويش فرود آمد و فرمود: خداوند متكبران را دوست نمي‌دارد و نزد ايشان نشست و با ايشان تناول فرمود، پس به ايشان فرمود كه من چون دعوت شما را اجابت كردم شما نيز اجابت من كنيد و ايشان را به خانه برد و به جارية خويش فرمود كه هر چه براي مهمانان عزيز ذخيره كرده‌اي حاضر ساز و ايشان را ضيافت كرد و انعامات و نوازش كرده و روانه فرمود.

و از وجود و سخاي آن حضرت روايت شده كه مرد عربي به مدينه آمد و پرسيد كه كريمترين مردم كيست؟ گفتند حسين بن علي عليه السلام، پس به جستجوي آن حضرت شد تا داخل مسجد شد ديد كه آن حضرت در نماز ايستاده پس شعري چند در مدح و سخاوت آن حضرت خواند. چون حضرت از نماز فارغ شد فرمود كه اي قنبر آيا از مال حجاز چيزي به جاي مانده است؟ عرض كرد بلي چهار هزار دينار فرمود حاضر كن كه مردي كه احق است از ما به تصرف در آن حاضر گشته، پس به خانه رفت و رداي خود را كه از برد بود از تن بيرون كرد و آن دنانير را در برد پيچيد و پشت در ايستاد و از شرم روي اعرابي از قلت زر از شكاف در دست خود را بيرون كرد و آن زرها را به اعرابي عطا فرمود و شعري چند در عذرخواهي از اعرابي خواند اعرابي آن زرها را بگرفت و سخت بگريست، حضرت فرمود اي اعرابي گويا كم شمردي عطاي ما را كه مي‌گريي، عرض كرد بر اين ميگريم كه دست با اين وجود و سخا چگونه در ميان خاك خواهد شد. و مثل اين حكايت را از حضرت اما حسين عليه السلام نيز روايت كرده‌اند.

مؤلف گويد كه: بسياري از فضائل است كه گاهي از امام حسن عليه السلام روايت مي‌شود و گاهي از امام حسين عليه السلام و اين ناشي از شباهت آن دو بزرگوار است در نام كه اگر ضبط نشود تصحيف و اشتباه مي‌شود.

و در بعضي از كتب منقولست از عصام بن المصطلق شامي كه گفت داخل شدم در مدينة‌ معظمه پس چون ديدم حسين بن علي عليه السلام را پس تعجب آورد مرا، روش نيكو و منظر پاكيزة او، پس حسد مرا واداشت كه ظاهر كنم آن بغض و عداوتي را كه در سينه داشتم از پدر او، پس نزديك او شدم و گفتم توئي پسر ابوتراب؟ (مؤلف گويد كه اهل شام از اميرالمؤمنين عليه السلام به ابوتراب تعبير مي كردند و گمان مي‌كردند كه تنقيص آن جناب مي‌كنند باين لفظ و حال آنكه هر وقت ابوتراب مي‌گفتند گويا حلي و حلل به آن حضرت مي‌پوشانيدند). بالجمله عصام گفت: گفتم به امام حسين (ع) توئي پسر ابوتراب؟ فرمود بلي. قال فَبالَغْتُ في شَتْمِهِ وِ شَتْم آبيِه

يعني هر چه توانستم دشنام و ناسزا به آن حضرت گفتم.

فَنَظَرَ اِلَيَّ نَظْرهَ عاطِفٍ رًؤُفٍ

پس نظري از روي عطوفت و مهرباني بر من كرد و فرمود:

اعوذ باللهِ مِنَ الشَيْطانِ الرَّجيم بِسْم اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ خُذِ الْعَفْوَ وَ اْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ اَعْرِضُ عَنِ الْجاهِليَ الآيات الي قوله ثُمَّ لايقصرُونَ.

و اين آيات اشارتست مكارم اخلاق كه حق تعالي پيغمبرش را به آن تأديب فرمود از جمله آنكه از خلاق مردم اكتفا كند و متوقع زيادتر نباشد و بد را به بدي مكافات ندهد و از نادانان رو بگرداند و در مقام وسوسة شيطان پناه به خدا گيرد.

ثُمَّ قالَ: خَفّضْ عَلَيْكَ اِسْتَغْفِرِ اللهِ لي وِلَكَ.

پس فرمود به من آهسته كن و سبك و آسان كن كار را بر خود، طلب آمرزش كن از خدا براي من و براي خودت، همانا اگر طلب ياري كني از ما تو را ياري كنم و اگر عطا طلب كني ترا عطا كنم و اگر طلب ارشاد كني تو را ارشاد كنم. عصام گفت: من از گفته و تقصير خود پشيمان شدم و آن حضرت به فراست يافت پشيماني مرا فرمود:

لاتَثْريبَ عَلَيْكُمْ الْيَوْمَ يَغْفِرُاللهُ لَكُمْ وَ هُوَ اَرْحَمْ الرّاحِمينَ.

و اين آيه شريفه از زبان حضرت يوسف پيغمبر است به برادران خود كه در مقام عفو از آنها فرمود كه عتاب و ملامتي نيست بر شما، بيامرزد خداوند شماها را و اوست ارحم الراحمين. پس آن جناب فرمود به من كه اهل شامي تو؟ گفتم بلي فرمود شِنْشِنَه اعرفها مِنْ اخزم و اين مثلي است كه حضرت به آن تمثيل جست حاصل اينكه اين دشنام و ناسزا گفتن به ما، عادت و خوئيست در اهل شام كه معاويه در ميان آنها سنت كرده پس فرمود: حيّانا الله وً ايّاكَ هر حاجتي كه داري به نحو انبساط و گشاده روئي حاجت خود را از ما بخواه كه مي‌يابي مرا در نزد افضل ظن خود به من انشاء الله تعالي.

عصام گفت از اين اخلاق شريفة آن حضرت در مقابل آن جسارتها و دشنامها كه از من سر زد چنان زمين بر من تنگ شد كه دوست داشتم به زمين فرو بروم، لاجرم از نزد آن حضرت آهسته بيرون شدم در حالي كه پناه به مردم مي‌بردم به نحوي كه آن جناب ملتفت من نشود لكن بعد از آن مجلس نبود نزد من شخصي دوست‌تر از آن حضرت و از پدرش.

از مقتل خوارزمي و جامع الاخبار روايت شده است كه مردي اعرابي به خدمت امام حسين عليه السلام آمد و گفت يابن رسول الله ضامن شده‌ام اداي ديت كامله را و اداي آن را قادر نيستم لاجرم با خود گفتم كه بايد سوال كرد از كريم‌ترين مرد و كسي كريمتر از اهل بيت رسالت صلوات الله عليهم اجمعين گمان ندارم. حضرت فرمود: يا اخا العرب من سه مسئله از تو مي‌پرسم اگر يكي را جواب گفتي ثلث آن مال را به تو عطا مي‌كنم و اگر دو سوال را جواب دادي دو ثلث مال خواهي گرفت و اگر هر سه را جواب گفتي تمام آن مال را عطا خواهم كرد، اعرابي گفت يابن رسول الله چگونه روا باشد كه مثل تو كسي كه از اهل علم و شرفي از اين فدوي كه يك عرب بدوي بيش نيستم سوال كند؟ حضرت فرمود كه از جدم رسول خدا صلي الله عليه و‌ آله شنيدم كه فرمود: اَلمَعرُوف بِقَدرِ الْمَعرِفَه باب معروف و موهبت به اندازة معرفت بروي مردم گشاده بايد داشت، اعرابي عرض كرد هر چه خواهي سوال كن اگر دانم جواب مي‌گويم و اگرنه از حضرت شما فرا مي‌گيرم ولا قُوّه اِلاّ بِالله.

حضرت فرمود كه افضل اعمال چيست؟ گفت: ايمان به خداوند تعالي. فرمود چه چيز مردم را از مهالك نجات مي‌دهد؟ عرض كرد توكل و اعتماد بر حق تعالي. فرمود زينت آدمي در چه چيز است؟ اعرابي گفت: علمي كه به آن عمل باشد. فرمود كه اگر بدين شرف دست نيابد؟ عرض كرد مالي كه با مروت و جوانمردي باشد. فرمود كه اگر اين را نداشته باشد؟ گفت فقر و پريشاني كه با آن صبر و شكيبائي باشد. فرمود اگر اينرا نيز نداشته باشد؟ اعرابي گفت كه صاعقه‌اي از آسمان فرود بيايد و او را بسوزاند كه او اهليت غير اين ندارد.

پس حضرت خنديد و كيسه‌اي كه هزار دينار زر سرخ داشت نزد او افكند و انگشتري عطا كرد او را كه نگين آن دويست درهم قيمت داشت و فرمود كه به اين زرها ذمة خود را بري كن و اين خاتم را در نفقة خود صرف كن.

اعرابي آن زرها را برداشت و اين آيه مباركه را تلاوت كرد:

اَللهُ اَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَه.

و ابن شهر آشوب روايت كرده كه چون امام حسين عليه السلام شهيد شد بر پشت مبارك آن حضرت پينه‌ها ديدند از حضرت امام زين العابدين عليه السلام پرسيدند كه اين چه اثر است؟ فرمود از بس كه انبانهاي طعام و ديگر اشياء چندان بر پشت مبارك كشيد و به خانة زنهاي بيوه و كودكان يتيم و فقراء و مساكين رسانيد اين پينه‌ها پديد گشت. و از زهد و عبادت آن حضرت روايت شده است كه بيست و پنج حج پياده به جاي آورد و شتران و محملها از عقب او مي‌كشيدند و روزي به آن حضرت گفتند كه چه بسيار از پروردگار خود ترساني؟ فرمود كه از عذاب قيامت ايمن نيست مگر آنكه در دنيا از خدا بترسد.

و سيد شريف زاهد ابوعبدالله محمدَ بن علي بن الحسن ابن عبدالرحمن علوي حسيني در كتاب تغازي روايت كرده از ابوحازم اعرج كه گفت حضرت امام حسين عليه السلام تعظيم مي‌كرد امام حسين عليه السلام را چنانكه گويا آن حضرت بزرگتر است از امام حسن عليه السلام. و از ابن عباس روايت كرده كه گفت سبب آنرا مي‌پرسيدم از امام حسن عليه السلام؟ فرمود كه از امام حسين عليه السلام هيبت مي‌برم مانند هيبت اميرالمؤمنين عليه السلام، و ابن عباس گفته كه امام حسن عليه السلام با ما در مجلس نشسته بود هرگاه كه امام حسين عليه السلام مي‌آمد در آن مجلس حالش را تغيير مي‌داد به جهت احترام امام حسين عليه السلام.

و به تحقيق بود حسين بن علي عليه السلام زاهد در دنيا در زمان كودكي و صغر سن و ابتداء امرش و استقبال جوانيش، مي‌خورد با اميرالمؤمنين عليه السلام از قوت مخصوص او، و شركت و همراهي مي‌كرد با آن حضرت در ضيق و تنگي و صبر آن حضرت و نمازش نزديك به نماز آن حضرت بود و خداوند قرار داده بود امام حسن و امام حسين عليهاالسلام را قدوه و مقتداي امت، لكن فرق گذاشته بود مابين ارادة آنها تا اقتدا كنند مردم به آن دو بزرگوار پس اگر هر دو به يك نحو و يك روش بودند مردم در ضيق واقع مي‌شدند. روايت شده از مسروق كه گفت: وارد شدم روز عرفه بر حسين بن علي عليه السلام و قدح‌هاي سويق مقابل آن حضرت و اصحابش گذاشته شده بود و قرآنها در كنار ايشان بود يعني روزه بودند و مشغول خواندن قرآن بودند، و منتظر افطار بودند كه به آن سويق افطار نمايند پس مسئله‌اي چند از آن حضرت پرسيدم جواب فرمود آنگاه از خدمتش بيرون شدم پس از آن حضرت امام حسن عليه السلام رفتم ديدم مردم خدمت آن جناب مي‌رسند و خوانهاي طعام موجود و بر آنها طعام مهيا است و مردم از آنها مي‌خورند و با خود مي‌برند، من چون چنين ديدم متغير شدم حضرت مرا ديد كه حالم تغيير كرده پرسيد اي مسروق چرا طعام نمي‌خوري؟ گفتم اي آقا من روزه دارم و چيزي را متذكر شدم فرمود بگو آنچه در نظرت آمده، گفتم پناه مي‌برم به خدا از آنكه شما يعني تو و برادرت اختلاف پيدا كنيد، داخل شدم بر حسين عليه السلام ديدم روزه است و منتظر افطار است و خدمت شما رسيدم شما را به اين حال مي‌بينم! حضرت چون اين را شنيد مرا به سينه چسبانيد فرمود يابن الاشرس ندانستي كه خداوند تعالي ما را دو مقتداي امت قرار داد، مرا قرار داد مقتداي افطار كنندگان از شما، و برادرم را مقتداي روزه‌داران شما تا در وسعت بوده باشيد.

و روايت شده كه حضرت امام حسين عليه السلام در صورت و سيرت شبيه‌ترين مردم بود. به حضرت رسالت صلي الله عليه و آله و در شبهاي تار نور از جبين مبين و پائين گردن آن حضرت ساطع بود و مردم آن حضرت را به آن نور مي‌شناختند.

و در مناقب ابن شهر آشوب و ديگر كتب روايت شده كه حضرت فاطمه عليهاالسلام حسنين عليهماالسلام را به خدمت حضرت رسول «ص» آورد و عرض كرد يا رسول الله اين دو فرزند را عطائي و ميراثي بذل فرما، فرمود هيبت و سيادت خود را با حسن گذاشتم و شجاعت وجود خود را به حسين عطا كردم، عرض كرد راضي شدم. و به روايتي فرمود حسن را هيبت و حلم دادم و حسين را وجود و رحمت.

و ابن طاوس از حذيفه روايت كرده است كه گفت شنيدم از حضرت حسن عليه السلام در زمان حضرت رسالت صلي الله عليه و آله در حالتي كه امام حسين عليه السلام كودك بود كه مي‌فرمود به خدا سوگند جمع خواهند شد براي ريختن خون من طاغيان بني اميه و سركردة ايشان عمر بن سعد خواهد بود، گفتم كه حضرت رسالت صلي الله عليه و آله ترا به اين مطلب خبر داده است فرمود كه نه پس من رفتم به خدمت رسول صلي الله عليه و آله و سخن آن حضرت را نقل كردم حضرت فرمود كه علم او علم من است. و ابن شهر آشوب از حضرت علي بن الحسين عليهماالسلام روايت كرده است كه فرمود در خدمت پدرم به جانب عراق بيرون شديم و در هيچ منزلي فرود نيامد و از آنجا كوچ نكرد مگر اينكه ياد مي كرد يحيي بن زكريا (ع) را و روزي فرمود كه از خواري و پستي دنيا است كه سر يحيي (ع) را براي زن زانيه از زناكاران بني اسرائيل به هديه فرستادند.

و در احاديث معتبره از طريق خاصه و عامه روايت شده است كه بسيار بود كه حضرت فاطمه عليهماالسلام در خواب بود و حضرت امام حسين عليه السلام در گهواره مي‌گريست و جبرئيل گهواره آن حضرت را مي‌جنباند و با او سخن مي‌گفت و او را ساكت مي‌گردانيد چون فاطمه عليهماالسلام بيدار مي‌شد مي‌ديد كه گهواره حسين (ع) مي‌جنبد و كسي با او سخن مي‌گويد و لكن شخصي نمايان نيست  چون از حضرت رسالت مي‌پرسيد مي‌فرمود او جبرئيل است.

 برگرفته از کتاب منتهی الآمال، تألیف حاج شیخ عبّاس قمی


نینوا ...

چون به زینب می رسی یاد برادر میکند

یاد آن طفل صغیر و یاد لیلا می کند

یاد آن تشت طلا یاد رقیه می کند

یاد جای ضرب سیلی یاد مادر می کند

یاد آن تیر سه شعبه یاد اصغر می کند

یاد پهلوی شکسته یاد زهرا می کند

یاد عبّاس علی یاد سکینه می کند

یاد آن مشک پر از آب

            یاد دستان بریده می کند

السلام على عبد الله بن ‏الحسين، الطفل الرضيع، المرمى الصريع، المشحط دما، المصعد دمه فى السماء، المذبوح ‏بالسهم فى حجر ابيه، لعن الله راميه حرملة بن كاهل الاسدى

زیارت ناحیه مقدّسه

کشته شد محسن و آنان که تماشا کردند

سند تیر به اصغر زدن امضاء کردند

على اصغر (ع)، يعنى درخشانترين چهره كربلا، بزرگترين سند مظلوميت و معتبرترين ‏زاويه شهادت... . چشم تاريخ، هيچ وزنه ‏اى را در تاريخ شهادت، به چنين سنگينى نديده‏ است.


اونی که یاری مثل تو داره ؛ بیاره، بیاره ، بیاره

به سر زلف تو تموم عالم، نداره ، نداره ، نداره

              مَن مست گل یاسم ، سراپا احساسم

              دیوونه ام ،دیوونه ام ، دیوونهء عبّاسم

بذار هر کسی هر حرفی دلش می خواد ، بزنه ، بزنه ، بزنه

جواب اون عاقلای بی دل ، با مَنه ، با مَنه ، بامَنه

              مَن مست گل یاسم ، سراپا احساسم

              دیوونه ام ، دیوونه ام ، دیوونهء عبّاسم


یوسف طاهائی

در عشق تو، حالي است که فاني شدني نيست

وصفش نتوان گفت به کس، دم زدني نيست

اين حسن جهاني تو سرحد نشناسد

غير از دل عشاق برايت وطني نيست

پيوسته عنايات تو بر ماست مسلم

هر چند که الطاف تو، گاهي علني نيست

هرگز نشود سائل درگاه تو نوميد

چون کار تو، اي رحمت حق، دل شکني نيست

تو يوسف طاهائي و، در شرح غم تو

از گفتة «ما اوذي» بهتر سخني نيست

با خون تو ثبت است به ديوان عدالت

پابنده تر از شرع نبي مدني نيست

بر ريشه تو، گرچه بسي تيشه عدو زد

بر نخل حياتت، اثر از تيشه زني نيست

پيدا بود از منظره کرب و بلايت

دردانة زهرا و علي، گم شدني نيست

پوشيد لباس شرف از يمن تو انسان

اي کشتة عريان که تو را پيرهني نيست

خجلت زده، شد سرخ، عقيق از لب اکبر

زيرا چو لبش، هيچ عقيق يمني نيست

از قتل علي اصغر ششماهه عيان شد

جز قصد جنايت، هدف خصم دني نيست

گيرم که رقيه نبود دخت پيمبر

يک دختر غربت زده، سيلي زدني نيست

از صلح و قيام حسنين است که اسلام

خود ريشه کن از آنهمه پيمان شکني نيست

هرگز به حقيقت، نتوان گفت حسيني است

آنکس که (حسانا) ز دل و جان، حسني نيست


وداع آتشین

زين وداع آتشين ، کز شهر قرآن می‌کنی

آستان وحی را ، بی تاب و حيران می‌کنی

ای که با جمعی پريشان ، از مدينه می‌روی

قلب زهرا را ، ز حال خود پريشان می‌کنی

تا ابد بنياد غم ، از غصه ات ماند بپا

کاخ شادی را چرا با خاک يکسان می‌کنی ؟

ای که مصباح هدايت هستی و فلک نجات

از چه با اين اشکها ايجاد طوفان می‌کنی ؟

با عزيزان می‌روي و ، زادگاه خويش را

پيش چشم فاطمه ، خالی ز جانان می کنی

سينه بشکسته او ، رفت از يادش دگر

با دلی بشکسته هجران را چو عنوان می‌کنی

مصطفي را قصه پيراهنت مدهوش کرد

زينب از اين پيرهن بردن ، پشيمان می‌کنی

اي ذبيح کربلا ، جانها فدای حج تو

ای که خود را در منای عشق ، قربان می‌کنی

در طوافت کعبه بر گرد تو می گردد حسين

کآمدی ، در بيت حق ، تجديد پيمان می کنی

اشک بيت الله می‌جوشد ، ز چشم زمزمش

از حرم ، ثارالها ، تا قصد هجران می‌کنی

کعبه بگرفته ست دامانت ، که برگرد ای حسين

اين حرم را ، ز فراقت ، جسم بی جان می‌کنی

مروه گردد بی فروغ و ، بی صفا گردد صفا

کربلا خوش باد ، کآنجا را گلستان می‌کنی

نهضت خونين تو ، سرمشق آزادی بود

بهترين تعليم را ، از درس قرآن می‌کنی

جان فدای تربت تو ، اي طبيب جسم و جان

درد عالم را به درد خويش درمان می‌کنی

ابر رحمت می شود ، اين چشمه اشکت ( حسان )

ز آن ، تاريک قبرت ، نور باران می‌کنی


سر سفره حسين(ع)

بازار برده ها ارباب حسين(ع) منو خرید

سر سفره حسين(ع) چه چیزایی به من رسید

عکس تو اندازه قاب دل من شده است

عشق تو قاطی این آب و گل من شده است

صداهای شهداء تو گوش ما هی می خونن

قافله داره میره حسینی ها جا نمونن

زندگی بی شهداء برای ما جهنمه

هرچی از هجر اونا گریه کنیم بازم کمه

چی میشه با زینبت(س) ی شب بیای هیئت ما

به خودت قسم آقا، اینجا میشه کربُبلا

به دلم آرزوی مرقد کربلا دارم

دلخوشم یه ارباب کریم و باوفا دارم

هر کی ام یا هر چی ام آقا فقط تو رو دارم

این بار رو راست میگم، من بخدا دوستت دارم

کاش می دونستی آقا که من چقدر دوستت دارم

همه شب به عشق تو سر به بیابون می ذارم

دستت رو بذار رو قلبم تا که آروم بگیرم

اگه تو نیای حسين(ع) من بخدا زود می میرم

اسم تو هرجا بیاد همون جا کربلای ماست

اینم از معجزه ارباب باوفای ماست


شهید اوّل

من پرستويم و مانده ز سفر بال و پرم

گرچه خاکسترم اما ز غمت شعله‌ورم

من سفير توام و بانگ انالحق زده‌ام

آخرين کار نمازيست که بر دار برم

ملک‌الموت به اعجاز سرانگشت غمت

جان طلب کرد به شوق تو فقط جان سپرم

شوق پرواز بود از قفس تنگ تنم

تا مگر همره باد از سر کويت گذرم

قاصد باد به سوي تو فرستم که ميا

مهر اين نامه به خون جگر و اشک ترم

سر به راه تو نهادم همه جا تا دم مرگ

که سر راه تو و خواهرت افتاده سرم

پيش مرگ توام و جان من اي دوست تويي

بي تو من شمع فنا گشته پاي سحرم



كودكان زهرا 

آتش چو گرفت در ميان دريا                           همرنگ كوير شد دهان دريا

از سوز عطش به خويش مي پيچيدند                 در بين دو نهر ماهيان دريا



وداعي با سر و جان كرده اينك               ملائك را هراسان كرده اينك

هلا ، اهل حرم بيرون بياييد               حسين آهنگ ميدان كرده اينك

تفسير خجسته


شوريده سري كه شرح ايمان مي كرد        هفتاد و دو فصل سرخ عنوان مي كرد

با ناي بريده نيز بر منبر نـي                         تفسير خجسته اي ز قرآن مي كرد


تضمین غزل حافظ


سبکباران به سوی کربلا بستند محمل ها

در آن وادیّ پر خوف و خطر کردند منزل ها

جوانان بنی هاشم به پا کردند محفل ها

چه محفل کز محبت تار و پودش رشته ی دل ها

زدند آسان و لیکن عاقبت افتاد مشکل ها

شترها زیر بار عشق با وجد و طرب واله

روان بودند در خار مغیلان چون گل و لاله

زنان در محمل عصمت روان از دیدگان ناله

بگرد بانوان نور رسالت حاجب و هاله

فرو بردند سر خورشید و مه در برج و محمل ها

سپاه شاه مظلومان بسوی کربلا عازم

سپهسالار اردو ؛ شمس دین ؛ ماه بنی هاشم

سوار توسن اجلال با وجه حسن قاسم

علی اکبر بذکر یا قدیر و قادر و قائم

که ما رفتیم سوی دوست بشتابید مایل ها

علی اصغر به خواب ناز روی دامن مادر

نگاه مادر مظلومه اش بر صورت اصغر

سکینه بنگرد بر قدر و بالای علی اکبر

رقیه بی خبر از زجر راه و خشت زیر سر

جوانان می روند با پای خود بر سوی قاتل ها

نهنگ قلزم قهر خدا عباس نام آور

غضنفر خسرو گردان حشم فرمانده لشگر

علم افراشته جولان دهد در میمن و میسر

ز سقایی برد ارث البته از ساقی کوثر

الا یا ایها الساقی ادر کاساً و ناول ها  

مسلمانان کوفه شاه را کردند مهمانی

و لیکن کافران دارند ننگ از این مسلمانی

نوشته نامه ها آن فرقه ی بدتر ز نصرانی

نمی دانم چه بنوشتند خود نا گفته می دانی

هم آن هایی که می کردند قرآن را حمایل ها

رسید اردو به دشت کربلا شهر حسین آباد

حسین آباد بود آن سرزمین از اول ایجاد

عزیز حضرت باری در آن جا بارها بگشاد

برای نصرت دین اهل عالم را ندا در داد

به جان و دل بلی گفتند کوشیدند از دل ها

شه ملک امانت فیض بخش مومن و کافر

نشسته بر سریر معدلت با صولت حیدر

به پا نعلین شیث ، عمامه ختم رسل بر سر

عصای موسوی در کف ، ردای احمدی در بر

همان که حب ّ و بغضش امتحان حق و باطل ها

صبا عنبر فشان کن گلستان شهادت را

که شاه دین دهد خون از گلو نخل رسالت را

به پایان می رساند حضرتش کار شفاعت را

بزن " ساعی " به چوگان عمل گوی سعادت را

که همچو شمع می سوزند و می گریند ناقل ها

 حرّ و آزادم و ...


حّر و آزادم و روزی که ز مادر زادم

آمد الطاف حسینی به مبارک بادم

سر از آن روز به زیر قدمش بنهادم

  فاش می گویم و از گفته ی خود دلشادم

بنده ی عشقم و از هر دو جهان آزادم

من که امروز اسیرم به کف اهل نفاق

خواهر شاه عرب پادشه ارض وفاق

از مدینه شدم آواره سوی ملک عراق

طایر گلشن قدسم چه دهم شرح فراق

که در این دامگه حادثه چون افتادم

از ازل عشق حسین در دل شیدایم بود

جان فشاندن به رهش سرّ سویدایم بود

در ولای غم او منزل و موایم بود

من ملک بودم و فردوس برین جایم بود

آدم آورد در این دیر خراب آبادم

به خدا علت آزادی ام از همت اوست

لرزه ام در بدن و گریه شوقم به گلوست

بشکافد اگر عضو مرا تا رگ و پوست

نیست بر لوح دلم جز الف قامت دوست

چه کنم حرف دگر یاد نداد استادم

اگرم عشق برادر به اسیری انداخت

چاره ای نیست به تقدیر قضا باید ساخت

با وجودی که مرا ناز محبت بگداخت

کوکب بخت مرا هیچ منجم نشناخت

یارب از مادر گیتی به چه طالع زادم

عقل آورد مرا تا به در خانه ی عشق

گفت این خانه بود خانه ی بی خانه ی عشق

باش اینجا به غلامی در کاشانه ی عشق

تا شدم حلقه به گوش در میخانه ی عشق

هر دم آید غمی از نو به مبارک بادم


اگر زينب نبود


سِرّ ني در نينوا مي‌ماند اگر زينب نبود           كربلا در كربلا مي ‌ماند اگر زينب نبود

چهره سرخ حقيقت بعد از آن توفان رنگ       پشت ابري از ريا ميماند اگر زينب نبود

چشمه ي فرياد مظلوميّتِ لب تشنگان        در كوير تفته جا مي‌ماند اگر زينب نبود

زخمهء زخمي‌ترين فرياد در چنگ سكوت        از طراز نغمه وا مي‌ماند اگر زينب نبود

در طلوع داغ اصغر، استخوان اشك سرخ    در گلوي چشمها مي‌ماند اگر زينب نبود

ذوالجناح دادخواهي بي‌سوار و بي‌لگام       در بيابان ها رها مي‌ماند اگر زينب نبود

در عبور از بستر تاريخ، سيل انقلاب        پشت كوه فتنه جا مي‌ماند اگر زينب نبود


عاشقي را ...


عاشقي را جگري مي بايد                            احتمال خطري مي بايد

نتوان رفت در اين ره با پاي                      عشق را بال و پري مي بايد

تو نئي مرد چنين دريايي                          رند شوريده سري مي بايد

هست هر قافله را سالاري                   هر كجا پاست، سري مي بايد

ناز پروردْ كجا، عشق كجا؟                   عشق را شور و شري مي بايد

سه فضيلت علي ع:

روزى معاويه به سعدوقاص اعتراض نمود كه چرا به على (ع ) ناسزا نمى گويى ؟

او در پاسخ وى چنين گفت : من هر موقع به ياد سه فضيلت از فضايل على (ع ) مى افتم

آرزو مى كنم اى كاش من يكى از اين سه فضيلت را داشتم :

۱ - روزى كه پيامبر(ص ) او را در مدينه جانشين خود قرار داد و خود به جنگ تبوك

رفت و به على چنين گفت : تو نسبت به من همان منصب را دارى كه هارون نسبت به

 موسى داشت جز اين كه پس از من پيامبرى نخواهد آمد.

2 - روز خيبر، پيامبر فرمود: فردا پرچم را به دست كسى مى دهم كه خدا و پيامبر،

او را دوست دارند افسران و فرماندهان عالى قدر اسلام با گردنهاى كشيده در آرزوى

نيل به چنين مقامى بودند، در فرداى آن روز پيامبر(ص )، على (ع ) را خواست و پرچم

را به او داد و خدا در پرتو جانبازى على (ع ) پيروزى بزرگى نصيب ما نمود.

3 - روزى كه قرار شد پيامبر(ص ) با سران نجران به مباهله بپردازد، پيامبر دست

على ، فاطمه ، حسن و حسين (ع ) را گرفت و گفت :

(اللهم هؤ لاء اهلى )يعنى خدايا اينها اهل بيت من هستند.

[ شنبه دهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 15:11 ] [ جلال ]

زندگینامه قیصر  

قیصر امین‌پور (۱۳۳۸ - ۱۳۸۶) شاعر معاصر ایرانی. او در سال ۵۸، از جمله شاعرانی بود که در شکل‌گیری و استمرار فعالیت‌های واحد شعر حوزه هنری تا سال ۶۶ تأثیر گزار بود. وی طی این دوران مسئولیت صفحه شعر ِ هفته‌نامه سروش را بر عهده داشت و اولین مجموعه شعر خود را در سال ۶۳ منتشر کرد. اولین مجموعه او «در کوچه آفتاب» دفتری از رباعی و دوبیتی بود و به دنبال آن «تنفس صبح» تعدادی از غزلها و شعرهای سپید او را در بر می‌گرفت.

قیصر امین‌پور در ۲ اردیبهشت ۱۳۳۸ در گتوند خوزستان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در گتوند ادامه داد و در سال ۵۷ در رشته دامپزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شد ولی پس از مدتی از این رشته انصراف داد.

قیصر امین‌پور، در سال ۶۳ بار دیگر و این بار در رشته زبان و ادبیات فارسی به دانشگاه رفت و این رشته را تا مقطع دکترا گذراند و در سال ۷۶ از پایان‌نامه دکترای خود با راهنمایی دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی با عنوان «سنت و نوآوری در شعر معاصر» دفاع کرد. این پایان‌نامه در سال ۸۳ و از سوی انتشارات علمی و فرهنگی منتشر شد.

قیصر امین‌پور، تدریس در دانشگاه را در سال ۶۷ و در دانشگاه الزهرا آغاز کرد و سپس در سال ۶۹ در دانشگاه تهران مشغول تدریس شد. وی همچنین در سال ۶۸ موفق به کسب جایزه نیما یوشیج، موسوم به مرغ آمین بلورین شد. دکتر امین‌پور در سال ۸۲ به‌عنوان عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی برگزیده شد. او که در سال ۱۳۷۶ خورشیدی موفق به دریافت مدرک دکترا از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد، بعدها رساله خود با عنوان «سنت و نوآوری در شعر معاصر» را در قالب کتاب منتشر کرد.[۱]

از وی در زمینه‌هایی چون شعر کودک و نثر ادبی، آثاری منتشر شده‌است که به آنها اشاره می‌کنیم: طوفان در پرانتز (نثر ادبی، ۱۳۶۵)، منظومه ظهر روز دهم (شعر نوجوان، ۱۳۶۵)، مثل چشمه، مثل رود (شعر نوجوان، ۱۳۶۸)، بی‌بال پریدن (نثر ادبی، ۱۳۷۰) و به قول پرستو (شعر نوجوان، ۱۳۷۵).

از دیگر آثار قیصر امین‌پور، می‌توان به مجموعه شعر «آینه‌های ناگهان» ۱۳۷۲، «گزینه اشعار» (۱۳۷۸، مروارید) و مجموعه شعر «گلها همــه آفتابگردان‌اند» (۱۳۸۰، مروارید)،«دستور زبان عشق» (۱۳۸۶، مروارید) اشاره کرد. «دستور زبان عشق» آخرین دفتر شعر قیصر امین پور، تابستان امسال در تهران منتشر شد و بر اساس گزارش‌ها، در کمتر از یک ماه به چاپ دوم رسید.

دكتر قيصر امين پور در بامداد روز سه شنبه هشتم آبان 1386 بر اثر عارضه قلبي در بيمارستان دي تهران در گذشت.

نمونه اشعار

دستور زبان عشق

دست عشق از دامن دل دور باد!‏

می ‌توان آيا به دل دستور داد؟

می ‌توان آيا به دريا حكم كرد

كه دلت را يادی از ساحل مباد؟‏

موج را آيا توان فرمود: ايست!‏

باد را فرمود: بايد ايستاد؟

آنكه دستور زبان عشق را‏

بی ‌گزاره در نهاد ما نهاد

خوب می ‌دانست تيغ تيز را

در كف مستی نمی ‌بايست داد


وی پس از تصادفی در سال ۱۳۷۸ همواره از بیماری‌های مختلف رنج می‌برد و حتی دست کم دو عمل جراحی قلب و پیوند کلیه را پشت سر گذاشته بود و در نهایت حدود ساعت ۳ بامداد سه‌شنبه ۸ آبان ۱۳۸۶ در بیمارستان دی درگذشت.

راز رندگی...

غنچه با دل گرفته گفت:
لب زخنده بستن است
گوشه ای درون خود نشستن است
گل به خنده گفت
زندگی شکفتن است
با زبان سبز راز گفتن است
گفتگوی غنچه وگل از درون با غچه باز هم به گوش می رسد
تو چه فکر میکنی
کدام یک درست گفته اند
من فکر می کنم گل به راز زندگی اشاره کرده است
هر چه باشد اوگل است
گل یکی دو پیرهن بیشتر ز غنچه پاره کرده است!

نمونه شعر

خلاصه خوبیها برای امام خمینی، از کتاب تنفس صبح

لبخند تو خلاصه خوبیهاست ----- لختی بخند خنده گل زیباست

پیشانیت تنفس یک صبح است ----- صبحی که انتهای شب یلداست

در چشمت از حضور کبوترها----- هر لحظه مثل صحن حرم غوغاست

رنگین کمان عشق اهورایی----- از پشت شیشه دل تو پیداست

فریاد تو تلاطم یک طوفان----- آرامشت تلاوت یک دریاست

با ما بدون فاصله صحبت کن----- ای آن که ارتفاع تو دور از ماست

گاه شمار زندگی و آثار قیصر امین‏پور

1338 - تولد در گتوند ‌خوزستان. دوم اردیبهشت

44 - 1343 - تحصیل در مكتبخانه

49-1345 – تحصیلات ابتدایی در گتوند

57-1350 – تحصیلات دوره راهنمایی و دبیرستان در دزفول

1357- پذیرفته شدن در رشته دامپزشكی دانشگاه تهران

1358- انصراف از رشته دامپزشكی و ورود به دانشگاه تهران ، همكاری در شكل گیری حوزه اندیشه و هنر اسلامی

71-1360 – دبیری شعر هفته‏نامه سروش

62-1360 – تدریس در مدرسه راهنمایی

1363 – انتشار كتابهای ”تنفس صبح ”و” در كوچه آفتاب”

1363 – تغییر رشته به ادبیات فارسی دانشگاه تهران

1365 – انتشار ”طوفان در پرانتز” ( نثر ادبی ) و منظومه ”ظهر روز دهم” ( برای نوجوانان )

1366- بیرون آمدن از حوزه هنری ، آغاز دوره كارشناسی ارشد ادبیات

1367 – سردبیری ماهنامه ادبی – هنری سروش نوجوانان و آغاز تدریس در دانشگاه الزهرا

1368- انتشار ”مثل چشمه مثل رود” ( برای نوجوانان ) ، جایزه نیما یوشیج ( مرغ آمین بلورین ) ، همكاری در تشكیل دفتر شعر جوان

1369 – آغاز دوره دكترای ادبیات فارسی

1370 – انتشار ”بی بال پریدن” ( نثر ادبی برای نوجوانان ) ، آغاز تدریس در دانشگاه تهران ، انتشار ”گفتگو‏های بی گفت و گو”

1372- انتشار ”آینه‏های ناگهان”

1375- انتشار ”به قول پرستو” ( برای نوجوانان)

1376- دفاع از رساله پایان‏نامه دكترا با عنوان ”سنت و نوآوری در شعر معاصر ”

1378- انتشار ”گزینه اشعار”

1380- انتشار ”گلها همه آفتابگردانند”

1382- برگزیده شدن به عنوان عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی

1383-انتشار" سنت و نوآوری در شعر معاصر"

1385-انتشار "شعر کودکی"

1386-انتشار"دستور زبان عشق"



سامی یوسف فرزند بابک رادمنش است

كنكاش در شجره‌نامه خواننده مشهور جهان اسلام

 سامی یوسف فرزند بابک رادمنش!

مجید رئوفی- این كه چرا «سامی یوسف» بر اصلیت ایرانی خود اصرار ندارد، بیشتر به این جهت است كه او قصد دارد ستاره موسیقی مذهبی جهان اسلام باشد. سامی متولد تهران است، نسب آذری دارد و عربی می‌خواند، كه معجونی تمام عیار برای محبوبیت او در كشورهای شیعه و سنی است. در ادامه، اطلاعات بیشتری درباره این خواننده می خوانید.



«هیجان زده‌ام، انتظار چنین خوشامدگویی عظیمی را نداشتم. من 26 ساله‌ام و این اولین دیدارم از آذربایجان است. دو پدربزرگ من اهل باكو هستند. آن ها به تبریز مهاجرت كردند و البته من در سال 1980 در تهران متولد شدم. بعد اما به انگلستان مهاجرت كردیم و من آنجا بزرگ شدم...»

این چند جمله، بخشی از حرف‌های سامی یوسف ستاره این روزهای موسیقی اسلامی در جمع خبرنگاران باكویی است. این چندمین بار است كه سامی یوسف درباره تولدش در تهران صحبت می‌كند. از همان زمان كه آلبوم اولش را منتشر كرد، درباره پارسی بودنش صحبت كرده بود، اما هر چه جلوتر رفت سعی كرد آذری بودنش را پررنگ‌تر كرده و كمتر درباره ایرانی بودنش صحبت كند. اما این بار و در میان خود آذری‌ها اعلام كرد كه ایرانی است و متولد تهران. مساله‌ای كه در سایت‌ها و رسانه‌های آذربایجان به شدت مورد توجه قرار گرفت. او در ادامه تور جهانی‌اش كه به منظور ایجاد جو همدلی میان مسلمانان جهان انجام شد، پس از برگزاری كنسرت‌هایی در آمریكا، آلمان، بریتانیا، مصر، سودان، كویت، عربستان، فرانسه، آلمان، هلند و... به آذربایجان رفته بود تا در استادیوم حیدر علی اف برای هواداران پرتعدادش بخواند.



نام سامی یوسف در واقع «سیامك رادمنش» است كه ممكن است اسم آشنایی باشد. سامی یوسف بارها در مصاحبه و بیوگرافی‌های مختلف از پدرش گفته كه یك موزیسین و شاعر مشهور است، اما اصلا به نام او اشاره نكرد و البته در گفت‌وگو با رسانه‌های مصری در مقابل سوالات خبرنگاران مقاومت كرده و چیزی از پدرش نگفته: «خواهش می‌كنم درباره پدرم نپرسید.»

پدر سیامك رادمنش، آهنگساز، ترانه‌سرا و موزیسین مشهور ایرانی مقیم انگلستان است؛ «بابك رادمنش» كه بارها نامش را شنیده‌ایم و آهنگ‌هایش را گوش كرده‌ایم. بابك رادمنش، بیش از همه با آلبومی به نام «پیروزی» میان جوانان مطرح شد. او، آلبومی با این نام با صدای «امید» خواننده ساكن آمریكا تهیه و تولید كرد و آهنگ‌ها و تنظیم‌های جدیدی را وارد موسیقی پاپ خارج از كشور كرد؛ تنظیم‌هایی به سبك تنظیم‌های مدرن تركی كه بین جوانان ایرانی هم حسابی جایش را باز كرد. او به جای گفتن شعر بر روی ملودی آهنگ‌های تركی و عربی- كاری كه میان خوانندگان آن‌ور آب‌ كاملا طبیعی شده است- از تنوع تنظیمات و سازبندی آن ها استفاده كرد و موفق شد سبك جدیدی را وارد بازار كوچك موسیقی پاپ ایرانی خارج از كشور كند. پس از امید، خوانندگان دیگری همچون «رضا معین» و «جمشید» خواننده كرد، با این سبك و با كمك بابك رادمنش آثاری را تهیه كردند.

بابك رادمنش علاوه بر آن كه ملودی می‌ساخت و تنظیم می‌كرد، شعر و ترانه‌هایی را هم برای خوانندگان مختلف می‌گفت و ترانه‌هایی كه بیشتر در آن ها از تم‌های مذهبی، عرفانی و عشق به وطن استفاده می‌كرد. ترانه‌هایی مثل «وطن» با صدای خواننده جوان «پویا» با این مطلع: «وطن، وطن زمزمه هر روز و هر شب من/ نام وطن،‌ قشنگ‌ترین اسم روی لب من»

یا «ترك غربت» با صدای جمشید، با احساسات وطن دوستانه. ترانه‌های «مهتاب عشق» و «خاكی» با مایه‌های عرفانی و ترانه «گل مولا» با صدای «جهان» درباره عشق به حضرت علی (ع). ترانه «مناجات» - سامی یوسف هم ترانه‌ای با نام مناجات دارد- هم به زودی منتشر خواهد شد تا دغدغه‌های مذهبی بابك رادمنش را بیش از پیش نمایش دهد.

در تمام این سال‌های حضور رادمنش در خارج از كشور، او اصلا به لس‌آنجلس نرفت و در مقابل تمام دعوت‌ها و پیشنهادات‌ مقاومت كرد. دلیلش را هم تحصیل دو فرزندنش در رشته موسیقی در رویال آكادمی لندن عنوان می‌كرد. دو فرزند او یكی سیامك و دیگری بابك- او بعدا نامش را «بارون» گذاشت و با این نام به فعالیت‌های هنری پرداخت - هر دو جزو همكاران پدر در بدو كار بودند. تنظیمات ترنس سیامك بر روی ترانه‌هایی همچون «فاصله» با این مطلع: «چینی نازك دلامون/ از غم فاصله شكسته» كه به دو زبان انگلیسی و فارسی خوانده می‌شد، جزو اولین تنظیم‌های موسیقی ترنس فارسی بودند. آن هم در سن 20 سالگی.

اما بارون همكاری با پدر را ادامه داد و تمام تنظیم‌های جدید آثار بابك رادمنش را او انجام می‌دهد. سیامك اما به سمت موسیقی اسلامی رفت و چهار سال پیش اولین آلبومش به نام «المعلم» را به بازار ارائه كرد كه با استقبال بسیار گسترده‌ای روبه‌رو شد. این موفقیت راه را برای كنسرت‌های مختلف و ادامه این مسیر هموار كرد. دو سال گذشت تا آلبوم دوم او به نام «امت من» به بازار عرضه شود. آلبومی كه با آلبوم قبل زمین تا آسمان متفاوت بود. اگر آلبوم قبلی بیشتر بر روی اناشید و نواهای مذهبی استوار بود و موسیقی چندان در آن پررنگ نبود، اما آلبوم «امت من» بر پایه ملودی‌های مشهور ایرانی ساخته و بر روی آن ها كلام مذهبی قرار داده شد. او در لیبل این آلبوم از پدرش و بارون تشكر ویژه كرده است. ترانه «عید» بر روی ملودی «منتظرت بودم» (آهنگی با صدای داریوش رفیعی) ساخته شد. «حسبی ربی» كه با تبلیغات بسیار و كلیپ پرزرق و برق و خوش آب و رنگی ساخته شد، از ملودی «ملاممد جان» كه یك ملودی فولكور خراسان - و نه یك ملودی افغانی- است، نشات گرفت و آهنگ «مناجات» هم كه متعلق به مرحوم علی تجویدی است.

ترانه «غار حرا» هم بر روی ملودی «ممد نبودی ببینی شهر آزاد گشته» ساخته شد كه یك سرود حماسی درباره آزادسازی خرمشهر است. اما نكته جالبی كه می‌توان درباره یكی از این آهنگ‌های انقلابی گفت مربوط به آهنگ «خلبانان» است. همان ترانه معروفی كه مطلعش این بود: «فرشته حق یارت باد/ الله نگه‌دارت باد»

بابك رادمنش با نام اصلی «فیروز برنجان» ترانه سرای بخش تركی این آهنگ‌ انقلابی و آهنگساز آن است كه با صدای «جمشید نجفی» در خاطره میلیون‌ها ایرانی ماندگار شده.

اما اگر بدانید فیروز برنجان، برای كدام فیلم سینمایی آهنگ ساخته، شاخ در می‌آورید؛ فیروز برنجان یا همان بابك رادمنش خودمان، آهنگساز فیلم «توبه نصوح» اثر محسن مخملباف است كه در سال 1361 ساخته شد. فیلمی كه خواننده‌اش هم «حسام الدین سراج» بود.


 سیاست و اسلام

یك جای این نوشته گفتیم كه نام یكی از دو برادر موزیسن رادمنش، بابك است. شاید با خودتان بگویید چگونه می‌شود هم اسم پسر، بابك باشد و هم اسم پدر. در واقع نام اصلی بابك رادمنش، فیروز برنجام است. مجله «بورهام وود تایمز» در مطلبی درباره یك مساله حقوقی كه آهنگساز معروف ایرانی بابك رادمنش درگیرش بود، نوشته نام اصلی او، فیروز برنجان است؛ یعنی نام رسمی او كه در پاسپورتش قید شده است. اما به هر حال نام هنری شناخته شده برنجان، بابك رادمنش است.

بابك رادمنش از آن دسته آهنگسازان مشهوری است كه هیچ فیلم یا عكسی از او منتشر نشده و با وجود درخواست‌های فراوان، تاكنون با انجام مصاحبه و عكاسی به شدت مخالفت كرده است. در سوی دیگر ماجرا، سامی یوسف، از تبلیغات رسانه‌ای به خوبی استفاده كرده و با بزرگترین تلویزیون‌ها و مجلات دنیا مصاحبه‌های اختصاصی انجام داده است. مصاحبه ویژه او با تلویزیون CNN و مطلبی كه مجله تایم از او و كنسرتش تهیه كرد باعث شهرت افزون‌تر او در خارج از مرزهای كشورهای مسلمان شد.

حتی عدم صدور ویزا از سوی ایالات متحده، برای ورود به خاك این كشور می‌رفت كه با یك جنجال رسانه‌ای همراه شود اما بالاخره او مجوز حضور در آمریكا و برگزاری كنسرت برای مسلمانان این كشور را دریافت كرد و موفق شد با مهم‌ترین رسانه‌های این كشور هم گفت‌وگو كند.

او در كنسرت لس‌آنجلس، از پیروزی بزرگ اسلام گفت: «طلوع نزدیك است.» آن روزها حملات اسرائیل به جنوب لبنان آغاز شده بود و سامی یوسف حمایت خود را از كودكان و آوارگان لبنانی، آن هم در خاك آمریكا اعلام كرد.

اما یكی از مهمترین واكنش‌ها به اظهارنظرها و اقدامات سامی یوسف از سوی سفارت بریتانیا در یمن شكل گرفت؛ سامی یوسف در بخش پایانی تور جهانی خود به یمن سفر كرده بود. او با چفیه فلسطینی - كه به نوعی نماد حماس است- در كنفرانس مطبوعاتی‌اش ظاهر شد كه سفارت انگلیس نسبت به این مساله واكنش شدیدی نشان داد. آن ها از دولت یمن خواستند تا كنسرت سامی را در این كشور لغو كند. اما نهایتا این كنسرت با تاخیر و در تاریخ 4 دسامبر در تالار المدینیه صنعا و در حضور دو هزار نفر از هواداران سامی با شور و حال خاصی برگزار شد. حدود 1200 نفر از حاضران در این كنسرت، زنان و كودكان یمنی بودند كه عشق و علاقه‌شان به خواننده محبوبشان را با صدا كردن مداوم نام او نشان می‌دادند. او همان‌جا به هوادارانش اعلام كرد كه آلبوم جدیدش را یك سال و نیم دیگر به بازار ارائه خواهد كرد. اما او در این مدت بیكار نمی‌نشیند و در ایام فراغت از اجراهای زنده، سینگل‌هایی را اجرا و عرضه خواهد كرد و البته برای آهنگ‌هایش ویدئوهای عالی دیگری هم خواهد ساخت.


 عرب، تركی و ایرانی

قرار بود كه او كلیپ «مادر» به زبان فارسی‌اش را هم به زودی در وب‌سایتش قرار دهد و آن را برای پخش به شبكه‌های مختلف بسپارد. اما این خبر را از روی وب‌سایتش برداشت و به جای لینك مادر با ورژن فارسی، لینك آهنگ مناجات را قرار داد. یكی از كسانی كه ویدئوی فارسی مادر را شنیده به لحن عالی و موثر سامی در این آهنگ اشاره می‌كند. او به خوبی فارسی می‌خواند و نشان می‌دهد كه یك فارس مادرزاد است. تدوین كلیپ این آهنگ ماه‌هاست كه انجام شده اما مشخص نیست به چه دلیلی سامی یوسف از انتشار آن خودداری كرده است.

ولی اجرای زنده آهنگ‌های جدید او در وبلاگ هواداران سامی یوسف موجود است. او در آهنگ «فلسطین» می‌خواند: she's myhappines, my soul, my deathandmylife/ my heart, my love, Palestine

اگر این آهنگ را بشنوید طبق معمول ملودی آن را آشنا می‌یابید. سامی، این ترانه را بر روی آهنگ معروف تركی ایرانی «آیریلق» خوانده. آیریلق در زبان تركی به معنای «جدایی» است و خوانندگان مختلفی از جمله فرشید امین این ترانه را اجرا كرده‌اند.

سامی همچنین در كنسرت اسكندریه با حمایت از مقاومت مردم جنوب لبنان ترانه جدیدش به نام we will never submit را اجرا كرد. او عنوان این كنسرتش را «با هم برای شكستن محاصره» گذاشته بود. او در كنسرت یمن، همچنین از دو ترانه جدید گفت كه قصد دارد در اولین فرصت آن ها را منتشر كند. یك ترانه درباره توهین به پیامبر با انتشار كاریكاتورهای موهن در روزنامه دانماركی و دیگری آهنگی درباره تجاوز اسرائیل به فلسطین.

به نظر می‌رسد كه سامی قصد دارد از نفوذ و تاثیرش در میان مسلمانان و رسانه‌های دنیا به نفع مسائل دنیای اسلام استفاده كند. جالب این جاست كه او هنرمندی است كه قائل به اینترناسیونالیسم اسلامی است. كسی كه در كنفرانس مطبوعاتی‌اش در آذربایجان گفته بود: «موسیقی آذری و موسیقی مقامی را خیلی دوست دارم. اغلب آهنگ‌های من، مذهبی‌اند و به نظر من موسیقی‌های محلی و مقامی خیلی شبیه موسیقی‌های مذهبی هستند. به زودی زود آهنگ‌هایی به زبان تركی آذری خواهم خواند. من به غدیر حاجی بایوف و فكرت امیروف موزیسین‌های آذری علاقه ویژه‌ای دارم.»

سامی به زبان‌های عربی، انگلیسی، تركی و هندی آهنگ‌هایی اجرا كرده و قرار است موزیك آذری هم اجرا كند. گرچه خبرهای مربوط به آهنگ‌های فارسی‌اش را از روی وب‌سایتش برداشته است و مشخص نیست كه بالاخره او كی با سرزمین مادری‌ و هواداران ایرانی‌اش ارتباط برقرار می‌كند؟

Mohammad RezaShajarian

Shajarian is the undisputed master of Persian traditional (classical) singing. He is regarded as a national treasure by both musicians and music lovers. His singing is technically flawless, powerful, and strongly emotional. In music of Iran, traditional singing is the most difficult art to master. Shajarian is the embodiment of the perfect singer and a major source of inspiration. 

Born in 1940 in the city of Mash'had in northeastern Iran, Mohammad Reza Shajarian began singing spiritual songs at the age five under the supervision of his father. Only a few years later his precocious talent was to be renowned throughout the town of Mash'had. In spite of his religious upbringing, at the age of twelve he was familiarizing himself with the traditional song repertoire and the first piece he was to sing was the Gham-Angiz Goosheh of Dashti. He was also interested at the same time in popular music from Khorasan and the other regions of Iran.His focus at first was on the local folk music of his native province, Khorasan, but later at the age of twelve he studied the traditional repertoire, the Radif

After college, he became a schoolteacher and was to find himself at much greater liberty to study all forms of traditional music and gradually relinquish religious singing. What follows is a resume of the major landmarks in Mohammad Reza Shajarian's artistic career. On the arrival in Teheran he met Ahmad Ebadi, the great Setar master who is today sole heir to the musical tradition upheld by his family. His meeting of the late Esmail Mehrtash was to initiate him in the fine nuances of traditional singing, in popular melodies and in artistic technique. 

Right from the earliest age he learnt how to sing the different versions of the Radif from the most highly reputed singers such as Reza Gholi Mirza Zelli, Ghamar-ol Molouk Vaziri, Eghbal-Soltan Azar, and Taaj Esfahani Noor-Ali Khan Boroomand and Taher Zadeh Esfahani.Shajarian started playing the santur under the instructions of Jalal Akhbari to better understand and perform the traditional repertoire, and in 1960, To improve his technique, became the pupil of the Santoor Maestro Faramarz Payvar which lead to his acquiring perfect interpretative and executant mastery on instrument phrases transposed for the voice.

Shajarian was deeply inspired by the late master vocalist Gholam Hossein Banan and adopted his style of singing for several years. An important event in his life was his productive encounter with the great master Abdollah Khan Davami, who was to impart to him the most ancient Tasnifs (songs) and the authentic version of the Radif which had been passed onto him by the greatest masters of the previous century. 

Shajarian started his singing career in 1959 at Radio Khorasan. He rose to prominence in the 1960s with his distinct style of singing. Since then, he has led an illustrious career that includes teaching at Tehran University's department of Fine Arts (among other places), researching the musical arts of Iran, and workingat the National Radio and Television. He has been performing regularly in Iran and throughout the world. His performances have brought him universal acclaim and an eminent position among his compatriots. 

Besides his tremendous musical talent, Shajarian has had a life-long passion for Persian Calligraphy. Since 1967, he has practiced this art under the instructions of two Iranian master calligraphers, Ebrahim Buzari, and Hossein Mirkhani.At present, he is considered an accomplished calligrapher with his own distinct style.



ادامه مطلب
[ شنبه دهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 11:16 ] [ جلال ]



دوم- زبانهاي التصاقي(Agglutinativ) :                                                       

       در اين گروه از زبانها پيوندها اغلب بصورت پسوند يکي پس از ديگري به لغات ريشه پيوسته،  وظيفهٍ  (funktion) مواد فلکتيو در زبانهاي هندواروپایی را انجام ميدهد. وجه تمايز ديگر اين زبانها نسبت به گروه زبانهاي ترکيبي در اينست که لغت ريشه در وضعيتهاي مختلف گرامري اصلا تغيير نميکند. مثلا کلمهٍ ترکي ev(خانه) با پذيرفتن پسوند im بصورت evim (خانهٍ من) و با التصاق پسوند ديگر ler بصورت evlerim (خانه هاي من) درمي آيد. درحاليکه مفاهيم گرامري فوق در زبانهاي هندواروپایی، همانگونه که در بالا مشاهده کرديم، به کمک حروف اضافه، ضماير و همچنين دگرگوني هاي زياد در لغات ريشه بيان ميگردد.

      در اين گروه زباني خويشاوند، زبانهاي اورال-آلتاي(ترکي، مغولي، کره اي، ژاپني...)، فين-اوغور(فنلاندي، مجاري...) و دراويدي(در شبه قارهٍ هند امروزه حدود 200ميليون نفر به اين زبان تکلم ميکنند و در بعضي از کشورها چون تاميل و آندرا پراداش زبان رسمي ميباشد. دراويديهاکه بنيانگذاران تمدن هندوستان بوده اند بعدها با ورود آريایی ها، توسط آنان به جنوب اين شبه قاره رانده ميشوند). از زبانهاي قديمي نيز زبان سومري و ايلامي به اين گروه خويشاوند تعلق دارد.


سوم- زبانهاي هجایی(Isolierenden Sprachen) :

      در اين گروه زباني لغات نه مانند زبانهاي ترکيبي تغييرشکل ميدهند و نه مانند زبانهاي التصاقي با پذيرفتن پسوندهاي گوناگون مطول مي شوند. در اينگونه زبانها جملات از مجموعهٍ لغات جداگانه اي که بدنبال هم مي آيند و يا دقيقتر، ازطريق چيده شدن لغات ريشهٍ جدا از هم در کنار يکديگر تشکيل مي گردد...  نمونهٍ مشخص اينگونه زبانها،  زبان چيني کلاسيک ميباشد.

      چنانکه مي بينيم جايگاه زبان ترکي در گروه زبانهاي التصاقي قرار داشته، با زبان سومري(اولين زبان مدني شناخته شدهٍ دنيا) خويشاوند ميباشد. اين زبان از 5000 سال پيش به اينسو از طريق نگاشته شدن به خط ميخي که خود ايجادگر آن بوده اند، از نابودي نجات يافته وبه روزگاران ما رسيده است. قرار گرفتن زبانهاي سومري و ترکي در يک گروه زباني، ديگر دربين سومرشناسان واقعيت بي چون و چراییست. اما علاوه براين دانشمنداني چون فريتس هوممل، ن. پوپه، آ. زاکار، س. اولژاس ... در پيوند نزديک زبان ترکي و سومري پاي ميفشارند و بعضا نيز زبان سومري و ايلامي را پروتوترک(پيش ترک) مينامند. آشنایی با واقعيتهاي فوق الذکر براي ما جاي هيچگونه ابهام و تعجبي نخواهد گذاشت که چرا زبانشناسان و محققين اروپایی از کمال ، زيبایی و سلاست زبان ترکي چنان ارزيابي ستايشگرانه اي ارائه ميدهند. اما پر واضح است که معماران اين بناي شگفت انگيز معنوي کساني جز نياکان فرزانه مان نميباشند. نه زبان عربي و نه زبان ترکي که زيبایی و کمال آنها زبانزد خبرگان ميباشد، با سفارش هيچ آکادمي و با خلاقيت هيچ آکادميکي بوجود نيامده است. حتي اگر چنين امري نيز ممکن فرض شود، آکادميکهاي آن کساني جز خود ترکها و عربها نميتواند باشد. زبان ترکي طي هزاران سال در آکادمي بيکران ملتهاي ترک زبان ساخته و پرداخته شده، محصول و عصارهٍ نبوغ و خلاقيت نسلهاي بيشمار ميباشد که بمثابه پرارج- ترين و مقدس ترين ميراث بدست ما سپرده شده است. برماست که شايستهٍ چنين ميراث پاکي باشيم و آنرا چون مردمک چشمانمان حفظ نموده بر غنا و زيباییش  بيافزاییم. از آنجاییکه در رابطه با قدمت زبان و ادبيات ترکي و رابطهٍ آن با زبان و ادبيات سومري و همچنين رابطهٍ تاريخي ترکمنستان و مزوپوتاميا(بين النهرين) در نظر دارم يافته هاي خودم را طي کتاب ويژه اي در اختيار علاقه مندان  قرار دهم، در چارچوب اين مقاله به اشارات زيرين بسنده ميکنم.

      زبان سومري همانگونه که در بالا اشاره کرديم، از بين زبانهایی که ما ميشناسيم چه به لحاظ گرامري و چه به لحاظ همساني واژگان به زبان ترکي بسيار نزديکتر ميباشد. مثلا در زبان سومري نيز مانند زبان ترکي، حالات مختلف گرامري بدون آنکه لغات ريشه تغييري بکند با التصاق(چسباندن) پسوندهاي گوناگون نشان داده ميشود. بعنوان مثال E(eکشيده) در زبان سومري يعني“خانه” و در زبان ترکي ev ميباشد. حال اين کلمه را در حالت مفعولي(مفعول باواسطه) در زبانهاي سومري، ترکي و فارسي امروزي با يکديگر مقايسه ميکنيم:  در زبان سومري e-ta ، در زبان ترکي ev-den  و در زبان فارسي “از خانه”  و يا در زبان سومري e-da,e-a  ،  در زبان ترکي ev-de,eve  و درزبان فارسي “در خانه، به خانه” .                                                   

      چنانچه مي بينيم حالت گرامري فوق در زبانهاي ترکي و سومري تقريبا عين هم بوده و شباهتي به گرامر فارسي ندارد. زيرا در زبان فارسي وظيفهٍ پسوندهاي ترکي-سومري را حروف اضافه انجام ميدهد. اگر اين مقايسه را باديگر زبانهاي هندواروپایی  چون آلماني، انگليسي و روسي نيز انجام دهيم دقيقا همين نتيجه را خواهيم گرفت.

      علاوه بر شباهتهاي گرامري، تعداد زيادي لغات مشترک نيز بين زبانهاي ترکي و سومري وجود دارد. به مثالهاي زير توجه فرمایید:                                                                                                                                                                                                                                  

                            فارسي                             ترکي                  سومري                                        

                     ad-da                 ata                     پدر                                                             

                     u,uku                uku,uy-mak       خواب، خوابيدن  

                     eme(ama)          ene(ana,emme)                  مادر               

                     par                    par-lak                            درخشان     

                     ab-ba               oba  روستا                                                                                          

                     div                     diz                                       زانو                                                              

                     dingir                 tangri(tengri,tanri)          يزدان                

                     gal                      gal,galin,galmak          بزرگ     


نمونهٍ لغات فوق را ميتوان به چندين برابر رساند. تا کنون توانسته ام 350 نمونه را تثبيت نمايم. ايرج اسکندري در کتاب پر ارزش وعلمي خود بنام “در تاريکي هزاره ها” با استناد به تحقيقات ذيقيمت دکتر ضياء صدرالاشرافي تعداد قابل توجهي از کلمات مشترک بين زبان ايلامي و زبان ترکي را قيد نموده اند که بعنوان مثال کلماتي چون آت(اسب)، آدا(پدر)، خان، گون(خورشيد)، سو(آب)  را ميتوان ذکر کرد. 

      از آنچه به اختصار در بالا ذکر گرديد ميتوان نتيجه گرفت که اولا تاريخ پنجهزار سالهٍ زبان ترکي به وضوح درمقابل ديدگانمان قرار دارد. ثانيا تحقيق و بررسي ريشه و تاريخ تکامل آنرا بايد از زبانهاي سومري و ايلامي بمثابه زبانهاي پروتوترک آغاز نمود. اگر ما چنين روش علمي را درپيش بگيريم که بايد بگيريم، ديگر از نوعي روحيهٍ ملي ناشايستي که طي دو سه سدهٍ اخير درنتيجهٍ تداوم فشارهاي سنگين استعماري-شوونيستي، بدرجات مختلف گريبانگير مان شده است رها گشته اعتماد بنفس و غرور ملي خويش را که بايستهٍ هرفرد انساني و ملت  آزاده اي ميباشد باز خواهيم يافت. مثلا بر اساس اين روحيهٍ نادرست و ناشايست، عده اي از ما حتي برخي صاحبنظران ما، بر بسياري از لغات مشترک بين زبانهاي ترکي، عربي و فارسي به سادگي و با تسليم طلبي خاصي مهر عربي يا فارسي ميزنيم بدون آنکه از خودمان بپرسيم چرا نميتواند اصل و ريشهٍ بسياري از اين لغات ترکي بوده سپس وارد زبانهاي ديگر گردد؟ اگر ما قدري باتعمق و آزاد انديشي به مسئله برخورد کنيم در اکثر موارد نيز واقعيت امر به سئـوال فوق جواب مثبت ميدهد. يعني بسياري از لغات به ظاهر عربي و فارسي در اصل سومري-ترکي بوده در ادوار مختلف تاريخي وارد آن زبانها شده است. تحقق امر فوق بنا به دو دليل اساسي زير، کاملا طبيعي و قانونمند ميباشد:  

اولا : همانگونه که در   بالا اشاره کرديم، سومريان که بنيانگذاران نخستين پايه هاي تمدن بشري بوده و زبانشان اولين زبان مکتوب شناخته شده در تاريخ انسان ميباشد، بيش از هزارسال در مزوپوتاميا(بين النهرين) زيسته اند.سپس از سالهاي 2000 پيش از ميلاد به اينسو بتدريج اقوام سامي چون اکدها، کلده ها، آسوري ها... بعنوان ميراثداران آن قوم جايگزين شده اند. در اين پروسهٍ تاريخي، زبان و فرهنگ و ازجمله باورهاي ديني اقوام سامي به شدت و بطور عميقي تحت تاٍثير آن قوم متمدن غيرسامي قرار ميگيرد . در نتيجه تعداد بيشماري لغات سومري از طريق تکستهاي ديني، ادبي و تجاري وارد زبان اقوام سامي، ازجمله زبان عربي و توسط اين اقوام نيز وارد زبانهاي اقوام ايراني مي گردد. مثلا کلمهٍ “اوزو” در زبان سومري به معني “عضو” در زبان عربي ميباشد. پرواضح است که اصل اين کلمه سومري بوده بعدها وارد زبان عربي گشته به اشکال معرب چون عضو، اعضا، عضويت و غيره بکار برده شده است. همچنين کلمهٍ “قاز”(غاز) در زبان سومري در معاني شکستن، خرد کردن، کشتن آمده است. اين کلمه نيز تقريبا در همان معاني به اشکال غزوه، غازي، غزوات...بکار ميرود. در ترکي نيز کلماتي چون قازماق، قازاماق، قازو...خيلي نزديک به معاني فوق متداول ميباشد. محقق اروبایی “س. چوکه” در کتاب خود بنام “عناصر سومري و اورال-آلتایی در زبان اسلاوي قديم” در رابطه با کلمهٍ “مزد” تصريح ميکند که کلمهٍ مزد هم در زبانهاي ترکي- تاتاري ، هم فارسي متداول ميباشد.اما از آنجاییکه اين کلمه در زبان سومري نيز وجود دارد، اصل آن                                                    نميتواند يک کلمهٍ فارسي باشد. ظاهرا معادل اين کلمه در فارسي “پاداش” ميباشد. از اينگونه کلمات مثالهاي زيادي ميتوان آورد. يادم مي آيد که سالها پيش در مطبوعات ايران مطرح شد که کلماتي چون “هندسه” و“دبير” اصلا فارسي بوده سپس وارد زبان عربي شده و يا بديگر سخن معرب گشته است. اما تحقيقات بعدي حد اقل در رابطه با کلمهٍ “دبير” روشن ساخت که ريشهٍ اين کلمه نه عربي بوده و نه فارسي، بلکه در حقيقت يک کلمهٍ ايلامي بوده است. دراين رابطة در منبع فوق الذکر(در تاريکي هزاره ها) چنين مي آيد:

      tepir  کلمهٍ ايلامي “تپير” که به معناي دبير و محرر است، بروشني منشاٍ واژهٍ دبير را در زبان فارسي آشکار ميسازد. با توجه به اينکه خط ايلامي لااقل بيش از 1500 سال قبل از خط پارسي باستاني اختراع شده است، نميتوان دربارهٍ منشاٍ ايلامي اين کلمه که در اسناد هزارهٍ دوم پيش از ميلاد آمده است ترديد داشت. اضافه کنيم که خط ايلامي اختراع خود آن قوم بوده است، ولي اقوام آريایی-ايراني به تصريح “پورداود” خود هرگز خط مستقلي نداشته و آنرا از اقوام غير آريایی ايراني و ديگر اقوام بعاريت گرفته اند، مثلا خط پارسي باستان را از بابليان اقتباس نموده اند که آنان نيز از شومريان(سومريان) به ارث برده اند. خط پهلوي از اقوام سامي برخاسته و خط کنوني نيز از اعراب مسلمان اخذ شده است:

“پورداود - ابراهيم” 1355، “فرهنگ ايران باستان” چاپ دانشگاه تهران شمارهٍ مسلسل 1876(ص 159) ”                                                                                                               (332. ص16)

         ثانيا، اقوام ترک که ساکنين اصلي ترکستان(توران) و سيبري جنوبي بوده اند ( قوم سومر نيز از اين مناطق به بين النهرين کوچيده است) ، به گواه تاريخ از حدود 3000 سال پيش به اينسو در سرنوشت بخش عظيمي از جامعهٍ بشري نقش تعيين کننده اي ايفا نموده اند. آنان در پهنه اي بيکرن که از شرق تا تبت و کره ، از غرب تا روم و مصر را دربر ميگرفت، با اقوام مختلفي در تماس و ترکيب و جوشش دائمي بوده اند. پر واضح است که نتيجهٍ طبيعي اين وضع تاثير متقابل در کليه عرصه هاي مادي و معنوي حيات انساني، ازجمله در زمينهٍ زبان و ادبيات خواهد بود. وجود تعداد زيادي لغات ترکي در زبانهایی چون  چيني، هندي، اردویی، روسي، فارسي، عربي، آلماني و متقابلا از اين زبانها در لهجه هاي مختلف زبان ترکي ، دليل روشني بر اين امر ميباشد. کافيست که ما نگاهي به اثر محقق آلماني Gerhard Dörfer تحت عنوان “واژه هاي ترکي-مغولي در فارسي جديد” بياندازيم تا به عمق تاثير زبان ترکي بر زبان فارسي، نه تنها به لحاظ واژگان بلکه به لحاظ گرامري نيز پي ببريم.


 قدمت ادبيات ترکي:

                 “اگر چنانچه  براساس حدس مورخين، سومريان يک قوم ترک بوده باشند، نخستين داستان حماسي دنيا نيز يک افسانهٍ ترکي خواهد بود.” حلمي ضياء اولکه ن (46.ص-9)"

      در اينجا منظور محقق از نخستين داستان حماسي دنيا، داستان معروف “گيلغاميش” ميباشد. همانگونه که در بالا اشاره کرديم سومريان به احتمال قريب به يقين از ترکستان به بين النهرين کوچيده اند و زبانشان نيز با زبان ترکي چه به لحاظ همساني واژگان و چه به لحاظ مشخصات گرامري پيوند خويشاوندي دارد. در چنين صورتي قاعدتا بايد بين داستانهاي سومري و افسانه هاي ملي ترکي نيز شباهتهاي معني داري موجود باشد. سعي ميکنيم در اين مختصر به برخي از اين نوع شباهتها اشاره کنيم. نخست با مضمون اين داستان که به تبعيت از 12 ماه سال از 12 بخش تشکيل شده است، آشنا ميشويم:

      گيلغاميش قهرمان بي همتاي شهر “اوروک” بود. بدون اجازهٍ وي نه فرزندان از آن پدرانشان بود و نه زيبارويان به وصال دلدادگانشان مي رسيدند. ساکنين شهر اوروک نزد خدايان به گلايه ميروند و از آنان ميخواهند تا پهلواني رزمجو که ياراي ايستادگي در برابر گيلغاميش داشته باشد بيافرينند. خداي آسمان “آنو” قهرماني همانند گيلغاميش بنام انگيدو(ان-گيدو) آفريده به نبرد وي مي فرستد. انگيدو زندگي خود را در اعماق جنگلها و درميان حيوانات وحشي آغاز ميکند. نخست باگيلغاميش وارد نبرد ميشود اما سرانجام گيلغاميش بر او چيره ميشود. ازآن پس آندو با يکديگر از در دوستي درآمده به مبارزهٍ مشترک عليه حيوانات وحشي مي پردازند. در يکي از روزها جهت نبرد با ديوي بنام “هومبابا” که در ميان جنگل سدر زندگي ميکرد عازم ميشوند. به محض ورود به جنگل با نگهبان هومبابا روبرو گشته او را ازپاي درمي آورند. پس از آن انگيدو بيمار شده/، 12 روز به حالت اغما مي افتد. او از لحظه اي که حالش رو به بهبودي ميرود، سعي ميکند تا گيلغاميش را از ادامهٍ اين نبرد منصرف نمايد اما موفق نميشود. بين آندو از يکسو وديو از سوي ديگر نبرد هولناکي درميگيرد و سرانجام آنان بر ديو غالب آمده سرش را از تن جدا ميکنند...

       پس از آن انگيدو بيمار ميشود و ديري نپاییده مي ميرد. با مرگ انگيدو غم و تاٍثر عميقي بر تن و جان گيلغاميش چنگ  مي اندازد. از آگاهي بر اينکه خود وي نيز روزي همانند همرزمش دار فاني را وداع خواهد گفت، به وهم و انديشهٍ دردناکي گرفتار آمده آرامش خود را از دست ميدهد. او از خدايان تمنا ميکند که براي مدت محدودي به روح انگيدو اجازه بدهند تا به روي زمين بيايد. خدايان اين خواهش وي را مورد اجابت قرار ميدهند. گيلغاميش با روح انگيدو ملاقات کرده، از او در رابطه با دنياي زيرين، دوزخ و حال و وضع ارواح مردگان در آنجا سئـوالات متعددي ميکند. از جوابهایی که ميگيرد لرزه بر اندامش مي افتد...

      ازآن پس گيلغاميش با آماج رهایی از مرگ و يافتن  راز حيات جاودان، سيروسياحتي دراز و پرماجرایی را در پيش ميگيرد. سرانجام از کسي بنام “اوتاناپيشتيم” مي آموزد که راز حيات جاودان در گياهيست که در ته فلان درياچه روییده است. گيلغاميش پس از بدست آوردن گياه راهي سرزمين خويش ميشود. او در بين راه در کنار برکه اي اطراق ميکند و براي شستن بدن خود وارد آب ميشود. دراين اثنا ناگهان ماري بسوي گياه حمله برده آنرا مي بلعد. بدين ترتيب مار زندگي جاودان مي يابد و گيلغاميش خسته و درمانده با باري از غم و اندوه به شهر اوروک باز ميگردد...

      خدايان به گيلغاميش يادآوري ميکنند که حيات جاودان تنها در انحصار آنان بوده، مرگ و فنا نيزسرنوشت گريزناپذير انسانها ميباشد. لذا آنان بايد با دريافتن زيباییهاي حيات فاني، با عيش و نوش وبا عشق به زن و فرزند، زندگي در اين جهان را شيرين و دلپذير نمايند...

      اکنون اين داستان سومري را با ميتولوژي خلقهاي ترک زبان مقايسه مي کنيم:


آ- داستان گيلغاميش و افسانه هاي ترکمني:

      همانگونه که مشاهده ميکنيم، اساس داستان حول مسئلهٍ مرگ و زندگي مي چرخد. در آن ، جدال جدال دائمي بين انسان و حيوانات وحشي،  انسان و ديو به تصوير کشيده ميشود. اين ويژگي يادآور داستانهاي شرقي بوده، بويژه با افسانهٍ ترکمني “آق پاميٍق” قرابت زيادي دارد. دراين افسانه نيز دختر شجاع بنام آق پاميق، پس از آنکه هفت برادر شکارچي اش پس از يک مبارزهٍ مدهش بدست ديوان کشته ميشود، براي يافتن راز حيات جاودانه و بخشيدن زندگي دوباره به برادرانش، سيروسياحت متهورانه اي را آغازميکند. او سرانجام با رهنمود پيرزن خردمندي آنرا در ترکيب شير شتر افسانه اي يافته، از طريق پاشيدن آن برروي استخوانهاي برادرانش به آنان حيات دوباره مي بخشد. آنچه دراين افسانهٍ ترکمني بويژه برجسته و معني دار به چشم مي خورد، برجستگي نقش زن در آن ميباشد(اين ويژگي شامل ميتولوژي ديگر ملتهاي ترک زبان نيز ميباشد). به احتمال قوي ميتوان گفت که ريشهٍ افسانه به دوران مادرشاهي ميرسد. اين دوران به تصريح مورخين و باستانشناسان ، در ترکمنستان به 4000 سال پيش از ميلاد مسيح مربوط ميباشد. مساٍلهٍ مبارزه بين انسان و حيوانات وحشي و همچنين ديو و انسان نيز (آنگونه که در داستان گيلغاميش ميبينيم) تاروپود تمامي قصه هاي ترکمني را تشکيل ميدهد.  


ب- گيلغاميش و کوراوغلو(کور اوغلي، گور اوغلي):

      شخصيتي که سومرولوگها با درنظر گرفتن واريانتهاي گوناگون اين داستان براي گيلغاميش تصوير مي نمايند، به لحاظ خوي و خصلت، کردار و رفتار با شخصيت افسانه اي کوراوغلو(کور اوغلي، گور اوغلي) قهرمان حماسي ملتهاي ترک زبان تقريبا همانند ميباشد. حتي عمر کيلغاميش نيز مانند کوراوغلو 120 سال ذکر گرديده است. رابطهٍ گيلغاميش با دنياي زيرزمين و ارواح مردگان، با واريانت ترکمني اين داستان همخواني دارد. زيرا در اين واريانت نام کوراوغلو نيز گور اوغلي (فرزند گور) بوده از درون گوري تاريک پا به عرصهٍ جهان روشن مي گذارد. همچنين اسب افسانه اي کوراوغلو “قيرآت” نيز به مدت چهل روز بدور از  هرگونه نور و روشنایی در زير زمين بسر مي برد.


ج-  داستان گيلغاميش و داستان قورقوت آتا(دده قورقوت):                          

      داستانهاي گيلغاميش و دده قورقوت هردو به تبعيت از 12 ماه سال از 12 بخش تشکيل شده است. از سوي ديگر مبارزهٍ گيلغاميش با فرستادهٍ خدايان يعني انگيدو،  يادآور مبارزهٍ “تپه گؤز“( tepe göِz) با عزراییل در داستان دده قورقوت ميباشد. گيلغاميش با گاوي که از سوي خداي آسمان “آنو” فرستاده شده بود درآويخته آنرا ازپاي درمي آورد. در داستان دده قورقوت نيز “بوغاچ” پسر درسه خان با مبارزه و کشتن گاو سرکش بايندرخان نام و نشان مي يابد.

      به نظر محققين ريشهٍ داستانهایی چون “اوغوزنامه” ، “دده قورقوت” و “کوراوغلو” به هزاران سال پيش مي رسد که طي قرون و اعصار متمادي سينه به سينه گشته و بعدها يعني در طول هزارهٍ اخير نوشته شده است. ما صحت نطرات فوق را از مسائل و موضوعاتي که در داستانها طرح ميشود، از وجود بقياي باورهاي بسيار قديمي مان و در مجموع از فضاي حاکم بر آنها ميتوانيم به سادگي ببينيم. داستان گيلغاميش نيز چنين مسير تکاملي را گذرانده است. يعني اصل اين داستان که  سومري ميباشد، بعدها توسط اقوام سامي بازسازي و بر حجم آن افزوده شده است. حتي تعدادي از نامهاي سومري قهرمانان داستان نيز جاي خود به نامهاي سامي داده است. مثلا نام “اين-آننا” الهٍ زيبایی سومريان در واريانت سامي داستان “ايشتار” مي شود. به تصريح سومرشناس برجسته س. ن. کرامر علاوه بر ايشتار، آفروديت يونانيها و ونوس روميها نيز از “اين-آننا” ،  همچنين هراکليوس(هرکول) از گيلغاميش سومريان نسخه برداري شده است.

      شباهتهاي معني دار بين ادبيات سومريان و خلقهاي ترک زبان را ما در موارد ديگر مثلا در مقايسهٍ “داستان نوح” بجا مانده از کتيبه هاي سومري  با واريانت همين داستان در ميتولوژي ترکهاي آلتایی که هنوز هم با آیین هاي شاماني خود زندگي ميکنند نيز مشاهده ميکنيم.                                            

      به تصريح محقق آذربايجاني کاميل ولي اف: “مادر قهرمان افسانه اي سومريان يک زن نيمه خدا بنام “نين-سون” ميباشد. مادر اوغوزخان(سرنسل افسانه اي خلقهاي ترک زبان. ب.گري) نيز يک زن نيمه خدا بنام “آي خان” ميباشد.”(39.ص-12)                                                                                                                                                                         

     علاوه بر موارد فوق الذکر، بين نام شهرها و انسانهایی که در متون سومري قيد گرديده است با نام شهرهاي باستاني ترکمنستان و همچنين نامهاي اصيل ترکمني نيز همساني هاي شگفت انگيز و پر معني به چشم مي خورد. بعنوان مثال نام خداي آسمان در نزد سومريان و همچنين بزرگترين پرستشگاه شهر اوروک “آنو” ، با نام شهر باستاني “اٍنو” که خرابه هاي آن در 14 کيلومتري “آشغابات” پايتخت جمهوري ترکمنستان واقع شده است، همسان ميباشد. در عين حال  تمدني که از سوي باستانشناسان در همين محل تثبيت گرديده و قدمت آن به هشتهزارسال ميرسد نيز در بين مورخين دنيا با نام  “تمدن اٍنو” شناخته ميشود. نام شهرهاي “اور” و “اوروک” سومري نيز با نام شهرهاي “اورگنچ”(ترکمنستان) و “اورميه”(آذربايجان) به احتمال قوي با هم رابطه دارند. کلمهٍ “اور، اورو” در زبان سومري به معني شهر و کلمهٍ “اوروغ” در زبان ترکمني به معني گروه خويشاوند، قوم و طايفه ميباشد. از آنجاییکه به تصريح باستانشناسان و مورخين، اولين روستاها از اسکان گروههاي خويشاوند يعني “اوروغ” پديد آمده اند، ميتوان تصور کرد که کلمات “اور، اورو” و “اوروغ” همريشه باشند.        

      در رابطه با نامهاي انسان آنچه توجهٍ مرا شديدا بخود جلب کرد اين بود که هم در زبان سومري و هم در زبان ترکمني کلمهٍ “آننا” با ترکيب با کلمات ديگر بعنوان نامهاي مردانه و زنانه فراوان بچشم ميخورد. مثلا همانگونه که در بالا ديديم   “اين-آننا”  نام  الهٍ زيبایی سومريان بود. نام يکي ديگر از زن-خدايان سومري نيز “آننا-تو” ميباشد. از نامهاي بسيار متداول زنانهٍ ترکمني چون آننا گول، آننا گوزل، آننا بي بي...ميتوان نام برد.کلمهٍ آننا در زبان سومري به معني خدا و خداي آسمان مي آيد. در زبان ترکمني نيز اين کلمه همين معني را ميرساند. مثلا روز جمعه به ترکمني “آننا گوني” يعني “روز آننا” ميباشد. همانگونه که ميدانيم در اديان رسمي خدا پس از آنکه شش روز از کار آفرينش جهان فارغ ميشود، روز هفتم را به آسايش مي گذراند و بهمين جيت نيز بعنوان روز خدا از تقدس خاصي برخوردار ميباشد. نتيجتا آننا گوني معادل روز خدا بوده و کلمهٍ “آننا” در مفهوم خدا مي آيد. از سوي ديگر همانگونه که در بالا اشاره کرديم سومرشناسان متفق القولند که فرهنگ و زبان اقوام سامي و از جمله باورهاي ديني آنان چون موسويت ومسيحيت و حتي اسلاميت  به شدت تحت تاٍثير تمدن سومريان بوده است. لذا ميتوان فرض کرد که نامهاي “آننا” و “هاننا” در بين مسيحيان بايد از طريق دين وارد زبان آنان شده باشد. يکي از القاب گيلغاميش “قولي-آننا” نيز همسان يکي از نامهاي متداول ترکمني يعني “آننا قولي” ميباشد. معني اين کلمهٍ مرکب در زبان سومري “همنشين خدا، دوستدار خدا” ميباشد. کلمهٍ مرکب “آننا قولي” نيز در زبان ترکمني،  با توضيحات فوق ، مفهوم بنده و دوست خدا را مي رساند و معادل ديگر نامهاي ترکي چون تانگري قولي(تانري قولي) ، خداي قولي، الله قولي ميباشد. همچنين نام “آننا بردي”       (آننا وردي) معادل خداي بردي(خدا وردي) و يا الله بردي(اللهوردي) به معني “خدا داد” ميباشد. تعداد اينگونه نامهاي مشترک بين زبانهاي سومري و ترکي اندک نيست.

      در پايان سخن بار ديگر تاٍکيد بر اين نکته را لازم ميدانم که در شرايط حساس و در عين حال بسيار مساعد کنوني، با بهره گيري از دستاوردهاي عظيم و روزافزوني که درسطح جهاني در عرصه هاي مختلفي چون باستانشناسي، تاريخ و زبانشناسي تمامي ملل بدست آمده است، نو نويسي تاريخ تمدن و بازشناسي زبان و                           ادبيات مشترک ملتهاي ترک زبان که طي سده هاي اخير اينهمه مورد ستم و بي مهري قرار گرفته و هنوز نيز جمعيت عظيم دهها ميليوني آن در اسارت ملتهاي برتري طلب بيگانه بسر ميبرند، يک ضرورت گريزناپذير ميباشد. تنها از اين طريق است که قادر خواهيم بود تا شخصيت تاريخي و غرور به بند کشيده شدهٍ ملي مان را باز يافته،دوشادوش ديگر ملل آزادهٍ جهان با شرافت و سربلندي زندگي کنيم. خوشبختانه طي چند سال اخير در اين راستا قدمهاي اميد آفرين و شايان تقديري برداشته شده است. اکنون انديشمندان و محققين هريک از خلقهاي ترک زبان با درک اين مسئوليت تاريخي به تحقيقات و تدقيقات علمي و غنا بخشيدن به گنجينهٍ معنوي ملت خود اشتغال دارند. ما ضمن تاٍکيد بر ضرورت تاٍمين هماهنگي و همکاري در زمينه هاي مشترک، براي همهٍ آنان در اين پيکار مقدس معنوي آرزوي  موفقيت و سربلندي مينمايم .                                                                                                                                                                                                     


                                             ب . گري      برلين-يوني

[ شنبه دهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 9:37 ] [ جلال ]

تاریخ ایران زمین

گزینوفون می‌نویسد: کودکان ایرانی در مدارسشان فنون قضاوت و عدالت و اداره می‌آموزند. معلمان در این مدارس قضایای مختلف را برای شاگردان به‌تمرین می‌گذارند، اتهامات فرضی ازقبیل دزدی و راهزنی و رشوه‌خواری و تغلب‌کاری و تعدی و اموری که معمولاً اتفاق می‌افتد را برضد برخی از دانش‌آموزان مطرح می‌کنند و از دانش‌آموزانِ دیگر می‌خواهند تا دربارۀ آنها حکم داده مرتکب چنین بزههائی را کیفر دهند. آنها همچنین یاد می‌گیرند که به‌کسانی که اتهام ناروا به‌دیگران می‌زنند نیز کیفر دهند. درنتیجۀ چنین آموزشهائی کودکانِ ایرانی از سنینِ اولیۀ عمرشان با بدیها و نیکیها آشنا می‌شوند و می‌کوشند که خودشان را به‌بهترین خصلتها بیارایند و در آینده مرتکب اعمال خلاف نشوند. آنها حتی می‌آموزند که کسی‌که توانِ انجام کار سودمندی برای دیگران دارد ولی از انجامش خودداری می‌ورزد را نیز مجازات کنند؛ زیرا خودداری از انجام کار نیک در عین توانِ انجام آن را ناشکری دربرابر نعمتهای خدا می‌شمارند، و ناشکری را درخور کیفر می‌دانند. این از آن‌رو است که آنها عقیده دارند که انسان ناشکر نسبت به ادای وظیفه‌اش در قبال پدر و مادر و اطرافیان و جامعه و کشورش سستی و اهمال می‌کند؛ و کسی‌که در انجام وظیفه‌اش اهمال کند انسان بی‌شرمی است که ممکن است مرتکب هر کار خلاف اخلاقی بشود. از دیگر آموزشهائی که در این مدارس به‌کودکان داده می‌شود تسلط بر نفس و نظارت بر خویش و نظارت بر کردارهای دیگران، و اطاعت کهتران از مهتران و کاردیدگان است. ایرانیان همچنین به‌کودکان می‌آموزند که چه‌گونه در خورد و نوشْ جانب اعتدال را مراعات کنند؛ به‌همین جهت، دانش‌آموزان نه با مادرانشان که با آموزگارانشان غذا می‌خورند، و این غذا را نیز آنها از خانه‌هایشان با خودشان می‌آورند. کودکان درکنار این آموزشها، تیراندازی و زوبین‌افکنی می‌آموزند. اینها آموزشهائی است که تا سنین 15 و 16 سالگی به‌کودکان و نوجوانان داده می‌شود، و پس از آن آنها وارد دوران جوانی می‌شوند و چیزهائی به‌آنها آموخته می‌شود که مخصوص بزرگسالان است
 افلاطون می‌نویسد: بزرگ‌زادگان ایرانی در هفت‌سالگی اسب‌سواری می‌آموزند؛ چهار آموزگارِ فرزانه برای آموزشِ آنها گماشته می‌شوند. خردمندترینِ آموزگار شیوه‌های خداپرستی و امور حکومتگری را از روی اوستا (به‌تعبیر افلاطون: ماگیای زرتشت) به‌آنها آموزش می‌دهد؛ درستکارترین آموزگار به‌آنها می‌آموزد که در همۀ زندگی راست‌گو و راست‌کردار باشند؛ خوددارترین آموزگار شیوه‌های حکومت بر خویشتن را به‌آنها می‌آموزد؛ و دلیترین آموزگار به‌آنها می‌آموزد که دلیر و بی‌باک باشند
 هرودوت در سخن ازخصلتهای ایرانیان می‌نویسد که ایرانیان دروغ را بزرگ‌ترین گناه می‌دانند، و وامداری را ننگ می‌شمارند، و می‌گویند وامداری از این‌رو بد و ناپسند است که کسی‌که بدهکار باشد مجبور می‌شود که دروغ بگوید؛ از این‌رو همواره از ننگِ بدهکار شدن می‌پرهیزند. ایرانیان به‌همسایگان احترام بسیار می‌گزارند، هرچه همسایه نزدیک‌تر باشد بیشتر مورد توجه است و همسایگان دور و دورتر در مراتب پائین‌تری از احترام متقابل قرار دارند. ایرانیان هیچ‌گاه در حضور دیگران آب دهان نمی‌اندارند و این کار را بی‌ادبی به‌دیگران تلقی می‌کنند؛ آنها هیچ‌گاه در حضور دیگران پیشاب نمی‌کنند و این عمل نزد آنها از منهیات مؤکد است. در میگساری تعادل را مراعات می‌کنند و هیچ‌گاه چنان زیاده‌روی نمی‌کنند که مجبور شوند استفراغ کنند یا عقلشان را از دست بدهند. ایرانیان روز تولدشان را بسیار بزرگ می‌شمارند و در آن روز مهمانی و جشن برپا می‌کنند و سفره‌های گوناگون می‌کشند، گاو و گوسفند سرمی‌برند و گوشت آنها را در میان دیگران بخش می‌کنند (خیرات و صدقه می‌دهند). آنها هیچ‌گاه در آبِ رودخانه پیشاب نمی‌کنند و جسم ناپاک در آب جاری نمی‌اندازند؛ و اینها را از آن‌رو که سبب آلوده شدن آب جاری می‌شود گناه می‌شمارند
 هرودوت می‌نویسد که ایرانیان معبد نمی‌سازند، برای خدا پیکره و مجسمه نمی‌سازند. آنها خدای آسمان را عبادت می‌کنند و میترا و اَناهیتا‌ و همچنین زمین و آب و آتش را می‌ستایند. آنها حیوانات را در جاهای پاک قربانی می‌کنند و گوشت قربانی را در میان مردم تقسیم می‌کنند و عقیده ندارند که باید چیزی از آن را به‌خدا داد، زیرا می‌گویند که آنچه به‌خدا می‌رسد و خشنودش می‌سازد روح قربانی است نه گوشت او. وقتی می‌خواهند قربانی بدهند حیوان را به‌جائی که فضای باز است می‌برند، آنگا به‌درگاه خدا دعا می‌کنند. در دعاکردن نیز رسم نیست که حسنات را برای شخصِ خود بطلبند، بلکه برای پادشاه و همۀ مردم کشور دعا می‌کنند و خودشان را نیز یکی از اینها می‌شمارند
 زرتشت می‌گوید: پروردگارا! آنگاه که تو مردم را به‌نیروی مینَویِ خویش آفریدی و قدرت درک و شعور به‌آنها دادی؛ آنگاه که تو جسم را با جان درآمیختی؛ آنگاه که تو کردار و آموزش را پدید آوردی، چنین مقرر کردی که هرکسی برطبق ارادۀ آزاد خودش تصمیم بگیرد و عمل کند. چنین است که دروغ‌آموز و راست‌آموز، یعنی هم آنکه نمی‌داند و هم آنکه می‌داند، هرکدام برطبق خواستِ درونی و ذهنیتِ خویش به‌بانگ بلند تعلیم می‌دهد و مردم را به‌سوی خویش فرامی‌خوانَد. انسان نیک‌اندیشی که در انتخاب راهش مُرَدَّد است آرمَئیتی معنویتِ راهگشای خویش را به‌او می‌بخشد تا راه درست را برگزیند
 انسانِ‌ باخردی که خردِ اندیشه‌ورِ خویش را به‌کار می‌گیرد
با گفتار و کردارش عدالت‌خواهی و راست‌کرداری و نیک‌اندیشی را گسترش می‌دهد، پروردگارا، چنین کسی بهترین یاورِ تو است
کسی‌که با رهنمودگیری از خرد مینوی خویش بهترینها را از راه کلامِ آموزندۀ اندیشۀ نیک توسط زبانش و از راه کردارِ پارسایانه توسط دستهایش انجام دهد، اهورَمَزدا را که آفریدگارِ عدالت است به‌بهترین وجهی شناخته است.
هرکه به‌وسیلۀ اندیشه و گفتار و کردار نیک با بدی بستیزد تا بدی را از میان بردارد و بدکاران را راهنمائی کند تا از بدی دست بکشند و به‌نیکی بگرایند ارادۀ اهورَمَزدا را به‌نحو خوشنودگرانه‌ئی تحقق بخشیده است.
کسی که راه راستی و خوشبختی ابدی یعنی راهی که به سوی جایگاه اهورَمَزدا رهنمون باشد را در زندگیش در این جهانِ مادی به‌ما نشان دهد به‌بهترین و برترین خوشی خواهد رسید. پرودگارا! چنین کسی همچون تو پاک و آگاه و دانا است
 یک کاهن بزرگ بابلی دربارۀ کوروش بزرگ چنین نوشته است:
در ماه نیسان در یازدهمین روز
(روز 12 فروردین) که خدای بزرگ بر تختش جلوس داشت… کوروش به‌خاطر باشندگانِ بابل امانِ همگانی اعلان کرد.… او دستور داد دیوارِ شهر ساخته شود. خودش برای این‌کار پیش‌قدم شد و بیل و کلنگ و سطل آب برداشت و شروع به ساختنِ دیوار شهر کرد.… پیکره‌های خدایانِ بابل، هم زن‌خدا هم مردخدا، همه را به‌جاهای خودشان برگرداند. اینها خدایانی بودند که سالها بود از نشیمنگاهشان دور کرده شده بودند. او با این کارش آرامش و سکون را به‌خدایان برگرداند. مردمی که ضعیف شده بودند به‌دستور او دوباره جان گرفتند، زیرا پیشترها نانشان را از آنها گرفته بودند و او نانهایشان را به‌ایشان بازگرداند.… اکنون به‌همۀ مردم بابل روحیۀ نشاط و شادی داده شده است. آنها مثل زندانیانی‌اند که درهای زندانشان گشوده شده باشد. به‌کسانی‌که در اثر فشارها در محاصره بودند آزادی برگشته است. همۀ مردم از اینکه او (یعنی کوروش) شاه است خشنودند.
کاهن بزرگ مصر دربارۀ داریوش بزرگ چنین نوشته است:
شاهنشاه داریوش، شاهِ همۀ کشورهای بیگانه، شاه مصر عُلیا و سُفلی وقتی در شوش بود به‌من فرمان داد که به‌مصر برگردم و تأسیسات حیات‌بخش پزشکی مصر را نوسازی کنم. … آن‌گونه که شاهنشاه فرمان داده بود مأموران شاهنشاه مرا از این‌زمین به‌آن زمین بردند تا به مصر رساندند. هرچه شاهنشاه دستور داده بود را انجام دادم. کارمندان را به‌خدمت گرفتم همه از خاندانهای سرشناس نه از مردم عادی. آنها را زیر دستِ کاردانان و استادان گماشتم تا پیشۀ پزشکی فراگیرند. فرمان شاهنشاه چنین بود که باید همه چیزهای شایسته و بایسته به‌آنها تحویل داده شود تا پیشۀ خود را به‌خوبی انجام دهند. من هرچه لازم بود و هر ابزاری که پیشترها در کتابها مقرر شده بود را در اختیار آنها گذاشتم. شاهنشاه چنین دستور داده بود، زیرا به‌فضیلت این علم واقف بود. او می‌خواست که بیماران شفا یابند. او اراده کرده بود که ذکر خدایان را جاوید سازد، معابد را آباد بدارد، جشنها و اعیاد دینی با شکوه بسیار برگزار شود

[ شنبه دهم آذر ۱۳۸۶ ] [ 9:26 ] [ جلال ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

چناق نام روستایی در منطقه خروسلو بیله سوار در استان اردبیل می باشد. اصالتاً اهل این روستا هستم. و این وبلاگ بیشتر به زبان و ادبیات ترکی و فارسی می پردازد.
امکانات وب